منوچهر اکبرلو در گفتگو با ایلنا مطرح کرد؛
تئاتر کودک باید از بازتولید کلیشه‌ها فاصله بگیرد
منوچهر اکبرلو، پژوهشگر و منتقد تئاتر، وضعیت تئاتر کودک در ایران را ترکیبی از استعداد و علاقه هنرمندان با محدودیت‌های ساختاری و اقتصادی توصیف کرد. او کمبود سالن‌های تخصصی، هزینه‌های بالای تولید، ضعف حمایت مالی پایدار و کمبود متن‌های تخصصی را مهم‌ترین چالش‌های این حوزه دانست.
به گزارش خبرنگار ایلنا، منوچهر اکبرلو، پژوهشگر و منتقد تئاتر، درباره وضعیت فعلی تئاتر کودک با ایلنا گفتگو کرد.
او معتقد است برای عبور از وضعیتی که در حال حاضر عرصه تئاتر کودک با آن مواجه است، باید این حوزه را به عنوان یک حوزه مستقل و جدی دید، عرصه‌ای که در کنار حمایت ساختاری، به نگاه تازه هنرمندان و مشارکت خانواده‌ها نیاز دارد.
او همچنین جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان همدان را ظرفیتی مهم برای ارتقای این حوزه می‌داند، ظرفیتی که به باور او تاکنون آن‌طور که باید مورد استفاده قرار نگرفته است.
چالش‌های ساختاری و اقتصادی؛ از کمبود سالن تا وابستگی به جشنواره‌ها
منوچهر اکبرلو درباره وضعیت حال حاضر تئاتر کودک گفت: تئاتر کودک و نوجوان در ایران امروز با وجود سابقه‌ای بیش از یک قرن و ظرفیت‌های فرهنگی غنی، با چالش‌های ساختاری و اقتصادی جدی روبه‌روست. کمبود سالن‌های تخصصی (به‌ویژه در تهران که عمدتاً به تالار هنر و کانون محدود می‌شود)، هزینه‌های بالای تولید، ضعف حمایت مالی پایدار و کمبود متن‌های نمایشی تخصصی از مهم‌ترین مشکلات است. ارتباط ضعیف با آموزش‌وپرورش، کاهش اجراهای مستمر در مدارس و استان‌ها، و گرایش برخی گروه‌ها به آثار سطحی و صرفاً درآمدزا نیز کیفیت و استمرار این حوزه را تهدید می‌کند. در برخی شهرها نیز تئاتر کودک بیش از حد به جشنواره‌ها وابسته مانده و دسترسی روزمره کودکان به اجراهای حرفه‌ای محدود است.
او ادامه داد: با این حال، نشانه‌هایی از پویایی و علاقه وجود دارد. مثلا همین جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان با اعلام آثار ارائه شده، استقبال قابل‌توجهی داشته و کانون نیز با اجرای صدها نوبت نمایش و جذب مخاطبان گسترده، نقش فعالی ایفا می‌کند. برخی نهادها مانند حوزه هنری و شهرداری‌ها حمایت‌هایی ارائه می‌دهند و تلاش‌هایی برای تمرکززدایی و بازسازی زیرساخت‌ها در جریان است، هرچند این اقدامات هنوز کافی نیست، در مجموع، وضعیت تئاتر کودک ایران ترکیبی از استعداد و علاقه هنرمندان با محدودیت‌های زیرساختی و اقتصادی است.
دهه ۱۳۷۰؛ وقتی تئاتر کودک از سرگرمی صرف فاصله گرفت
این کارگردان و نمایشنامه‌نویس تئاتر درباره دوران اوج تئاتر کودک بیان کرد: به نظرم دوره مشخصی را نمی‌توان به عنوان بهترین دوره اعلام کرد. هر دوره ویژگی های خودش را دارد، مثلا در دهه ۱۳۷۰ به بعد، تئاتر کودک از یک حالت صرفاً سرگرمی خارج شد و با رویکردی جدی‌تر و هنری‌تر به صحنه رفت. در این دوره، تئاترهای کودک نه تنها برای جذب مخاطب، بلکه با نگاهی به اصول دراماتیک و ساختاری شکل می‌گرفتند. نویسندگان و کارگردانان سعی می‌کردند از مفاهیم عمیق‌تر، استعاره‌ها و حتی گاهی با استفاده از تکنیک‌های تئاتر برای بزرگسالان، لایه‌های معنایی جدیدی را به دنیای کودکان وارد کنند تا فراتر از یک نمایش ساده، تجربه‌ای بصری و روایی برای آن‌ها خلق شود.
او همچنین افزود: دلیل اصلی این اوج، ظهور نسل جدیدی از هنرمندان و نویسندگان تئاتر بود که تئاتر کودک را به عنوان یک رشته مستقل و جدی در نظر می‌گرفتند، نه صرفاً زیرمجموعه‌ای از تئاتر عمومی. در این دوران، توجه ویژه‌ای به «زبان کودک» و «ساختار دراماتیک متناسب با درک آن‌ها» می‌شد، به طوری که از مفاهیم انتزاعی در قالب‌های ملموس استفاده می‌شد. همچنین، نهادهایی مانند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، زیرساخت‌های لازم برای تولید آثار باکیفیت و آزمون‌های ساختاری را فراهم کردند که باعث شد تضاد میان «آموزش» و «سرگرمی» به شکلی هنرمندانه مدیریت شود و تئاتر بتواند به عنوان ابزاری برای رشد روانی و خلاقیت کودکان عمل کند.
سه ضلع نجات؛ مدیریت، هنرمند و خانواده
اکبرلو در بخش دیگری از صحبت‌هایش درباره الزاماتی که باید برای شکوفایی دوباره تئاتر کودک وجود داشته باشد، گفت: برای بازگشت تئاتر کودک به دوران اوج، نخستین الزام، ایجاد یک چرخه تولید و حمایت ساختاری است که در آن مدیران فرهنگی و سیاست‌گذاران باید فراتر از نگاهِ «سودآوری یا صرفاً آموزشی» به این حوزه بنگرند. مدیران باید بسترهای زیرساختی، از جمله سالن‌های اختصاصی با استانداردهای بصری مناسب برای کودکان و بودجه‌های پژوهشی برای تحقیق درباره روان‌شناسی نسل جدید، فراهم کنند. در این میان، نقش هنرمندان حیاتی است، هنرمندان نباید تنها به بازتولید داستان‌های تکراری و کلیشه‌ای بسنده کنند، بلکه باید با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین صحنه و ساختارهای روایی مدرن (مانند تئاترهای تعاملی یا تجربه‌محور)، زبان دراماتیک خود را با نیازهای ذهنی کودکانِ عصر دیجیتال بازسازی کنند.
این منتقد ادامه داد: همچنین باید به تغییر پارادایم در نگاه خانواده‌ها اشاره کرد، چراکه تئاتر کودک بدون حضور مخاطب (خانواده)، با بحران مواجه خواهد شد. خانواده‌ها باید از نگاه «تئاتر به مثابه ابزاری برای فقط سرگرم کردن کودک» فاصله گرفته و تئاتر را به عنوان یک تجربه فرهنگی و اجتماعی جدی برای رشد فکری فرزندانشان بپذیرند. زمانی که خانواده‌ها برای تماشای تئاتر به سالن‌ها می‌آیند، تقاضای واقعی برای تولید آثار باکیفیت ایجاد می‌شود. در واقع، تلاقیِ نگاهِ خلاقانه و جسورانه هنرمندان، مدیریت هوشمندانه و حمایتِ فرهنگیِ خانواده‌ها، تنها راه ایجاد یک اکوسیستم پایدار برای بازگشت به اوج دراماتیک این حوزه است.
همدان؛ ظرفیتی که هنوز به کار نیامده
اکبرلو در بخش دیگری صحبت‌هایش ضمن اشاره به لزوم برگزاری جشنواره تئاتر کودک همدان بیان کرد: برگزاری جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک همدان از منظر استراتژیک، می‌تواند به عنوان یک کاتالیزور برای ارتقای سطح کیفی و استانداردسازی این هنر در سطح کشور عمل کند.
او گفت: این جشنواره با گرد م آوردن هنرمندان، پژوهشگران و منتقدان از سراسر جهان، می‌تواند بستری فراهم کند تا تبادل تجربه در زمینه‌هایی نظیر تکنیک‌های صحنه، طراحی لباس و ساختارهای دراماتیک جدید صورت گیرد. حضور مخاطبان و متخصصان بین‌المللی در شهری با پیشینه تاریخی و فرهنگی همچون همدان، باعث می‌شود که تولیدکنندگان داخلی مجبور شوند فراتر از کلیشه‌های محلی حرکت کرده و با نگاهی جهانی به بازآفرینی آثار خود بپردازند که این امر مستقیماً منجر به شکوفایی خلاقیت و افزایش سطح هنری تئاتر کودک در ایران خواهد شد. از سوی دیگر، این جشنواره نقش مهمی در توسعه گردشگری فرهنگی و شناسایی استعدادهای نوظهور ایفا می‌کند.
وی بیان کرد: برگزاری یک رویداد بین‌المللی در همدان، نه تنها باعث توجه رسانه‌ها و جذب توریست‌های علاقه‌مند به هنر می‌شود، بلکه می‌تواند همدان را به قطب یا «مرکز تخصصی» تئاتر کودک تبدیل کند.
منوچهر اکبرلو گفت: این رویداد فرصتی است بی‌نظیر برای هنرمندان جوان و دانشجویان تئاتر تا در کنار پیشکسوتان و اساتید برجسته جهان قرار بگیرند و با مشاهده نمونه‌های موفق بین‌المللی، مسیر حرفه‌ای خود را بازشناسی کنند.
وی در پایان بیان کرد: این جشنواره تنها یک گردهمایی ساده نیست، بلکه یک سرمایه‌گذاری بلندمدت بر روی سرمایه انسانی و فرهنگی آینده کشور است، گرچه متاسفانه در این زمینه تا به حال برنامه خاصی را شاهد نبوده‌ایم و از این ظرفیت بزرگ، هرگز استفاده نشده است.
