کتاب نفیس رباعیات «حکیم عمر خیام یونسکو» رونمایی شد
مراسم رونمایی کتاب نفیس «رباعیهای حکیم عمر خیام یونسکو» عصر دیروز، (جمعه ۲۶ آبان) با حضور عزت الله انتظامی، ضیاء موحد، حجت شکیبا، محمد رضا سعید آبادی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران و جمعی از هنرمندان تجسمی برگزار شد.
ایلنا: مراسم رونمایی کتاب نفیس «رباعیهای حکیم عمر خیام یونسکو» عصر دیروز، (جمعه ۲۶ آبان) برگزار شد.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی کمیسیون ملی یونسکو در ایران، سعیدآبادی، در ابتدای این مراسم با بیان اینکه متفکران میگویند شرق و غرب تنها در سه حوزه ادب، هنر و اخلاق یکدیگر را ملاقات خواهند کرد، گفت: شرق و غرب تنها در این سه حوزه میتوانند یکجا بنشینند و با یکدیگر صحبت کنند، خوشبختانه ما در این سه حوزه مشاهیر بزرگی داریم که سعی میکنیم بیش از پیش به جهانیان بشناسانیم.
وی با اشاره به نامگذاری دهه ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ به عنوان «دهه تقارب و نزدیکی فرهنگها» از سوی یونسکو، گفت: یکی از کارهای موثری که در این دهه میتوانیم، انجام دهیم، چاپ آثار گرانسنگ بزرگانی چون خیام، حافظ و هزاران مشاهیر ایران زمین است که اتفاقا بیشترین حرفها را درباره تقارب فرهنگها زدهاند. کمیسیون ملی یونسکو در ایران این دهه را با رونمایی از «کتاب نفیس رباعیهای حکیم عمر خیام» شروع کرده است.
سعید آبادی در ادامه با بیان اینکه امروز بیشتر صحبتها حول توجه به تنوع فرهنگی در عرصه جهانی است، گفت: در این تنوع فرهنگی اگر به دنبال معرفی رنگین کمان فرهنگی ایران در عرصه مشاع جهانی هستیم باید با اندیشه ورزی و عمل معطوف به هدف این رنگها و تصاویر جهانی برآمده از فرهنگ و تمدن ایرانی را با همت کسانی که دل در گرو آبادانی این کشور دارند، بیش از پیش جهانی سازیم.
وی انبوه سازی، تنوع، خصوصی سازی، تجاری شدن، بین المللی شدن را پنج روند عرصه فرهنگی در جهان امروز خواند و گفت: تجربه نشان داده که عرضه کالاهای متنوع فرهنگی در عرصه بین المللی کار دولتها و سازمانها نیست و اگر برنامهای نداشته باشیم و خصوصی سازی صورت نگیرد، دیگر با کارهای حاشیهای و کلیشهای نمیتوان در این امر موفق بود.
مجید فداییان، تذهیب کار و کتاب آرا و مدیر هنری رباعیهای حکیم عمر خیام یونسکو، هنر کتاب آرایی را در ایران دارای پیشینه طولانی خواند و تصریح کرد: از نظر اغلب کارشناسان هنری خارجی، جای هیچ شبههای نیست که کتاب آرایی هنر دیرپایی در ایران است که به بهترین شکل انجام شده. این کار به نحوی با دقت صورت میگرفت که در هنرمندانی که کمتر داعیه هنر کتاب داشتند، اما کارشان را با هنرمندی و متناسب با شأن موضوع انجام دادند، نهادینه شده بود.
وی افزود: همیشه هنرمندان تذهیب کار و کتاب آرا، شأن و نجابت موضوع را مد نظر داشتند و متناسب با موضوع کار کردند. همین موضوع موجب شد که این نکته همیشه مورد تعریف هنرمندان نسلهای متمادی قرار بگیرد.
به گفته فدائیان، این تسلسل و پیوستگی هنر صفحه آرایی، تذهیب، خوشنویسی تا دوره قاجار حفظ میشود و بویژه در قرن نهم و دهم که اوج هنر کتاب آرایی است، این هنرها از هم جدا نیستند.
وی گفت: در دوران قاجار نیز این تسلسل در کنارها کارگاههای درباری باقی میماند، و حتی شکل و تناسب کتابها که امروز پایه صنعت نوین کاغذ به شمار میرود، به استانداردها نزدیک میشود به گونهای که امروز نیز اصطلاحات قطع وزیری، سلطانی، رقعی و... هنوز رایج است.
این هنرمند با بیان اینکه با تغییر سلسله قاجار به پهلوی هنر کتاب آرایی دچار انقطاع شد، تصریح کرد: در این دوران آشنایی با هنر جدید غربی و عدم توجه به هنرهای سنتی و به حاشیه رفتن آن، موجب پیدایش کتاب آرایی جدید شد که ما را دچار دچار بیهویتی و کم باوری ساخت. البته تا دهه ۲۰ و ۳۰ هنوز در نگاه هنرمندان خوشنویسی مثل عماد الکتاب، علی اکبر خان کاوه، زرین خط منظوری و...، همان شأن و نجابت گذشته را میتوان دید، اما کم کم نوعی اروتیسم بیپایه وارد نقاشی ما میشود که هیچ ارتباطی با خوشنویسی و اندیشه هنرمندان بزرگی چون خیام و حافظ ندارد.
به گفته فدائیان، تا قبل از دوره پهلوی هنر کتاب آرایی مختص نخبگان ایرانی است، اما در این دوران که عوام باسواد میشوند این هنر بیشتر مورد توجه قرار میگیرد و نگاه عامیانه وارد نگارگری میشود.
وی با بیان اینکه پس از انقلاب نیز اروتیسم بیپایه وارد کتاب آرایی میشود، اظهار داشت: این حرکت که بیهویتی را به دنبال داشت، حرکتی ضد فرهنگی بود که متاسفانه منتقدان با سکوت خود به این بیهویتی کمک کردند و فضای مطمئنی برای ناشران که یکی از آنها انجمن خوشنویسان بود، بوجود آوردند.
این هنرمند با تاکید بر احیای سنت کتاب آرایی ایران، خاطرنشان کرد: برای این بازگشت باید نزاکت و سلسله مراتبی را که در گذشته وجود داشت، به کار ببندیم.
فدائیان، تناسب متن با آرایه را از ویژگیهای کتاب نفیس خواند و گفت: تعریف ما از کتاب نفیس مانند رابطه نزدیک ظرف و مظروف است، امروز وظیفه مدیران هنری کشور، نزدیک کردن این ظرف و مظروف به هم است و برای این کار باید برنامه ریزی درستی داشت و تیمی کار کرد.
وی همچنین در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به ضعف کتاب آرایی در حوزه ادبیات، اذعان کرد: متاسفانه در ایران با این همه سنت جهانی شعر و ادب در جشنواره کتاب نفیس امسال شاهد یک کتاب ادبی نفیس نبودیم و یک کتاب آشپزی توانست رتبه برتر را کسب کند.
در ادامه این مراسم سائل لواسانی، شاعر که برای قرائت رباعیهای خود پیشت میکروفن قرار گرفته بود، گفت: بهترین شاعران از قرآن الهام گرفتهاند، از جمله حافظ سرآمد این شاعران و بزرگترین افتخار ایران است که همواره با قرآن مانوس بوده است.
وی در ادامه با اشاره به دلایل ماندگاری قالبهای رباعی و دو بیتی افزود: ماندگاری دوبیتیهای باباطاهر و رباعیهای خیام در کوبندهبودن مصرع پایانی آنهاست، این مصرع همچون ورزش والیبال که ضربه نهایی آبشاری است.
سعید سعیدپور، با بیان اینکه خیام در جهان شعر و ادب به راستی یک شگفتی است، گفت: این شاعر با کمترین کلام، نه تنها با شاعران طراز اول ایران چون مولانا و فردوسی، بلکه با شکسپیر و گوته برابری میکند.
وی که رباعیهای خیام را به انگلیسی منظوم ترجمه کرده است، افزود: نکته دوم در مورد خیام این است که او نقطه تلاقی حکمت، علم و شعر و ادب است و همین ویژگیها موجب شده که ملقب به حکیم باشد اما در نهایت پی میبرد که علم و حکمت از حل معمای هستی عاجزند، آنجاست که رو به شعر میآورد و با همین ۲۰۰ بیت شعر مینی مال جایگاهی بزرگ در ادبیات جهان برای خودش باز میکند.