تجربۀ سازمان جهانی کار:
۲۲.۸ درصد از شاغلان جهان خشونت و آزار را تجربه کرده‌اند/ شرایط برقراری برابری جنسیتی
دسترسی زنان به آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای، زمانی می‌تواند به فرصت‌های برابر اشتغال منجر شود که آن‌ها در محیطی امن و به دور از خشونت و تبعیض آموزش ببینند و فعالیت کنند.
به گزارش ایلنا و به نقل از سازمان جهانی کار، «مرکز آموزش فنی‌وحرفه‌ای خولنا» در بنگلادش با اجرای برنامه‌هایی برای مقابله با خشونت و آزار مبتنی بر جنسیت، در تلاش است موانع ورود زنان به رشته‌های فنی را کاهش دهد. این رشته‌ها با وجود برخورداری از تقاضا در بازار کار، همچنان با نگرش‌های تبعیض‌آمیز و مقاومت‌های اجتماعی روبه‌رو هستند.
«محمد ضیاءالرحمان»، مدیر این مرکز، با همکاری برنامه‌های مورد حمایت سازمان جهانی کار، ایجاد محیطی امن برای آموزش زنان و مردان را دنبال می‌کند. به گفتۀ او، دسترسی زنان به مهارت‌های فنی زمانی به فرصت شغلی برابر منجر می‌شود که بتوانند بدون ترس از خشونت، آزار و تبعیض آموزش ببینند و وارد بازار کار شوند.
از تجربۀ آزار در کودکی تا تلاش برای تغییر محیط آموزشی
ضیاءالرحمان از سال ۱۹۹۹ در حوزۀ آموزش فنی‌وحرفه‌ای فعالیت دارد. او تجربۀ شخصی خود از آزار در دوران کودکی و ترس از رفتن به مدرسه را یکی از عواملی می‌داند که اهمیت امنیت محیط آموزشی را برایش روشن کرده است.
به گفتۀ او، یکی از هم‌کلاسی‌هایش در روزهای نخست مدرسه او را آزار داد و این اتفاق باعث شد در سال‌های اول و دوم تحصیل از حضور در مدرسه واهمه داشته باشد. او سرانجام با تشویق خانواده به تحصیل بازگشت.
ضیاءالرحمان پس از دریافت دیپلم مهندسی در رشتۀ تبرید و تهویۀ مطبوع، دو مدرک کارشناسی ارشد در رشته‌های علوم محیطی و مهندسی برق دریافت کرد و فعالیت حرفه‌ای خود را در حوزۀ آموزش فنی‌وحرفه‌ای ادامه داد.
تجربۀ فعالیت در صنعت هتلداری نیز نگاه او را به توانایی‌های زنان تغییر داد. او در این دوره شاهد فعالیت زنان و مردان در کنار یکدیگر بود و به این نتیجه رسید که جنسیت معیار مناسبی برای سنجش توانایی‌های حرفه‌ای افراد نیست.
او در سال ۲۰۲۴ مدیریت «مرکز آموزش فنی‌وحرفه‌ای خولنا» را بر عهده گرفت؛ مرکزی که در آغاز فعالیت مدیریتی او، با مقاومت برخی خانواده‌ها در برابر حضور دختران در رشته‌های فنی روبه‌رو بود.
به گفتۀ ضیاءالرحمان، بسیاری از والدین در گفت‌وگوهای نخست تمایلی به ادامۀ بحث دربارۀ برابری جنسیتی نداشتند. با این حال، پیگیری مستمر و آگاهی‌بخشی به خانواده‌ها به‌تدریج به جلب اعتماد آن‌ها کمک کرد و زمینه را برای حضور بیشتر زنان در دوره‌های فنی فراهم آورد.
آموزش کارکنان و تشکیل کمیتۀ جنسیتی برای مقابله با تبعیض
همکاری «مرکز آموزش فنی‌وحرفه‌ای خولنا» با سازمان جهانی کار از طریق پروژۀ «توسعۀ کارآفرینی و نظام‌های آموزش فنی‌وحرفه‌ای پاسخ‌گو به جنسیت» (ProGRESS) آغاز شد و در ادامه، با برنامه‌هایی از جمله «مهارت‌ها ۲۱» (Skills ۲۱) گسترش یافت.
به گفتۀ ضیاءالرحمان، مرکز پیش از این نیز اقداماتی برای تقویت برابری جنسیتی انجام می‌داد، اما این فعالیت‌ها پراکنده بودند و از چارچوب مشخصی پیروی نمی‌کردند. شرکت کارکنان در دوره‌های آموزشی و کارگاه‌های سازمان جهانی کار به آن‌ها کمک کرد تا با رویکردی منسجم‌تر به مسائل جنسیتی بپردازند.
یکی از اقدامات این مرکز، تشکیل کمیتۀ جنسیتی با حضور کارکنان زن و مرد است. این کمیته از طریق گفت‌وگو، مشاوره و بررسی مشترک، به مسائل و مشکلات رسیدگی می‌کند. همچنین، در جلسات توجیهی دوره‌های آموزشی، فراگیران و خانواده‌های آن‌ها با سیاست‌های مرکز دربارۀ برابری جنسیتی آشنا می‌شوند.
این اقدامات، به گفتۀ مدیر مرکز، به تقویت اعتماد میان فراگیران کمک کرده است. یکی از نمونه‌های آن، اعزام ۹ مرد جوان و پنج زن جوان از دورۀ آموزش زبان ژاپنی به داکا برای شرکت در مصاحبه‌های شغلی مرتبط با اشتغال در ژاپن بود.
ضیاءالرحمان در ابتدا دربارۀ امنیت زنان در این سفر نگران بود؛ زیرا ترتیبات امنیتی جداگانه‌ای برای آن‌ها در نظر گرفته نشده بود. با این حال، یکی از دانشجویان زن به او گفت که در کنار هم‌دوره‌ای‌های مرد خود، به همان اندازه احساس امنیت می‌کند که در کنار اعضای خانواده‌اش.
این پاسخ برای مدیر مرکز اهمیت داشت؛ زیرا نشان می‌داد که اقدامات آموزشی و تلاش برای ایجاد محیطی مبتنی بر اعتماد، تا چه اندازه می‌تواند بر احساس امنیت فراگیران تأثیر بگذارد.
او همچنین می‌گوید فعالیت در زمینۀ مسائل جنسیتی، رفتار شخصی‌اش را تغییر داده است. ضیاءالرحمان پیش‌تر سخت‌گیرتر بود و با لحنی تند صحبت می‌کرد، اما اکنون تلاش می‌کند در ارتباط با دیگران، به‌ویژه زنان، اعتماد بیشتری ایجاد کند.
«خشونت و آزار در محیط کار» مانعی برای فرصت‌های برابر اشتغال
بر اساس اطلاعات سازمان جهانی کار، ۲۲.۸ درصد از شاغلان جهان، معادل حدود ۷۴۳ میلیون نفر، در طول زندگی کاری خود دست‌کم یک شکل از خشونت و آزار را تجربه کرده‌اند. این آمار ابعاد گستردۀ مسئله‌ای را نشان می‌دهد که می‌تواند امنیت، کرامت انسانی و فرصت‌های شغلی نیروی کار را تحت تأثیر قرار دهد.
برای زنان، خشونت و آزار در محیط‌های آموزشی و کاری می‌تواند پیامدهایی فراتر از یک تجربۀ فردی داشته باشد. چنین شرایطی ممکن است به ترک دوره‌های مهارت‌آموزی، انصراف از ورود به مشاغل تخصصی و محروم‌شدن از فرصت دستیابی به درآمد مستقل منجر شود.
از این رو، افزایش شمار زنان در دوره‌های آموزشی به‌تنهایی برای تحقق برابری شغلی کافی نیست. زنان باید پس از پایان آموزش نیز بتوانند در محیطی امن و عاری از تبعیض فعالیت کنند و بدون نگرانی از آزار یا خشونت، مسیر شغلی خود را ادامه دهند.
در همین راستا، سازمان جهانی کار از اقداماتی در مرکز خولنا، از جمله برگزاری جلسات آگاهی‌بخشی، تشکیل کمیتۀ جنسیتی و ایجاد سازوکارهای محرمانه برای گزارش نگرانی‌ها و مشکلات حمایت کرده است.
امکان گزارش محرمانۀ آزار اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا فراگیران و کارکنان باید بتوانند بدون ترس از پیامدهای احتمالی، مشکلات خود را مطرح کنند و از رسیدگی مسئولان به شکایت‌ها اطمینان داشته باشند. وجود چنین سازوکارهایی می‌تواند به شناسایی بهتر مشکلات و تقویت اعتماد در محیط آموزشی کمک کند.
«مقاوله‌نامۀ ۱۹۰» حق برخورداری از محیط کار عاری از خشونت
«مقاوله‌نامۀ شمارۀ ۱۹۰» سازمان جهانی کار در سال ۲۰۱۹ تصویب شد و حق همۀ افراد را برای برخورداری از محیط کار عاری از خشونت و آزار به رسمیت می‌شناسد. این مقاوله‌نامه خشونت و آزار مبتنی بر جنسیت را نیز در بر می‌گیرد و بر ضرورت اقدام برای ایجاد محیط‌های کاری امن و محترمانه تأکید دارد.
مقابله با خشونت و آزار تنها به تغییر رفتار افراد محدود نمی‌شود. مراکز آموزشی و کارفرمایان نیز باید سازوکارهای مؤثری برای پیشگیری از آزار، دریافت شکایت‌ها و رسیدگی به آن‌ها فراهم کنند. در نبود چنین سازوکارهایی، زنان ممکن است حتی پس از کسب مهارت‌های تخصصی، همچنان با موانعی برای ورود به بازار کار و برخورداری از فرصت‌های برابر مواجه باشند.
تجربۀ مرکز خولنا نشان می‌دهد که ایجاد محیط امن، به سیاست‌های مشخص، آموزش کارکنان، مشارکت زنان و مردان و فراهم‌کردن امکان طرح محرمانۀ مشکلات نیاز دارد. این اقدامات می‌توانند بخشی از موانعی را کاهش دهند که زنان در مسیر آموزش و اشتغال با آن‌ها روبه‌رو هستند.
سه برنامۀ حمایتی سازمان جهانی کار در بنگلادش
برنامه‌های مورد حمایت سازمان جهانی کار در بنگلادش، بخش‌های مختلفی از توسعۀ مهارت، بهبود نظام آموزش فنی‌وحرفه‌ای و گسترش فرصت‌های برابر را پوشش می‌دهند:
الف) پروژۀ «توسعۀ کارآفرینی و نظام‌های آموزش فنی‌وحرفه‌ای پاسخ‌گو به جنسیت» (ProGRESS)، با تأمین مالی ادارۀ امور جهانی کانادا و حمایت سازمان جهانی کار اجرا می‌شود. این پروژه بر تقویت برابری جنسیتی، ایجاد محیط‌های آموزشی و کاری امن‌تر و گسترش فرصت‌های فراگیر مهارت‌آموزی تمرکز دارد.
ب) پروژۀ «مهارت‌ها ۲۱» (Skills ۲۱)، با تأمین مالی اتحادیۀ اروپا، از نظام توسعۀ مهارت در بنگلادش حمایت می‌کند و به بهبود کیفیت آموزش‌ها و افزایش تناسب آن‌ها با نیازهای بازار کار می‌پردازد.
ج) پروژۀ «حمایت از مشارکت استعدادها با بنگلادش» نیز با تأمین مالی اتحادیۀ اروپا، بر ارتقای مهارت‌های کارگران مهاجر بنگلادشی و ایجاد مسیرهای قانونی و امن مهاجرت کاری به کشورهای منتخب عضو اتحادیۀ اروپا تمرکز دارد.
تجربۀ «مرکز آموزش فنی‌وحرفه‌ای» خولنا نشان می‌دهد که گسترش فرصت‌های شغلی برای زنان، علاوه بر دسترسی به آموزش‌های تخصصی، به ایجاد محیط‌های امن و مقابله با تبعیض نیاز دارد. جلب اعتماد خانواده‌ها، آموزش کارکنان و فراهم‌کردن سازوکارهای گزارش‌دهی و رسیدگی به آزار، از اقداماتی است که می‌تواند مسیر حضور زنان در مشاغل فنی را هموارتر کند.
مهارت‌آموزی زمانی به فرصت برابر اشتغال منجر می‌شود که زنان بتوانند آموخته‌های خود را در محیطی امن، محترمانه و عاری از خشونت و تبعیض به کار بگیرند.
