معمار پشتپرده مذاکرات ایران و آمریکا؛ علی الذوادی چگونه به مهره کلیدی قطر تبدیل شد؟
با آشکار شدن ابعاد نقشآفرینی قطر در مذاکرات ایران و آمریکا، نام علی الذوادی بهعنوان یکی از چهرههای مؤثر این روند مطرح شده است؛ دیپلماتی که گفته میشود در روزهای سرنوشتساز گفتوگوها، نقش مهمی در نزدیک کردن دیدگاههای دو طرف داشته است.
به گزارش ایلنا به نقل از بیبیسی عربی، در روزهای منتهی به امضای «تفاهمنامه صلح» میان آمریکا و ایران، نامی بیش از گذشته در محافل دیپلماتیک مطرح شد؛ علی الذوادی، وزیر قطری که رسانههای غربی از او به عنوان «میانجی مرموز قطر» یاد میکنند. مردی که برخلاف بسیاری از چهرههای سیاسی منطقه، نه اهل حضور در رسانههاست و نه حسابی در شبکههای اجتماعی دارد، اما در سالهای اخیر به یکی از تأثیرگذارترین بازیگران دیپلماسی پشتپرده دوحه تبدیل شده است.
مردی که ترامپ نامش را در کنار رهبران منطقه آورد
۲۳ مه گذشته، دونالد ترامپ در پیامی در شبکه «تروث سوشال» اعلام کرد با شماری از رهبران و مقامهای ارشد منطقه درباره ایران و چارچوب توافق صلح گفتوگو کرده است. در میان نام ولیعهد عربستان، امیر قطر، رئیس امارات، رؤسای جمهور مصر و ترکیه و پادشاهان اردن و بحرین، نام علی الذوادی نیز دیده میشد؛ موضوعی که توجه بسیاری از ناظران را جلب کرد.
چند روز بعد و با اعلام امضای تفاهمنامه میان تهران و واشنگتن، رسانههای آمریکایی و اروپایی از نقش محوری قطر در نجات مذاکرات سخن گفتند؛ مذاکراتی که پس از کند شدن روند رایزنیهای میزبانیشده در پاکستان، وارد مرحلهای حساس شده بود.
برخی گزارشها حاکی است الذوادی تنها در فاصله ۱۰ روز، چهار بار به تهران سفر کرد تا بر سر جزئیات توافق میان طرفین گفتوگو کند.
دیپلماتی که در سایه فعالیت میکند
علی الذوادی وزیر دولت قطر است، اما ریاست هیچ وزارتخانه مشخصی را بر عهده ندارد. با این حال، بسیاری او را یکی از نزدیکترین افراد به نخستوزیر و وزیر خارجه قطر، شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، میدانند.
نام او نخستین بار بهطور جدی پس از انتشار تصویری از کاخ سفید در اکتبر ۲۰۲۵ بر سر زبانها افتاد؛ عکسی که در جریان تماس تلفنی بنیامین نتانیاهو با نخستوزیر قطر برای عذرخواهی از حمله اسرائیل به هیأتی از حماس در دوحه منتشر شد.
در این تصویر، فردی در کنار استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه، نشسته بود. هرچند چهره او بهطور کامل مشخص نبود، اما تحلیلگران بعداً تأیید کردند که این فرد علی الذوادی بوده است.
«مرد مأموریتهای دشوار»
رسانههای غربی در توصیف او از عباراتی همچون «مذاکرهکنندهای غیرمتعارف» و «مرد مأموریتهای دشوار» استفاده کردهاند.
دیوید ایگناتیوس، ستوننویس واشنگتنپست، الذوادی را شخصیتی عملگرا توصیف کرده که ترجیح میدهد دور از توجه رسانهها فعالیت کند. به نوشته او، این مقام قطری نقشی تعیینکننده در شکلگیری آتشبس غزه و جلوگیری از فروپاشی مذاکرات صلح ایفا کرده است.
روزنامه تلگراف نیز در گزارشی با عنوان «میانجی مرموز قطری که توافق ترامپ درباره غزه را نجات داد» نوشت دوحه در حساسترین لحظات مذاکرات، الذوادی را راهی واشنگتن کرد تا روند گفتوگوها از بنبست خارج شود.
نقشآفرینی در پرونده غزه
بر اساس گزارشهای متعدد، الذوادی در مذاکرات مربوط به جنگ غزه نیز نقش کلیدی داشته است.
به گفته منابع آمریکایی، او در کنار مقامهایی مانند استیو ویتکاف و جرد کوشنر، داماد ترامپ، از معماران اصلی توافقی بود که در نهایت به پایان جنگ غزه و تشکیل «شورای صلح» برای مدیریت دوره پساجنگ منجر شد.
دولت قطر نیز اوایل سال جاری با صدور بیانیهای اعلام کرد الذوادی به عنوان نماینده دوحه در شورای اجرایی غزه منصوب شده است. در این بیانیه از نقش برجسته او در میانجیگری میان حماس و اسرائیل و کمک به پیشبرد طرح صلح آمریکا یاد شده بود.
معمار پشتپرده توافق ایران و آمریکا
اما مهمترین آزمون الذوادی احتمالا پرونده ایران بوده است.
واشنگتنپست در ژوئن ۲۰۲۶ نوشت او در کنار ویتکاف و کوشنر یکی از چهرههای اصلی مذاکرات میان تهران و واشنگتن بوده است. این روزنامه از الذوادی به عنوان فردی یاد کرد که شناخت عمیقی از فرهنگ و پیچیدگیهای سیاسی خاورمیانه دارد و توانسته روند مذاکرات را از شتابزدگی دور کند.
طبق این گزارش، یکی از نشستهایی که او در آن حضور داشت، ۱۷ ساعت به طول انجامید.
نیویورکتایمز نیز گزارش داد پس از آنکه مذاکرات مستقیم با موانع جدی روبهرو شد، قطر وارد میدان شد و دو مذاکرهکننده اصلی این کشور، علی الذوادی و حمد الکبیسی، مأمور رایزنیهای فشرده میان تهران و واشنگتن شدند.
به نوشته این روزنامه، هیأت قطری طی هفتهها میان دو کشور در رفتوآمد بود تا سرانجام چارچوب توافق نهایی شکل بگیرد.
با وجود نقش پررنگ در برخی از مهمترین پروندههای منطقهای، اطلاعات رسمی اندکی درباره علی الذوادی منتشر شده است. بخش عمده آنچه درباره او میدانیم از گزارشهای رسانهای و روایتهای دیپلماتیک به دست آمده است.
با این حال، آنچه تقریبا همه ناظران بر آن اتفاق نظر دارند، این است که الذوادی امروز یکی از مهمترین مهرههای دیپلماسی قطر به شمار میرود؛ دیپلماتی که بدون حضور در برابر دوربینها، در پشت پرده برخی از حساسترین مذاکرات خاورمیانه نقشآفرینی میکند و به نمادی از مدل خاص میانجیگری دوحه تبدیل شده است.
