تنگهها؛ اهرم فشار آنکارا در جنگ اوکراین
با تشدید تنشها در دریای سیاه، تنگههای استراتژیک ترکیه به کانون توجهات در مناقشه اوکراین و روسیه تبدیل شدهاند. آنکارا با مدیریت هوشمندانه پیمان مونترو، از این گذرگاههای حیاتی به عنوان اهرمی سیاسی برای پیشبرد منافع خود در روابط پیچیده با مسکو و ناتو بهره میبرد.
به گزارش ایلنا به نقل از ارمنیوز، مسکو با یادآوری پیمان مونترو از طریق کانالهای دیپلماتیک و رسانهای رسمی، همزمان با بحثهای درون ناتو درباره چیدمانهای نظامی و ساختاری در منطقه، این موضوع را مطرح کرده است.
این اقدام در بحبوحه افزایش حملات پهپادها و قایقهای تندرو به کشتیها و نفتکشهای مرتبط با نفت روسیه در دریای سیاه صورت میگیرد که این امر، پرونده تنگهها را دوباره به مرکز محاسبات نظامی جنگ بازگردانده است.
پیام سیاسی
چند روز پیش، سفارت روسیه در آنکارا با انتشار بیانیهای در شبکههای اجتماعی، بر اهمیت بالای پیمان مونترو برای مسکو تأکید کرد. این اظهار نظر در چارچوب بحث درباره طرحهای نظامی ناتو در داخل ترکیه مطرح شد و به عنوان یک پیام سیاسی مستقیم از سوی روسیه به موضوع تنگهها و دریای سیاه تلقی شد.
یادآوری پیمان مونترو توسط روسیه در زمانی حساس و مرتبط با بحثهای نظامی درون ناتو صورت گرفت. این امر به این موضعگیری، جنبهای سیاسی و متوجه آنکارا بخشید، زیرا پرونده تنگهها به تصمیمگیری ترکیه وابسته است و مسکو نحوه مدیریت آنکارا در این پرونده را بخشی از توازن قدرت خود با ناتو میداند.
در همین حال، وزارت دفاع ترکیه بر پایبندی خود به پیمان مونترو تأکید کرده است. آنکارا این موضع را به عنوان سیاست حفظ توازن معرفی میکند، در حالی که همزمان از موقعیت خود در تنگهها برای مدیریت سطح عبور و مرور نظامی مطابق با جایگاهش در ناتو و روابطش با مسکو استفاده میکند. این امر باعث شده تا مدیریت تنگهها بخشی از سیاست فعال ترکیه در جنگ باشد، نه صرفا یک تعهد قانونی.
پهپادها و قایقهای تندرو بُعد جدیدی به درگیری در دریای سیاه افزودهاند، زیرا کشتیها و نفتکشها به اهداف مستقیم تبدیل شدهاند. این امر دامنه جنگ را به مسیرهای کشتیرانی گسترش داده و اهمیت تنگهها را به عنوان گذرگاه اجباری برای تردد کشتیهای نظامی و تجاری افزایش داده و امنیت دریایی را مستقیماً به روند جنگ پیوند زده است.
مسکو این تحول را از منظر امنیت انرژی مینگرد، زیرا بخش مهمی از صادرات نفت روسیه از طریق دریای سیاه انجام میشود. هرگونه تهدید علیه تردد نفتکشها، تنگهها را وارد معادله امنیت اقتصادی روسیه میکند. این موضوع حساسیت فزاینده روسیه را نسبت به هرگونه فعالیت نظامی اقیانوس اطلس در اطراف تنگهها یا در داخل خاک ترکیه تفسیر میکند و تنگهها را در محاسبات امنیت اقتصادی روسیه قرار میدهد.
ارزش نظامی
پیمان مونترو عبور کشتیهای جنگی از بسفر و داردانل را تنظیم میکند و به ترکیه اختیار مدیریت عبور و مرور در شرایط جنگی را میدهد. این پیمان همچنین محدودیتهایی را برای کشتیهای کشورهای غیر ساحلی دریای سیاه اعمال میکند. با شروع جنگ، این اختیارات اهمیت نظامی مستقیمی پیدا کردهاند، زیرا کنترل عبور و مرور به معنای کنترل حجم حضور دریایی در داخل دریای سیاه است.
در این تحول، پرونده تنگهها به ابزاری سیاسی تبدیل شده است که آنکارا از آن برای تنظیم روابط خود با مسکو از یک سو و با ناتو از سوی دیگر استفاده میکند. ترکیه با در نظر گرفتن ملاحظات امنیتی و سیاسی پیچیده، تردد را مدیریت میکند و از موقعیت خود در تنگهها به عنوان اهرمی برای مذاکره دائمی استفاده مینماید.
در همین حال، در هفتههای اخیر شاهد افزایش هدفگیری کشتیهای مرتبط با انتقال نفت روسیه در دریای سیاه توسط پهپادها و قایقهای تندرو در نزدیکی مسیرهای دریایی نزدیک به آبهای ترکیه بودهایم. این امر باعث شده تا بخشی از فشار نظامی به حوزه دریایی منتقل شود و مسیرهای انرژی را مستقیماً به روند عملیات پیوند بزند.
از سوی دیگر، مسکو تحولات مربوط به ساختارهای نظامی ناتو در داخل ترکیه را از منظر دریای سیاه دنبال میکند، زیرا هر ساختار فرماندهی یا هماهنگی نظامی مرتبط با ناتو در داخل خاک ترکیه، از نظر محاسبات نظامی روسیه با ساختار عملیاتی در دریای سیاه مرتبط است. مسکو معتقد است هرگونه ساختار نظامی ناتو در داخل ترکیه مستقیماً با توازن دریایی در دریای سیاه در ارتباط است.
نقطه تماس
روسها با ترکیه به عنوان کشوری برخورد میکنند که قادر به تأثیرگذاری بر روند عملیات دریایی است، بدون اینکه به طور مستقیم در آن مشارکت کند. این وضعیت به آنکارا دامنه مانور وسیعی میدهد، اما در عین حال آن را تحت نظارت مداوم روسیه قرار میدهد.
این امر بدان دلیل است که هرگونه تغییر در سیاست عبور و مرور یا در تفسیر بندهای پیمان مونترو، بلافاصله بر توازن دریایی تأثیر میگذارد. بنابراین، مسکو بر حفظ پرونده تنگهها در سطح سیاسی بالا در گفتمان خود با آنکارا اصرار دارد.
در این میان، تنگهها به نقطه تماس سیاسی بین مسکو و آنکارا تبدیل شدهاند، زیرا روسیه نحوه مدیریت ترکیه بر تردد را به عنوان بخشی از توازن نظامی در دریای سیاه رصد میکند.
ترکیه به خوبی آگاه است که موقعیت استراتژیک تنگههایش، به آن جایگاهی با اهمیت بیش از صرف توان نظامیاش بخشیده است. این موقعیت به ترکیه قدرت و نفوذی میدهد که میتواند در روابطش با قدرتهای جهانی، بخصوص در بحبوحه جنگ اوکراین، از آن به عنوان یک کارت بازی استفاده کند. به همین دلیل، نحوه مدیریت این تنگهها و تصمیمگیریهای مربوط به عبور و مرور، به یکی از نقاط حساس و کلیدی در روابط ترکیه با روسیه و ناتو تبدیل شده است، به طوری که از زمان آغاز جنگ، تنشها بر سر این موضوع افزایش یافته است.
