در همایش ملی شبیه پژوهی عنوان شد:
استفاده از کلمه نمایش برای تعزیه، «وهم» است
به کاربردن کلمه نمایش و تئاتر برای تعزیه و شبیه، وهم است زیرا روایتی که در اینجا گفته میشود اگر چه با حرکات نمایشی است اما چون حقیقتی است که شما را فراتر از عالم تخیل و خیال انسانی میبرد، نمیتوان آن را نمایش پنداشت.
ایلنا: محمد علی معلم دامغانی، رییس فرهنگستان هنر در مراسم افتتاحیه نخستین همایش «شبیه پژوهی» اظهار داشت: «به کاربردن کلمه نمایش و تئاتر برای تعزیه و شبیه، وهم است زیرا روایتی که در اینجا گفته میشود اگر چه با حرکات نمایشی است اما چون حقیقتی است که شما را فراتر از عالم تخیل و خیال انسانی میبرد، نمیتوان آن را نمایش پنداشت.»
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی فرهنگستان هنر، بخش ارائه مقالات علمی نخستین همایش ملی «شبیه پژوهی» با عنوان رویکردی نوین به رویکردی کهن، شنبه ۲۵ آذر همزمان با آغاز هفته پژوهش در تالار ایران فرهنگستان هنر آغاز به کار کرد. این همایش با حضور استادان، پژوهشگران، دانشجویان و علاقهمندان در تالار ایران فرهنگستان هنر آغاز شد. در آغاز این همایش «محمد علی معلم دامغانی»، درباره حکایت و روایات تاریخی اظهار داشت: «قصه نه افسانه است، نه حکایت، و نه روایتهای برساخته آدمی؛ بلکه آن چیزی است که مثلا پیامبر خاتم (ص) به واسطه جبرئیل از آن خبر پیدا میکند. و برای بشریت حکایت میکند و برای صاحبان کتاب جای تعجب است که یتیمی که ناخوانده ابجد این قصص را از کجا آموخت وچگونه بیان کرد.»
وی با اشاره به آیینها و مناسک عاشورایی، افزود: «آیینها و مناسکی که در گونه نمایش به عنوان شبیه یا تعزیه از عاشورا سخن میگویند در حقیقت بیان مفاهیمی هستند که با حقیقت آمیخته است. در داستان تروا آشیل قهرمان قهرمانان است درحالی که آشیلی با این خصوصیات وجود نداشته اما برای به کار بردن مفهومی از شجاعت و دلیری این چنین از او روایت میشود یا در شاهنامه حکیم توس نیز رستم نشانه دلیری و عظمت است در صورتی که خود نگارنده نیز به آن معترف است، اینها اساطیری هستند که بیشتر بیان مفاهیماند تا مصادیق؛ در صورتکی که مصادیق خود، بیان کننده مفاهیم هستند.»
علی معلم در همین زمینه به تشریح بیشتر موضوع پرداخت و افزود: «هنگامی که پدر و مادری درس مظلومیت، شجاعت، ترس یا در حقیقت هر کدام از صفات خوب و بد آدمی را به کودک خود میآموزانند، بهترین راه، آفریدن یک مصداق در حقیقت دروغین است. این تمثیل یا مصداق شامل صدق و کذب نیست بلکه آنها توسط این تمثیل میخواهند یک ارزشی را تبلیغ کنند، در حقیقت کسی اصرار ندارد به صدق و کذب آن الا نکته ظریفی که همان مفهومی بودن ماجراست و درسی که پدر و مادر از طریق بیان آن مطلب میدهند.»
وی شخصیتهایی چون ضحاک، رستم و... را شخصیتهای اساطیری در مقابل شخصیتهای اسوه عنوان کرد و تصریح کرد: «حادثه کربلا برای تمامی مسلمانان یک حقیقت انکارناشدنی و قابل قبول است و همه شیعیان آن را به گونه مناسکی میبینند که در تعزیه و شبیه هیچ کس جای خالی در نقش ندارد و این چنین نیست که گروهی بازیگر باشند و گروهی نیوشنده، بلکه همه در ماجرایند، زیرا همه صاحب عزایند و این نوع شاید نمایش و شبیه باشد اما در حقیقت به قصد قرب و نزدیکی با خداست و یافتن حقیقتی که معنی حیات است و برای نزدیک شدن به خدا و رسول خاتم (ص) بیان میشود.»
رییس فرهنگستان هنر به تشریح نمایش در مقابل شبیه خوانی و تعزیه پرداخت و ادامه داد: «به کاربردن کلمه نمایش و تئاتر برای تعزیه و شبیه، وهم است زیرا روایتی که در اینجا گفته میشود اگر چه با حرکات نمایشی است اما چون حقیقتی است که شما را فراتر از عالم تخیل و خیال انسانی میبرد، نمیتوان آن را نمایش پنداشت. چنانچه حج و نماز نیز با حرکات نمایشی همراه است اما نمایش نیست بلکه به قصد قرب الهی است.»
در ادامه برنامه وحید فرجی، رییس حوزه هنری استان قم، اهداف برگزاری این همایش را ثبت و تقویت تعزیه به عنوان هنر سنتی؛ ایجاد شناخت و خلق تعزیههای جدید، رویکرد نوین علمی و پژوهشی برای بهرهبرداری در تمام زمینههای فرهنگی اجتماعی و هنری در سطح ملی و بین المللی دانست و ابراز امیدواری کرد این همایش بتواند درجریان ثبت و معرفی جهانی علم تعزیه در جهان کمک کند.
وی وجود هیئتهای تعزیه، مخاطبین علاقهمند به این موضوع، مراکز دینی و مراجع عظام در قم را پتانسیل خوبی برای برگزاری این همایش در قم دانست که باعث ایجاد دفتر تعزیه در حوزه هنری این استان شده است و افزود: با سامان دهی و ایجاد این دفتر فعالیتهای مختلفی در زمینه تعزیه انجام شده است که از آن جمله میتوان به اصلاح و ثبت نسخ تعزیه اشاره کردکه از ۳۰ مجلس معتبر شناسایی شده، که ۴ مجلس با همکاری موسسه دارالحدیث و شاعران آیینی استان اصلاح و چاپ شده و در دسترس عموم قرار گرفته است.
وی خواستار تشکیل دفاتر تعزیه در تمام حوزههای هنری کشور شد.
این همایش تا ساعت ۲۰ روز شنبه ۲۵ آذر با ارائه ۱۱ مقاله علمی و برگزاری مجلس تعزیه در فرهنگستان هنر ادامه دارد.