تئاتر خیابانی باید با ذائقه مخاطب امروز حرکت کند/ جشنواره مریوان یک مطالبه مردمی است

به گزارش خبرنگار ایلنا، سیروس همتی، بازیگر، نویسنده و کارگردان تئاتر، با ارزیابی جایگاه جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی مریوان، آن را یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های تئاتر خیابانی ایران دانست. او معتقد است آنچه بیش از هر عامل دیگری به شکل‌گیری و ماندگاری این رویداد کمک کرده، دغدغه و همراهی مردم و مسئولان منطقه است. 

او با اشاره به اینکه جشنواره مریوان به بخشی از هویت فرهنگی این شهر تبدیل شده است، به ایلنا گفت: به نظر من آن چیزی که در شکل‌گیری و پایداری این جشنواره بین‌المللی اهمیت داشته، دغدغه‌ای است که مدیران، مسئولان و دبیران مختلف جشنواره نسبت به آن داشته‌اند. از مسئولان استان کردستان و شهر مریوان گرفته تا دبیر جشنواره، همه به ادامه این رویداد اهمیت می‌دهند. اما نکته مهم‌تر، مردم هستند؛ مردم مریوان این جشنواره را به‌شدت دوست دارند و برای تداوم آن اهمیت قائل‌اند.

همتی با تأکید بر اینکه جشنواره مریوان صرفاً یک برنامه هنری نیست، بلکه به مطالبه‌ای عمومی در میان مردم منطقه تبدیل شده است، ادامه داد: این جشنواره، رویدادی مردمی است و هر مسئولی، حتی اگر در مقطعی تمایل چندانی به ادامه آن نداشته باشد، باید این مطالبه مردمی را ببیند و از جشنواره حمایت کند. البته من می‌دانم که اغلب مسئولان هم به ادامه این رویداد علاقه‌مند هستند. وقتی مردم، هنرمندان و مدیران فرهنگی منطقه نسبت به یک جشنواره چنین دغدغه‌ای دارند، طبیعی است که آن رویداد در دوره‌های مختلف و در شرایط متفاوت، حتی در زمان جنگ، نباید از پا بیفتد.

مریوان؛ فرصتی برای معرفی استعدادهای تازه تئاتر خیابانی

این بازیگر تئاتر در بخش دیگری از این گفت‌وگو، با اشاره به حضور نسل جوان در جشنواره مریوان، انتخاب آثار خلاقانه و فراهم کردن فرصت برای چهره‌های تازه را از ویژگی‌های مهم این رویداد دانست. 

همتی با بیان اینکه در جریان پیگیری اخبار و آثار پذیرفته‌شده جشنواره، با نام‌های جوان و تازه‌ای روبه‌رو شده است، اظهار کرد: چندی پیش اخبار مربوط به بازبینی آثار و کارهای پذیرفته‌شده را دنبال می‌کردم. چیزی که برای من جالب بود، حضور تعداد قابل توجهی از هنرمندان جوان و نام‌های تازه در میان پذیرفته‌شدگان بود. من چون تئاتر را دنبال می‌کنم و این حوزه دغدغه‌ام است، با بسیاری از این نام‌ها آشنایی پیدا کردم و دیدن این تعداد چهره جدید برایم جذاب بود.

او با اشاره به اینکه جشنواره‌های تخصصی باید در کنار توجه به کیفیت آثار، زمینه دیده‌شدن استعدادهای جدید را نیز فراهم کنند، افزود: وقتی در میان آثار پذیرفته‌شده با چنین تعداد از هنرمندان جوان مواجه می‌شویم، نشان می‌دهد که جشنواره در معرفی استعدادهای تازه تئاتر خیابانی نقش دارد. طبیعتاً گروه بازبینی معیارها و ملاک‌هایی برای انتخاب آثار دارد و به نظرم توجه به خلاقیت و ظرفیت‌های هنرمندان جوان در این انتخاب‌ها اهمیت زیادی داشته است. این مسئله به‌ویژه برای جشنواره‌ای که وجه بین‌المللی دارد، مهم است؛ چراکه می‌تواند زمینه معرفی استعدادهایی را فراهم کند که ظرفیت حضور در عرصه‌های گسترده‌تر و حتی بین‌المللی را دارند.

 ویترینی برای گردشگری فرهنگی کردستان

همتی در ادامه با اشاره به ظرفیت جشنواره‌های هنری برای معرفی جاذبه‌های گردشگری شهرهای میزبان، معتقد اس: جشنواره تئاتر خیابانی مریوان توانسته فراتر از حوزه هنر، مخاطبان و هنرمندان را با ظرفیت‌های فرهنگی، تاریخی و طبیعی کردستان آشنا کند. 

او با یادآوری تجربه حضور خود در مریوان به‌عنوان داور، گفت: برای خود من این جشنواره تأثیر زیادی در شناخت منطقه داشت. چند سال پیش که به‌عنوان داور در جشنواره حضور داشتم، فرصت پیدا کردم با بسیاری از مکان‌ها و جاذبه‌های آن منطقه آشنا شوم. برای مثال، دریاچه زریوار پیش از آن در ذهن من جایگاه مشخصی نداشت و شناخت چندانی از آن نداشتم، اما وقتی به دعوت جشنواره به مریوان رفتم و از نزدیک آنجا را دیدم، بسیار شگفت‌زده شدم. بعضی از مکان‌ها را شاید پیش‌تر در کتاب‌ها خوانده باشیم یا اطلاعاتی درباره‌شان داشته باشیم، اما مواجهه مستقیم با آن‌ها جذابیت دیگری دارد.

این هنرمند با اشاره به تجربه حضور در جشنواره‌های دیگر شهرهای ایران، نقش رویدادهای فرهنگی را در معرفی ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده مناطق مختلف مهم ارزیابی کرد و ادامه داد: برای مثال، جشنواره شهروند لاهیجان را در نظر بگیرید. تا زمانی که کسی وارد فضای این جشنواره و شهر نشود، شاید با بسیاری از ظرفیت‌های طبیعی، تفریحی و جاذبه‌های آن منطقه آشنا نشود. جشنواره‌ها فرصتی ایجاد می‌کنند تا هنرمندان و مخاطبان علاوه بر حضور در یک رویداد هنری، با شهر میزبان و ویژگی‌های آن هم ارتباط برقرار کنند.

همتی همچنین به تجربه حضورش در جشنواره بین‌المللی تئاتر رضوی در بجنورد اشاره کرد و گفت: من پیش از حضور در جشنواره رضوی، شناخت چندانی از بجنورد نداشتم، اما یک بار به‌عنوان شرکت‌کننده و بار دیگر به‌عنوان داور در این جشنواره حضور پیدا کردم و فرصت آشنایی بیشتری با تاریخ، فرهنگ و ویژگی‌های این شهر برایم فراهم شد. بجنورد شهری بافرهنگ، اصیل و قابل احترام است و حضور در جشنواره باعث شد شناخت من از این منطقه بسیار بیشتر شود.

او در ادامه با اشاره به نمونه‌ای بین‌المللی، جشنواره فیلم کن را مثال زد و افزود: بعضی جشنواره‌ها به‌تدریج نام شهر میزبان خود را هم در سطح جهانی مطرح می‌کنند. برای مثال، وقتی نام کن را می‌شنویم، خیلی زود جشنواره فیلم آن به ذهنمان می‌آید. این رویداد به معرفی شهر کمک کرده و آن را به یک مقصد شناخته‌شده فرهنگی و هنری تبدیل کرده است. به اعتقاد من، جشنواره مریوان هم در معرفی جاذبه‌های طبیعی، فرهنگی و گردشگری کردستان نقش مهمی دارد و می‌تواند این ظرفیت‌ها را به مخاطبانی از نقاط مختلف ایران و جهان بشناساند.

در تئاتر خیابانی باید بدانیم برای چه کسی اجرا می‌کنیم و مخاطب‌مان چه دغدغه‌هایی دارد

این کارگردان و بازیگر تئاتر در بخش پایانی گفت‌وگو، با اشاره به تغییر ذائقه مخاطبان و گسترش رسانه‌های دیجیتال، به ضرورت به‌روزرسانی موضوعات و شیوه‌های تولید آثار تئاتر خیابانی پرداخت. او معتقد است هنرمندان این حوزه نمی‌توانند نسبت به تحولات اجتماعی و سلیقه مخاطبان بی‌تفاوت باشند. 

همتی با بیان اینکه هنر تئاتر باید متناسب با شرایط زمانه حرکت کند، توضیح داد: بازیگری و فعالیت هر گروه تئاتری نمی‌تواند جدا از شرایطی باشد که در جامعه به وجود آمده است. طبیعتاً موضوعاتی شکل می‌گیرند که برای مخاطب جذاب و پسندیده‌اند؛ موضوعاتی که در واقع دغدغه امروز مردم ما هستند. به نظر من، در هر دوره و تقریباً هر ده سال یک‌بار، سلیقه‌ها، مواد و شیوه‌های تولید محتوا و موضوعاتی که قرار است روی صحنه مطرح شوند، تغییر می‌کنند. بنابراین هنرمند باید بتواند خودش را با شرایط روز و مخاطب امروز هماهنگ کند.

او با تأکید بر تفاوت مخاطب تئاتر صحنه‌ای و تئاتر خیابانی، توجه به ویژگی‌های تماشاگران عام را یکی از ضرورت‌های اصلی کارگردانی در این گونه نمایشی دانست و گفت: در تئاتر صحنه‌ای، مخاطب معمولاً خودش انتخاب می‌کند که به سالن برود و نمایش ببیند. این انتخاب نشان می‌دهد که به تئاتر علاقه دارد و برای هنر ارزش قائل است. اما در تئاتر خیابانی شرایط متفاوت است. من به‌عنوان کارگردان باید حواسم باشد که بخش عمده مخاطبانم مردم عادی هستند؛ مردمی که ممکن است از قبل تصمیمی برای تماشای یک نمایش نداشته باشند و به‌طور اتفاقی با اجرای ما روبه‌رو شوند.

همتی ادامه داد: این تفاوت، مسئولیت گروه اجرایی را بیشتر می‌کند. ما باید بدانیم برای چه کسی اجرا می‌کنیم و مخاطب‌مان چه دغدغه‌هایی دارد. اگر سلیقه و ذائقه مردم در سال‌های اخیر تغییر کرده، منِ کارگردان و گروه اجرایی هم باید بتوانیم خودمان را با این تغییرات هماهنگ کنیم. نمی‌توانیم همچنان با همان موضوعات، همان شیوه‌ها و همان نگاه گذشته کار کنیم و انتظار داشته باشیم مخاطب امروز هم ارتباط مشابهی با اثر برقرار کند.

او در پایان با اشاره به اهمیت داشتن ردیف بودجه مستقل برای این جشنواره در عرصه فرهنگ و هنر و با تأکید بر ضرورت شناخت جامعه و همراهی با دغدغه‌های مردم، افزود: بهرحال جشنواره‌ای در این سطح نیازمند بودجه مستقل برای تامین مالی و دبیرخانه دائم است. به‌ویژه در تئاتر خیابانی که ارتباط مستقیم و بی‌واسطه با مردم دارد، این مسئله اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.