در گفتوگو با ایلنا تشریح شد:
بازسازی پس از جنگ با چه الگویی انجام شود؟
عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت با تاکید بر لزوم رعایت اصول شهرسازی در بازسازی ساختمان های آسیب دیده در جنگ گفت: زیرساختهای مهمی نظیر پناهگاهها – که در گذشته نسبت به آنها غفلت ورزیده شده – بار دیگر باید در دستور کار قرار گیرد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی از آسیب دیدگی بیش از ۶۵ هزار واحد غیرنظامی اعم از منازل مسکونی و اماکن عمومی مانند مراکز درمانی و بیمارستانی، مدارس، مساجد و درمانگاه های کشور طی جنگ رمضان و حملات آمریکایی - اسرائیلی خبر داده است.
پس از پایان جنگ، بازسازی تخریبهای گسترده در سراسر کشور، بهویژه در شهر تهران، آغاز میشود. در سالهای گذشته، کارشناسان انتقادات زیادی به مدیریت شهری و شیوههای شهرسازی از جمله موضوع تراکمفروشی بهویژه در تهران مطرح کردهاند. آغاز روند بازسازی فرصتی فراهم میکند تا ضعفهای موجود در شیوه ساختوساز شهری در کشور مورد توجه و بازنگری قرار گیرد.
محمد صالح شکوهی، استاد شهرسازی و عضو هیات علمی دانشگاه علم وصنعت در این باره به خبرنگار ایلنا گفت: از این جنگ نکات مهمی برای شهرسازی به دست میآید؛ نخست اینکه در این جنگ، نظام محلهای و نظام مسجدمحور دوباره جایگاه خود را نشان دادند. از ابتدای انقلاب، نقش این نهادها مشهود بود؛ مساجد بهعنوان سنگرهای محلهها عمل میکردند و در انجام فعالیتهای گروهی، حضور مردم در صحنههای انقلاب، جنگ تحمیلی هشتساله و حتی در مواجهه با بحرانهایی مانند کرونا نقش مهمی ایفا کردند.
وی افزود: با وجود این ظرفیت، بسیاری از برنامههای توسعه شهری کنونی، نسبت به امنیت، جایگاه و نقش مساجد، دقت و توجه لازم را به خرج ندادهاند. اکنون بار دیگر مشاهده کردیم که رویکرد محلهمحوری که پیشتر کمتر مورد توجه قرار میگرفت، میتواند نقشی بسزایی در مسائل کلان، نظیر حفظ امنیت ملی کشور و حتی دیپلماسی بینالمللی ایران ایفا کند. از این رو، به نظر میرسد برنامههای شهرسازی آتی باید بار دیگر بر جایگاه محلهها، به ویژه نقش مساجد در آنها، تأکید ویژه ورزند.ایدههایی که در سالهای اخیر مطرح شده و به تضعیف محلهها منجر میگشت – نظیر گرایش به توسعه حملونقلمحور حول ایستگاهها، یا تخریب محلهها در قالب پروژههای احداث بزرگراهها و امثال آن – باید کنار گذاشته شوند و توجهی ویژه به جایگاه والای محلهها در نظام اجتماعی و نقش برجستهتر مساجد در جامعه معطوف گردد.
این استاد شهرسازی خاطرنشان کرد: نکته دوم که بر آن تأکید دارم، بحث تراکم شهری است. ما در جریان جنگ دوازدهروزه و جنگ رمضان مشاهده کردیم که بناهایی با ارتفاع بیشتر آسیبپذیرترند. زیرساختهای اطفای حریق ما حداکثر برای ساختمانهای شش طبقه پیشبینی شده و برای ساختمانهای بلندتر، امکانات و تجهیزات کافی برای اطفای حریق در دسترس نیست.در سالهای گذشته، تحت عناوینی نظیر بلندمرتبهسازی، تعداد فراوانی آسمانخراش در شهرهای ما احداث شده و شهرداریها، به سبب ذینفع بودن از افزایش تراکم در شهرها، چشم بر قوانین بستهاند یا آنها را به نفع صاحبان سرمایه، از منظر جهتیابی و پروانهسازی تغییر دادهاند.
وی تاکید کرد: اکنون مشاهده میکنیم که این شیوه شهرسازی هزینههای هنگفتی به بار میآورد؛ برای نمونه، تخلیه ساختمانها به سبب وابستگیشان به آسانسورها، بسیار دشوار است. خسارت ناشی از تخریب، برای جمعیتی قابل توجه و تعداد فراوانی واحد مسکونی – به واسطه یک موشک – ممکن است تحمیل گردد. از این منظر، سیاست تراکم شهری باید مورد بازنگری جدی قرار گیرد.شرایطی که پس از پایان جنگ، برای بازسازی در نظر میگیریم، باید به سمتی سوق یابد که بافتهای شهری ما، بافتهایی وسیعتر با تراکم کمتر باشند.
صالح شکوهی در ادامه توضیح داد: بحث آمایش سرزمین نیز شایان توجه است. ما کشوری وسیع با مساحت گسترده داریم. با این حال، شهرهایمان را در نقاط بزرگ متمرکز ساختهایم و جمعیت را در کلانشهرها انباشتهایم؛ زیرا سرمایهگذاریها و زیرساختهای کشور عمدتاً معطوف به کلانشهرها، به ویژه تهران شده است. این رویکرد، کشور را آسیبپذیر میسازد؛ افزون بر پیامدهای اجتماعی و اقتصادی، اکنون آثار آن را در زمینه پدافند غیرعامل نیز مشاهده میکنیم.در آینده، باید از طریق محرومیتزدایی و توسعه مناطق مختلف کشور، ظرفیت احیای روستاها و شهرهای کوچک را پدید آوریم تا مردم بتوانند از شرایط باکیفیت زندگی و دسترسی مطلوب به خدمات در سراسر کشور بهرهمند شوند و ناچار به مهاجرت به سوی تهران و سایر کلانشهرها نشوند.
این عضو هیات علمی دانشگاه تصریح کرد: خطای قابل توجهی رخ داده که اکنون میتواند به مثابه موتوری برای پیشرفت سریع عمل کند و در زمینه شهرسازی نیز، توسعه شهرها با مشارکت مردمی را رقم زند. همچنین در زمان بازسازی، میتوان از واحدهای تخریبشده بهره برد تا تراکم در نقاط متمرکز شهری کاهش یابد.
شکوهی همچنین در ادامه بر اهمیت بازسازی زیرساخت ها تأکید کرد و گفت: زیرساختهای مهمی نظیر پناهگاهها – که در گذشته نسبت به آنها غفلت ورزیده شده – بار دیگر باید در دستور کار قرار گیرد.به نظرم این، تذکری مهم برای ما شهرسازان است که مسئولیت خود را به درستی ایفا نکردهایم. در حقیقت ضوابط مربوط به تأمین پناهگاه برای کل جامعه را، شهرسازان و شهرداریها به نحو شایسته رعایت نکردهاند و اکنون خسارت آن را مشاهده کردیم. اینها به نظر میرسد برخی از فرصتهایی باشند که اکنون باید برای جبران آنها تلاش ورزیم و از این فرصتها بهره ببریم.
این استاد دانشگاه یادآور شد: با توجه به آمار بالای تخریب واحدهای مسکونی و تجاری به نظر میرسد، پس از پایان جنگ باید سرعت بسیار زیادی برای جبران خسارات و بازسازی داشته باشیم.
صالح شکوهی با بیان اینکه پس از پایان این جنگ، باید با همان همتی که در دوران سازندگی پیشین به کار گرفته شد، به رفع سریع مشکلات موجود بپردازیم، گفت: افق اقتصادی ایران پس از این جنگ میتواند بسیار روشن باشد و این رونق میتواند به توسعه زیرساختهای شهرسازی نیز کمک شایانی کند.
وی همچنین درباره روند بازسازی بافت روستاهای آسیب دیده در جنگ نیز گفت: روستاها بهدلیل نقش تولیدی که ایفا میکنند، ظرفیت بسیار بالایی در اقتصاد مقاومتی دارند؛ بنابراین احیای روستاها برای پایداری اقتصاد کشور امری کلیدی است. لذا سیاستگذاری منطقه ای در کشور باید با سرعت بالا به حفظ هویت تولیدی روستاها بپردازد. یکی از الزامات اساسی برای این هدف، تأمین مسکن معیشتی محور برای ساکنان روستاهاست.
