برگزاری آیین نکوداشت ۶۱ سالگی تماشاخانه سنگلج
آیین نکوداشت شصت‌ویک سالگی تماشاخانه سنگلج با تقدیر از مجید افشار پیشکسوت سیاه‌بازی با حضور مهدی شفیعی معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و مدیرکل هنرهای نمایشی برگزار شد.
به گزارش ایلنا به نقل از ایران تئاتر، مهدی شفیعی معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در این نشست با تاکید بر ضرورت بازگشت چهره‌های شاخص به صحنه تماشاخانه سنگلج گفت: اگر می‌خواهیم سنگلج به دوران اوج خود بازگردد، باید راه حضور بزرگان در این تماشاخانه هموار شود. بر همین اساس، در همین جمع پیشنهاد می‌کنم و قول می‌گیرم که استادانی چون اکبر زنجان‌پور، اسماعیل خلج، داود فتحعلی‌بیگی و ایرج راد برای سال آینده تولیداتی را آماده کرده و در تماشاخانه سنگلج روی صحنه ببرند تا این سالن بار دیگر به دوران طلایی و اصلی خود بازگردد.
وی با انتقاد از بازنمایی‌های منفی نسبت به وضعیت تئاتر در جامعه و رسانه‌ها تصریح کرد: اعتبار تئاتر به ریش‌سفیدان و بزرگان آن است و حضور استادان بر صحنه نشان می‌دهد که تئاتر همچنان زنده است. متأسفانه گاه در برخی رسانه‌ها یا از نگاه بیرونی تعابیری نادرست به کار می‌رود؛ مثل اینکه تئاتر رها شده یا صرفاً درگیر پول است. تئاتر ما هنری بسیار شریف و اثرگذار است و همه ما به اعتبار شرافت آن ایستاده‌ایم. باید با مراقبت درباره تئاتر سخن بگوییم تا تصویر درستی به جامعه و سایر نهادها منتقل شود تا مجلس و دولت باید پای کار این هنر ارزشمند بیایند.
تصویب تشکیل «شورای عالی هنر» به ریاست معاون اول رئیس‌جمهور
معاون هنری وزیر فرهنگ از تصویب تشکیل «شورای عالی هنر» به ریاست معاون اول رئیس‌جمهوری خبر داد و گفت: ظرفیت‌های تئاتر فراتر از اعتبارات صرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. به همین منظور، ساختاری تحت عنوان شورای عالی هنر در دولت تصویب شده است تا نهادهای اقتصادی و مدیریتی موثر را به میدان بیاورد. این شورا در سطح ملی به ریاست معاون اول رئیس‌جمهور و در استان‌ها به ریاست استانداران با حضور مدیران اقتصادی، سازمان برنامه و بودجه و هنرمندان شاخص تشکیل می‌شود. استاد ایرج راد نیز به عنوان نماینده حوزه تئاتر در این شورا حضور دارند تا مطالبات و برنامه‌های تئاتری را پیگیری کنند.
این مدیر هنری با اشاره به چالش مدیریت نرم‌افزاری در سالن‌های کشور افزود: در سال‌های گذشته زیرساخت‌های فیزیکی فراوانی در کشور ایجاد شده و سالن‌های بسیار استاندارد و تخصصی در شهرهایی چون رشت، سمنان، کرمان و استان مرکزی ساخته شده است. اما مشکل اصلی ما نبود بخش نرم‌افزاری، تثبیت نشدن گروه‌های نمایشی در این فضاها و فراهم نبودن تورهای اجرایی برای آثار شاخص است. امروز تئاتر کشور هم نیروی انسانی بسیار خلاق و باسواد و هم مخاطب پرشور دارد؛ تنها نیازمند سازوکاری هستیم که این زیرساخت‌ها، هنرمندان و تماشاگران را به شکل اصولی به هم پیوند دهد.
معاون امور هنری همچنین با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده در حوزه تبلیغات شهری بیان کرد: با جلسات و پیگیری‌هایی که از طرف آقای خلیلی مدیریت محترم مجموعه تئاترشهر و آقای نادری مدیرکل هنرهای نمایشی انجام گرفته است، تعدادی سازه تبلیغاتی ثابت در سطح شهر تهران برای تئاتر در نظر گرفته شده تا در کنار ظرفیت‌های اطلاع‌رسانی فضای مجازی، تبلیغات محیطی و شهری تئاتر نیز احیا شود.
سنگلج همچنان قابلیت دارد تا مرکزیت خود را بازیابد
اتابک نادری مدیرکل هنرهای نمایشی، نیز با اشاره به خاطرات خود از دوران بازسازی این تماشاخانه گفت: زمانی که اینجا بازسازی می‌شد، در اتاقی کوچک که پارتیشن‌بندی شده بود، کار می‌کردم. روزهای اول کاری، آن‌قدر غرق مطالعه مکاتبات قدیمی تئاتر و اسناد این بنا شده بودم که گذر زمان را حس نمی‌کردم.
وی با بیان اینکه در تمام مراحل بازسازی، به دنبال کشف هویت و انرژی نهفته در سنگلج بوده است، افزود: هر بخش اینجا، از در و صندلی‌ها گرفته تا تاریخچه آن، برای آدم حرفی برای گفتن دارد. من دنبال اسناد و عکس‌هایی می‌گشتم که هویت درخشان این مکان را بیشتر نمایان کند. رسیدم به این جمله که وقتی تئاتر سنگلج افتتاح می‌شود، گروه هنر ملی در اینجا مستقر می‌شود و بعد به شش گروه نمایشی تاسیس می‌شوند که زنده‌یاد داوود رشیدی، رکن‌الدین خسروی و دیگران در آن فعال بودند؛ اینجا واقعاً خاستگاه نمایش ایرانی بودسنگلج با تئاتر ایران یک شبکه داشت؛ اثری که اینجا اجرا می‌شد، به فاصله چند ماه توسط هنرمندان در شهرستان‌ها به روی صحنه می‌رفت و یک الگوی تولیدی و حرفه‌ای شکل گرفته بود.
مدیرکل هنرهای نمایشی در ادامه به ماجرای مناقشه‌برانگیز ساختمان مجاور تماشاخانه سنگلج اشاره کرد و افزود: شهرداری تهران در اقدامی غیرمنتظره بنای مجاور را تخریب کرد؛ در حالی که خواسته و مطالبه ما این بود که آن ساختمان به تماشاخانه سنگلج واگذار شود تا با تغییر کاربری، پلاتو، حیاط مناسب و دو سالن جدید به این مجموعه اضافه شود. با این حال، با معاون وقت شهردار تهران مذاکراتی انجام دادیم و تأکید کردیم که در صورت ساخت مجتمع، دست‌کم طبقات زیرین و بخشی از فضا در چارچوب شهرسازی مدرن به یک مرکز فرهنگی، گالری و سالن تئاتر برای این مجموعه تبدیل شود. توافقاتی با تیم نقشه‌برداری صورت گرفت، اما این پروژه به دلیل تغییر اولویت‌های عمرانی به واسطه شرایط جنگ در حال حاضر مسکوت مانده است. همچنین با پیگیری‌های انجام‌شده، خیابان مجاور سنگلج بعد از ساعت اداری و از ساعت ۱۶ به بعد برای تردد و پارک خودروهای مخاطبان و تماشاگران باز خواهد بود تا دغدغه‌ای در این زمینه وجود نداشته باشد.
نادری با تأکید بر اینکه سنگلج هنوز آن قابلیت را دارد که مرکزیت خود را بازیابد، درباره چشم‌انداز آینده این مجموعه ادامه داد: قرار است دکتر رحمت امینی در اینجا رویداد «روبنا» را مستقر کنند. چند سالی است که ایشان با سرفصل «نمایش‌های ایرانی» در دانشگاه، دانشجویان را برای خوانش جدید از تئاتر ایران و اقتباس از آثار ایرانی ترغیب می‌کنند. ما از ایشان دعوت کردیم که حضور داشته باشند تا سنگلج با هدایت این بزرگان و تلاش جوانان و اساتید دانشگاهی، به پایگاهی برای تئاتر ایرانی تبدیل شود.
وی گفت: من به این پوست‌اندازی و جلوه جدید از نمایش ایران بسیار امیدوارم و امیدوارم این مکان بتواند با حضور هنرمندان پیشکسوت، دوباره به جایگاه اصلی خود بازگردد.
یک تیم امید برای تئاتر راه‌اندازی کنیم
سعید امیرسلیمانی بازیگر و کارگردان پیشکسوت تئاتر و سینما، با اشاره به پیشینه حضور و فعالیت‌های گسترده خود در تماشاخانه سنگلج گفت: من دیگر سنم از کارگردانی گذشته است، اما هم در عرصه کارگردانی و هم در بازیگری در این سالن حضور داشته‌ام. زمانی که در اداره تئاتر فعال بودیم، موظف بودیم سالی یک یا دو اثر نمایشی را در سنگلج روی صحنه ببریم و من کارهای بسیاری را در این تماشاخانه به اجرا درآوردم.
وی با اشاره به تعصب و دغدغه‌مندی اتابک نادری نسبت به تماشاخانه سنگلج تأکید کرد: من برای آقای نادری احترام بسیاری قائلم و تعصب و دلسوزی ایشان را در این سال‌ها دیده‌ام، به همین خاطر انتظار دارم این مسیر را جدی‌تر پیگیری کند. ما سال‌ها در این تماشاخانه به عنوان تیم بزرگسالان تئاتر کار کردیم؛ اکنون باید پروژه‌ای برای جوانان دانشگاهی تعریف شود و در کنار تیم بزرگسالان، یک «تیم امید» برای تئاتر راه‌اندازی کنیم و برای آموزش آن‌ها از مربیان و چهره‌های کاردان و آزموده بهره ببریم.
این هنرمند گفت: همان‌طور که این سالن از سال‌های آغازین خود با نمایشنامه‌های اصیل ایرانی شروع به کار کرد، اکنون نیز باید همان حرکت دوباره احیا شود و متون ایرانی روی صحنه برود. اگر این تیم امید راه بیافتد، از دل همین جوان‌های بااستعداد امروزی، عزت‌الله انتظامی‌ها، اکبر زنجان‌پورها، ایرج رادها و صدها چهره برجسته دیگر بیرون خواهد آمد؛ جوانانی که حتی از ما بااستعدادترند. از مسئولان و مدیران تقاضا دارم این طرح را پیگیری کنند تا تالار سنگلج دوباره نقطه جوشش استعدادهای درخشان نسل نو شود.
حمایت از تئاتر وظیفه دولت است، نه لطف
اکبر زنجان‌پور نیز در سخنانی با اشاره به ضرورت حل ریشه‌ای مشکلات هنر نمایش بیان کرد: اگر بخواهیم به انتظار بنشینیم که نهادهایی مثل شهرداری لطف کنند و مثلاً به ساعت تردد یا مسائلی از این دست توجه نشان دهند، اتفاق درستی نخواهد افتاد؛ این مسیر باید به شکل اصولی و بنیادی از طریق مجلس قانون‌گذاری و پیگیری شود. حمایت از تئاتر و هنر نمایش، وظیفه ذاتی دولت است، نه لطف آن؛ دولت موظف است به این رسالت عمل کند و این موضوع باید از ریشه و به عنوان یک تکلیف قانونی دنبال شود، وگرنه با وعده و اقدامات مقطعی هیچ تغییری رخ نخواهد داد.
تاکید بر احیای تبلیغات شهری، تیزرهای تلویزیونی و کمک‌هزینه‌های تئاتر
در بخش دیگری از این نشست، جواد انصافی هنرمند پیشکسوت نمایش‌های آیینی و سنتی، با اشاره به لزوم حمایت‌های زیرساختی و تبلیغاتی از گروه‌های نمایشی گفت: «در گذشته، گروه‌های تئاتری اختصاص بنرهای شهری از سوی شهرداری را حق مسلم خود می‌دانستند و حداقل ۱۰ سازه تبلیغاتی در سطح شهر تهران به هر اجرا اختصاص پیدا می‌کرد. متأسفانه این امکان در حال حاضر وجود ندارد، در حالی که حضور بزرگان روی صحنه نیازمند مهیا بودن این بسترها و زمینه‌های تبلیغاتی است.»
وی با تأکید بر لزوم همراهی رسانه ملی و بازگشت حمایت‌های مالی افزود: «پیش از این، برنامه‌های متعدد تلویزیونی نیز تیزرها و تبلیغات رایگان برای نمایش‌ها پخش می‌کردند که امروز جای خالی آن‌ها به‌شدت احساس می‌شود. در کنار موضوع تبلیغات، احیای کمک‌هزینه‌هایی که در گذشته به گروه‌ها تعلق می‌گرفت و بعدها حذف شد، نقش بسیار تعیین‌کننده‌ای در رونق اجراها و حمایت از هنرمندان دارد.»
به گفته مهدی افشین‌نژاد مدیر مجموعه سنگلج، از جواد انصافی درخواست شده است تا اثری نمایشی را برای نوروز ۱۴۰۶ در تماشاخانه سنگلج روی صحنه ببرد.
حضور مدیران تئاتری، امید به برقراری عدالت را زنده می‌کند
اسماعیل خلج با ابراز خرسندی از حضور مدیران برخاسته از بدنه تئاتر در رأس امور گفت: بسیار خوشحالم که در حال حاضر روبروی ما مدیری مانند آقای شفیعی نشسته است که می‌تواند کمک‌های شایانی به حوزه تئاتر بکند. بارها پیش آمده که مسئولان مربوطه از جنس این هنر نبوده‌اند، اما زمانی که انسان فردی را بر سر جایگاه تخصصی خودش می‌بیند، امید به برقراری عدالت در او زنده می‌شود. وقتی مدیرانی چون آقای شفیعی و آقای نادری که خود از اهالی و خاک‌صحنه‌خورده‌های تئاتر هستند در رأس کار قرار دارند، هنرمندان احساس می‌کنند که زمینه برای احقاق مطالبات و حقوقشان مهیاست و می‌توان به حل مسائل امیدوار بود.
ضرورت احیای اداره تئاتر
ایرج راد بازیگر و کارگردان پیشکسوت تئاتر، در سخنانی ضمن تأکید بر لزوم بازآفرینی ساختارهای حمایتی، پیوند میان تماشاخانه سنگلج و «اداره تئاتر» را عامل اصلی شکوفایی این هنر در گذشته معرفی کرد.
این هنرمند پیشکسوت با اشاره به وضعیت کنونی ساختمان اداره تئاتر گفت: اگر سنگلج توانست به جایگاه، دوام و مقام امروز خود برسد، به دلیل ارتباط ارگانیکش با مجموعه‌ای به نام «اداره تئاتر» بود. اما متأسفانه آن ساختمان اکنون مخروبه است و سال‌هاست بلااستفاده مانده؛ در حالی که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مالکیت آن را در اختیار دارد.
راد با بیان اینکه وضعیت کنونی تئاتر را نمی‌توان پذیرفت، تأکید کرد: تئاتر بدون گروه، اصلاً تئاتر نیست و معنا ندارد. آشفته‌بازار کنونی تئاتر دقیقاً به این دلیل است که ما گروه‌های تئاتری منسجم نداریم. اگر آن ساختمان نوسازی و به شکلی بازسازی شود که الگویی برای استقرار گروه‌ها باشد، نه‌تنها سنگلج به دوران اوج خود بازمی‌گردد، بلکه کل تئاتر تهران سامان خواهد گرفت.
وی در تشریح ضرورت‌های مدیریتی برای گروه‌های نمایشی ادامه داد: «برای هر گروه باید سرپرست، کارگردان و بازیگران مشخص باشند و بودجه‌ای معین برای تولید آثار در نظر گرفته شود. اینکه از هنرمندان بخواهیم مفت و مجانی کار کنند یا از جیب خود هزینه کنند و در نهایت منتظر فروش بلیت بمانند، راه به جایی نمی‌برد. باید پایه‌ها و اساس تولید تئاتر درست شود؛ اگر این زیرساخت و حمایت برنامه‌ریزی‌شده شکل بگیرد، بسیاری از مسائل و معضلات فعلی تئاتر کشور خودبه‌خود حل خواهد شد.»
هدررفت سرمایه‌های انسانی در فقدان حمایت
همچنین آتش تقی‌پور هنرمند پیشکسوت تئاتر با تأکید بر اینکه تمام حاضران دغدغه‌ای مشترک برای بهبود وضعیت تئاتر دارند، بر لزوم عبور از شعار به سمت ساختار عملیاتی تأکید کرد و گفت: ما همه موافقیم و دل‌مان می‌خواهد این وضعیت اصلاح شود، اما بدون زیربنایی که پایه‌ریزی شود، صحبت کردن درباره بهبود وضعیت ممکن نیست. باید روشن شود حق‌وحقوق عوامل تئاتر، از کارگر صحنه تا بازیگر و کارگردان، چگونه تأمین می‌شود و معیشت این افراد از چه راهی می‌گذرد.
وی تئاتر را بخشی از هویت و شخصیت هنرمندان دانست که می‌تواند فراتر از ابزارهای نظامی، بر افکار عمومی تأثیر بگذارد.
این هنرمند تصریح کرد: تئاتر یک موشک بسیار کاری‌تر از موشک‌های جنگی است که می‌تواند افکار دنیا را تغییر دهد. ما می‌توانیم با حضور در جشنواره‌های بین‌المللی ارتباط فرهنگی برقرار کنیم، اما این اهداف با ایده‌آل‌سازی صرف و حرف‌زدن محقق نمی‌شود.گروه نمایشی نیازمند سالن و بودجه مشخص است تا بتواند با خیال راحت هم فکر کند و هم برای آینده مملکت دلسوزی داشته باشد.
تقی‌پور با هشدار نسبت به وضعیت تئاتر تجاری و رهاشده گفت: وقتی هنرمند ارضای مادی و معنوی نشود، برای تأمین معاش مجبور است به مسیرهایی سوق پیدا کند که شایسته هنر نیست. این رها کردن تئاتر به حال خود، موجب هدر رفتن نیرو، انرژی و منابع مالی و زمانی کشور می‌شود. امیدوارم با همت مسئولان، این ساختار بنیادی به درستی شکل بگیرد، چراکه همه ما دلسوز این مملکت هستیم و باید به درستی از این سرمایه‌های انسانی بهره ببریم.
تقدیر از سیاه‌باز پیشکسوتی که از اجرا روی «آب انبار» شروع کرد
در بخش دیگری از این مراسم، آیین پاسداشت مجید افشار هنرمند پیشکسوت نمایش‌های سنتی و سیاه‌بازی، با قرائت خلاصه‌ای از کارنامه و زندگینامه او توسط داوود فتحعلی‌بیگی برگزار و تقدیر از این هنرمند با همراهی معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مدیرکل هنرهای نمایشی انجام شد.
داوود فتحعلی‌بیگی تجربه منحصربه‌فرد افشار در نمایش‌های تخته‌حوضی را یادآور شد بیان کرد: مجید افشار در جمع ما از معدود کسانی است که دوره‌ای از نمایش سیاه‌بازی را به همان شیوه سنتی، یعنی روی «آب‌انبار» کار کرده است. این مسئله اهمیت تاریخی بسیار زیادی دارد؛ زیرا وقتی خاطرات او را مرور می‌کنیم، می‌بینیم که آن سرپوش آب‌انبار به نوعی نخستین مدل تماشاخانه سنتی ما بوده که تختی روی آن می‌گذاشتند، حوض را پوشش می‌دادند و سیاه‌باز برنامه اجرا می‌کرد و تماشاگران گرداگرد آن می‌نشستند. بسیار امیدوارم شرایطی فراهم شود که بتوانیم تماشاخانه‌ای ویژه با همین مختصات سنتی برای اجراهایی از این دست در اختیار داشته باشیم.
این پیشکسوت تئاتر سنتی در بخش پایانی سخنانش با تقدیر از مدیران حاضر در نشست گفت: بدون هیچ تعارف و چاپلوسی، چون با مهدی شفیعی و اتابک نادری کار کرده‌ام، به پشتکارشان باور دارم؛ مشروط بر آنکه در اجرای مسئولیت‌هایشان از بیرون خللی ایجاد نکنند. نادری در دوره مدیریت خود بارها پیگیر شد تا ساختمان مجاور را به تماشاخانه سنگلج ضمیمه کند و برای بودجه و اعتبار تئاتر ایستادگی کرد. امیدوارم با حضور این مدیران دلسوز، سرانجام مطالبات تئاتر به بار بنشیند.
اجرای قطعاتی کوتاه از نمایش‌های آیینی-سنتی به سرپرستی مهدی ملکی و پخش تیزری از فعالیت‌های یک‌ساله تماشاخانه از بخش‌های دیگر این رویداد بود.
اکبر رحمتی، حسین مسافر آستانه، سیروس همتی، مهرداد ضیایی، مریم کاظمی، آتش تقی‌پور، رحمت امینی، علی یداللهی، داوود داداشی، شهرام مسعودی، مجید ستایش، سهیل ملکی از جمله هنرمندانی بودند که در این مراسم حضور داشتند.
