یادداشتی از یک کارشناس ارتباطات اجتماعی:
زمانی برای دوست داشتن رسانهها
رسانه، رسانه است و هویت خود را از مراقب بودن و نقد میگیرد. نقدی که منجر به ساخته شدن میگردد و نه ویرانی، رسانه ابزار دموکراسی است.
ایلنا: مسعود لک؛ کارشناس ارشد علوم ارتباطات اجتماعی معتقد است: مهمترین مشکل رسانهای در ایران، نحیف بودن اقتصاد رسانهای است.
به گزارش ایلنا، وی در گزارشی که در اختیار خبرگزاری ایلنا قرارداده شده، در چند اپیزود آورده است:
«۱. اگر اعتدال گرایی از عبور و شکست اقتدارگرایی میآید، اگر اعتدال ازغلبهی برنامه برهیجان سرچشمه میگیرد و اگر اعتدال به ما میآموزد که محتاج تدبیر و عقلانیت علمی هستیم، در این میان چه مکانیزمی میبایست بر سازمان ارتباطات فردی و سازمانیمان در این دوران حاکم باشد؟ در زمانی که همه جا سخن از اعتدال است، چه روشی میبایست بر اهل ارتباطات و رسانه حاکم باشد؟ اشکالات رسانهای کجاست و مدیریت رسانه باید برای بهبود اوضاع رسانه چه برنامههایی داشته باشد؟
منظور از ارتباطات تمامی فعالان حوزهی ارتباطات، نخبگان و صاحبان اندیشه و تریبون برای جامعه در همهی حوزههای رسانهای است.
۲. رسانه قصدی برای شکست دادن فرد، سازمان و مدیر یا هر شخص و چهرهی را ندارد. رسانه، رسانه است و هویت خود را از مراقب بودن و نقد میگیرد. نقدی که منجر به ساخته شدن میگردد و نه ویرانی، رسانه ابزار دموکراسی است برای به خطر نیفتادن و در جادهی خودکامگی نغلتیدن. آیا صاحبان رسانه و جامعهای که رسانهها آنها را رصد میکند به این ارتباط اعتقاد دارند؟ آیا باور به رسانه در جامعه وجود دارد؟ آیا ما رسانهها را دوست داریم؟
۳. اگر بنا باشد پاشنهی آشیل رسانهها را در ایران معرفی کنیم باید به کدام مشکل اشاره کرد؟ آیا رسانهها در جامعه به علت نقادی تحمل نمیشوند واین آستانهی تحمل اندک حاکمیت است که امکان رشد رسانهها را نمیدهد و رسانهها را در دایرهی تکرار و کوچک ماندن نگه داشته است؟ آیا رسانهها در ایران از ضعفهای تاریخی در زمینههای مختلف رنج میبرند؟ آیا جامعهی رسانهای در ایران از علم روز بهره میبرد و در دهکدهی جهانی و پیشروی رسانهای این سطح از تحلیل رسانهای، میتواند جامعه را راضی نگه دارد؟
۴. مهمترین مشکل رسانهای در ایران، نحیف بودن اقتصاد رسانهای است. فقر رسانهای ایجاد فساد میکند وبی انگیزگی و سستی میآورد، بیتعهدی ایجاد میکند و این وضعیت ضدرسالت نقد است. رسانهی توانمند، در شکل دهی به وضعیت ساختاری خود پیشتاز است و در کنار تعهد به وظیفهی اخلاقی خود، پیشرو است. چرا رسانهها امکان توانمند شدن را نیافتهاند؟ اقتصاد قوی رسانه اولین عامل برای رشد رسانه است.
۵. دوران اعتدال میتواند، زمانی باشد برای دوست داشتن بیشتر رسانهها، برای توانمند ساختن رسانهها درعین وابسته نکردن آنها، زمانی برای باور و اهمیت دادن به تفکر نقادی و باور به اینکه رسانه است که میتواند قدرت را پاک نگه دارد و پاک بودن هم همیشه خواهان دارد.
۶. ضعف مالی رسانهی ملی این روزها به سود هیچکس نیست. در زمانی که جامعه در معرض هزاران پیام و شبکهی در تضاد با فرهنگ عمومی است، صدا و سیما میتواند با دوباره توانمند شدن و تولیدات صحیح و حرکت در مسیر خواست و زندگی واقعی جامعه، قدرت نمایی نماید. رسانه بزرگی ماندد رادیو و تلویزیون سردمدار پویایی، نقد و آرامش در جامعه است که باید در این راه مشکلاتاش را شناخت و با تدبیر حل کرد.
۷. روزنامه نگاری در ایران وضعیت ناخوشی دارد. ناخوشتر از ناخوش. روزنامهها در دو دههی اخیر بیشتر از هر رسانهای در معرض آسیب بودهاند و بیش از هر رسانهی دیگری نیز از تغییرات قدرت، یارکشی و قدرت نمایی آسیب دیدهاند، روزنامه محل آزمون و خطای سیاسی شد و روزنامه نگاران به حاشیه رفتند، روزنامهها در دوران اعتدال نیازمند آرامش، ثروتمند شدن، و تعقل هستند. اگر دوران اعتدال، زمان توسعه است باید به سمت روزنامه نگاری توسعه حرکت کرد و مسیر را دوباره شناخت و حرکت کرد بر مبنای پیشرفت رسانهای و انجام وظیفهی روزنامه نگاری. بیهیجان و بیآنکه مزاج بر منطق غلبه نماید.
۸. رسانهها در ایران به شدت داخلی اداره میشوند. ما سالهاست که در زمینه روزنامه نگاری از تولد و معرفی یک روزنامه بین الملی، حتی در سطح منطقه هم ناکام بودهایم، تمرکز بیش از اندازه به وضعیت داخلی و عدم تعریف نسبت جامعه و رسانه با جهان پیرامون، باعث این دورافتادگی رسانه و جامعهی بین المل است.
رسانهها نیازمند خروج از لاک داخلی و فعالیت به عنوان رسانههای مهم و قوی برای یک کشور مهم و قوی هستند. برای رسانههای بین الملی نیاز به تفکر بین الملی و سطح بالاتری از مکانیزم رسانهای وجود دارد که رسانهایها باید به آن مجهز باشند.
در نبود رسانههای بین الملی، تصویرهای غیرواقعی شکل میگیرد و وارونه سازی اتفاق میافتد. البته اگر قرار باشد به تولید رسانهی بین الملی بیندیشیم، رسانههای منطقهای دست یافتنیتر هستند. رسانههای منطقهای میتوانند زبان و تریبون دوران اعتدال باشند.
۹. گفتمان انقلاب اسلامی و اعتدال، رسانهی حرفهای نیاز دارد. این سخن به معنای تولید فلهای رسانه نیست و میتوان با بازآرایی و بهسازی و تقویت زیربنای اندیشهای رسانههای موجود، امکان ایجاد فضای مناسب برای بروز بینش و روش حرفهای رسانهای دوران اعتدال را به وجود آورد.