جشنواره تهران-مبارک؛ از ثبت تاریخ شفاهی تا میدان دادن به نسل تازه نمایش عروسکی
نشست خبری بیست‌ویکمین جشنواره تئاتر عروسکی تهران مبارک، صبح امروز در تالار مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار شد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، نشست خبری بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک صبح امروز ۱۸ مهرماه در تالار مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار شد،
دبیر این رویداد در ابتدای برنامه درباره مبانی طراحی این دوره از جشنواره توضیح داد اینکه نگاه دانشگاهی به دبیری جشنواره، زمینه توجه هم‌زمان به سه حوزه پژوهش، آموزش و اجرا را فراهم کرده است.
او گفت تلاش شده است این سه حوزه نه به‌صورت جداگانه، بلکه در ارتباط با یکدیگر و با هدف پیوند دادن مطالعات نظری به تجربه عملی دنبال شوند.
وی با اشاره به برنامه‌هایی که پیش از آغاز رسمی جشنواره تدارک دیده شده بود، افزود: در فاصله ۲۳ مرداد تا ۱۱ مهرماه، هفت نشست تخصصی بین‌المللی در تالار مشاهیر مجموعه تئاتر شهر و تالار مولوی برگزار شد. به گفته او، از آنجا که جشنواره تهران-مبارک به‌صورت دوسالانه برگزار می‌شود و دوره بیست‌ویکم در پایان مهرماه به کار خود خاتمه می‌دهد، بخشی از برنامه‌ریزی‌ها به استفاده از فاصله میان دو دوره اختصاص داشت. هدف این بود که با حضور استادان و متخصصان ایرانی و خارجی، زمینه تبادل دانش و تجربه برای دانشجویان و هنرمندان نمایش عروسکی فراهم شود.
دبیر جشنواره یکی از محورهای فعالیت این دوره را سامان‌دهی اطلاعات و مستندات مربوط به دوره‌های پیشین عنوان کرد. او با اشاره به آغاز فعالیت جشنواره در سال ۱۳۶۸ با تلاش علی منتظری، این رویداد را از جشنواره‌های باسابقه بین‌المللی در ایران دانست و بر ضرورت ثبت و نگهداری پیشینه آن تأکید کرد.
عظیم‌پور تبریزی توضیح داد که در این دوره، اطلاعات مربوط به ۲۰ دوره گذشته، از جمله اسناد تاریخ شفاهی، کاتالوگ‌ها، اسامی و تصاویر، گردآوری و آرشیو جشنواره در وب‌سایت آن تکمیل شده است. همچنین در برنامه افتتاح نمادین جشنواره در موزه هنرهای معاصر، پوسترهای دوره‌های پیشین به نمایش درآمدند تا مخاطبان بتوانند روند تغییرات هویت بصری این رویداد را در گذر زمان دنبال کنند.
حضور بین‌المللی در سایه محدودیت‌های منطقه‌ای
عظیم‌پور تبریزی درباره حضور آثار خارجی گفت شرایط منطقه و دشواری‌های سفر، روند دعوت از گروه‌های بین‌المللی را با محدودیت‌هایی روبه‌رو کرده بود. با این حال، از میان ۱۵ اثر متقاضی، ابتدا ۱۰ اثر واجد شرایط شناخته شدند و در نهایت آثاری از روسیه، ارمنستان و ایتالیا به برنامه جشنواره راه یافتند. اثر ایتالیایی نیز از طریق نمایش فیلم به مخاطبان ارائه می‌شود.
وی در توضیح برنامه‌های بین‌المللی افزود که ارتباطات دانشگاهی و همکاری‌های علمی، امکان تداوم این بخش را با وجود نگرانی‌ها درباره حضور فیزیکی مهمانان خارجی فراهم کرده است. در برنامه‌های این دوره، پیتر شومان، هنرمند شناخته‌شده، شماری از هنرمندان مطرح آمریکایی و فرانسوی و نیز فیلم‌تئاتر حمید رحمانیان حضور دارند.
به گفته دبیر جشنواره، بخش پژوهشی نیز میزبان استادان و پژوهشگرانی از آمریکا، انگلستان، هند، شیلی، برزیل، ایتالیا و ترکیه خواهد بود. این افراد به‌صورت برخط در سمینار پژوهشی شرکت می‌کنند و دانش و تجربه تخصصی خود را با دیگر شرکت‌کنندگان به اشتراک می‌گذارند.
گستره جغرافیایی آثار ایرانی
در بخش ملی، جشنواره تنها به گروه‌های فعال در تهران محدود نمانده و آثار هنرمندانی از ۱۳ استان کشور نیز در برنامه قرار گرفته‌اند. عظیم‌پور تبریزی با اشاره به حضور این گروه‌ها گفت آثار بخش ملی در پنج بخش سازمان‌دهی شده‌اند.
نمایش‌های صحنه‌ای ویژه بزرگسالان، کودکان و نوجوانان، اجراهای فضای باز و نامتعارف و بخش «خیال‌نامه میناب» از جمله قالب‌ها و بخش‌های مورد اشاره در برنامه این دوره هستند.
باز شدن مسیر اجرا برای دانشجویان
دبیر بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک در بخش دیگری از سخنان خود، به محدود شدن فرصت‌های عرضه آثار دانشجویی در پی تعطیلی جشنواره دانشگاهی اشاره کرد. او گفت با توجه به تجربه حضور در فضای دانشگاهی، تلاش کرده است امکان ارائه آثار دانشجویان را در این رویداد فراهم کند تا این گروه از هنرمندان نیز فرصت دیده شدن و حضور در کنار چهره‌های باسابقه تئاتر را داشته باشند.
وی افزود: هرچند در فراخوان جشنواره بخش مستقلی برای آثار دانشجویی در نظر گرفته نشده بود، برگزارکنندگان از حضور این آثار استقبال کردند. به این ترتیب، دانشجویان و هنرمندان جوان دانشگاه‌های مختلف کشور نیز امکان یافته‌اند آثار خود را در کنار تجربه‌های نسل‌های پیشین به نمایش بگذارند.
بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک از ۲۵ تا ۳۰ مهرماه برگزار می‌شود.
جزئیات بیست‌ویکمین جشنواره تهران-مبارک
پوپک عظیم‌پور تبریزی، دبیر بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک، با تشریح رویکردهای این دوره، بر ضرورت همراهی رسانه‌ها، هنرمندان و مخاطبان برای برگزاری هرچه بهتر جشنواره تأکید کرد. به گفته او، حذف رقابت از ساختار این رویداد، توجه به دغدغه‌های اجتماعی و زیست‌محیطی، فراهم کردن امکان حضور هنرمندان توان‌خواه و گسترش دسترسی مخاطبان سراسر کشور به برنامه‌ها، از محورهای اصلی دوره بیست‌ویکم است.
عظیم‌پور تبریزی در این‌باره گفت: با توجه به تنوع گسترده شیوه‌های عروسک‌گردانی، از سنت‌های دیرینه و تکنیک‌های بومی گرفته تا عروسک‌های دستکشی، میله‌ای و شکل‌های نوین اجرایی، رقابتی کردن جشنواره را انتخاب مناسبی ندانستیم. هدف این است که هنرمندان بدون نگرانی از قضاوت داوران، آثار خود را با آسودگی بیشتری ارائه کنند و جشنواره به فرصتی برای گردهمایی و هم‌افزایی فعالان این هنر تبدیل شود.
وی همراهی اهالی رسانه، مردم، استادان و پیشکسوتان را در روزهای برگزاری جشنواره ضروری دانست و ابراز امیدواری کرد که مشارکت این گروه‌ها به تقویت جایگاه نمایش عروسکی کمک کند.
بازتاب پیامدهای جنگ و بحران محیط‌زیست در اجراهای نامتعارف
دبیر جشنواره با اشاره به آثار حاضر در بخش فضای باز و مکان‌های نامتعارف، از اجرای دو نمایش با مضامین اجتماعی و معاصر خبر داد.
به گفته او، نمایش «یارالی» که عنوان آن در زبان ترکی به معنای «زخمی» است، به آسیب‌های ناشی از جنگ می‌پردازد. این اثر در ساختمانی نیمه‌ویران و به‌جامانده از روزهای جنگ اجرا می‌شود تا پیوند میان فضای اجرا و تجربه زیسته هنرمند را به بخشی از بیان نمایشی تبدیل کند.
نمایش «سکوت معلق» نیز با رویکردی مشارکتی، بحران‌های زیست‌محیطی را دستمایه قرار داده است. این اثر درباره پیامدهای پسماند و آلودگی عناصر چهارگانه آب، خاک، باد و آتش هشدار می‌دهد و مخاطب را با ضرورت حفاظت از محیط‌زیست مواجه می‌کند.
عظیم‌پور تبریزی با اشاره به ظرفیت‌های بیانی نمایش عروسکی اظهار کرد که عروسک می‌تواند وجوه مختلف زندگی انسان، از زیبایی‌ها و شگفتی‌ها تا زشتی‌ها و بحران‌های آن را بازتاب دهد و به ابزاری برای بیان دیدگاه هنرمند درباره زمانه خود تبدیل شود.
وی افزود: ایده محوری این دوره بر ارتباط میان «عروسک و گفت‌وگو» استوار است؛ زیرا عروسک می‌تواند زمینه ارتباط میان فرهنگ‌های مختلف را فراهم کند و به بستری برای گفت‌وگوی انسانی بدل شود.
«خیال‌نامه میناب»؛ یادبود کودکان قربانی فجایع معاصر
دبیر بیست‌ویکمین جشنواره تهران-مبارک از پیش‌بینی دو بخش ویژه با عنوان‌های «خیال‌نامه میناب» و «هنرمندان فراگیر» خبر داد و درباره اهداف آن‌ها توضیح داد.
به گفته عظیم‌پور تبریزی، بخش «خیال‌نامه میناب» به یاد کودکان و انسان‌های بی‌گناهی شکل گرفته است که در فجایع معاصر جان خود را از دست داده‌اند. این بخش با همکاری مرکز «کارستان بهارستان» حوزه هنری، میزبان آثار برگزیده خواهد بود.
وی همچنین به برنامه افتتاح نمادین جشنواره در ۱۶ مردادماه اشاره کرد که طی آن اثری از پیتر شومان، هنرمند آمریکایی، و گروه ضدجنگ او به نمایش درآمد. شومان یکی از اپیزودهای تور بهاره خود را به یاد کودکان میناب تقدیم کرده بود.
عظیم‌پور تبریزی در ادامه از اجرای آثار هنرمندان دارای معلولیت در بخش «هنرمندان فراگیر» خبر داد و گفت: با همکاری سازمان بهزیستی، سه اثر از این هنرمندان روز ۲۹ مهرماه در تالار حافظ روی صحنه می‌رود.
دبیر جشنواره، دسترسی مخاطبان خارج از تهران به برنامه‌های تخصصی را از دیگر محورهای مورد توجه برگزارکنندگان دانست. او گفت نشست‌ها و کارگاه‌ها به مخاطبان پایتخت محدود نمانده‌اند و از طریق پلتفرم‌های «هاشور» و «تلویزیون تئاتر ایران» به‌صورت زنده پخش و برای استفاده بعدی آرشیو شده‌اند.
به گفته وی، این شیوه امکان بهره‌مندی هنرمندان و علاقه‌مندان در نقاط مختلف کشور را فراهم کرده است. برگزارکنندگان همچنین بازخوردهای مکرر مخاطبان استانی و استقبال آنان از برنامه‌های آنلاین را دریافت کرده‌اند.
مبارک؛ چهره‌ای معترض در سنت نمایش عروسکی
عظیم‌پور تبریزی در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه شخصیت «مبارک» در سنت نمایش عروسکی پرداخت و او را در کنار نمونه‌های مشابه در فرهنگ‌های دیگر بررسی کرد.
وی با اشاره به ویژگی‌های ظاهری و شخصیتی مبارک، این عروسک سنتی ایرانی را از چهره‌های منتقد و شورشی در سنت نمایش دانست و گفت نمونه‌های مشابه آن را می‌توان در شخصیت‌هایی همچون «پانچ» در انگلستان، «قره‌گوز» در ترکیه، «کاسپر» در آلمان و «کاسپارِک» در جمهوری چک مشاهده کرد.
به گفته دبیر جشنواره، نام‌گذاری جشنواره تهران-مبارک بر اساس نام یک عروسک سنتی، ویژگی متمایزی برای این رویداد در مقایسه با بسیاری از جشنواره‌های دیگر جهان ایجاد کرده است.
رونمایی از سه کتاب تخصصی در سمینار پژوهشی
دبیر بیست‌ویکمین جشنواره تهران-مبارک با اشاره به فاصله دوساله میان دوره‌های برگزاری این رویداد، بر ضرورت تداوم فعالیت‌های تخصصی و پژوهشی در این فاصله تأکید کرد.
وی اعلام کرد که روز ۱۹ مهرماه و هم‌زمان با نخستین روز سمینار پژوهشی، از سه کتاب تخصصی در حوزه نمایش عروسکی رونمایی می‌شود. این آثار عبارت‌اند از «چگونه عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی بسازیم» نوشته ندا وفایی، سه مجلس خیمه‌شب‌بازی با عنوان «حسنی‌مبارک» به قلم داوود فتحعلی‌بیگی و کتاب «راهنمای جامع راتلج در حوزه تئاتر عروسکی معاصر» با موضوع نظریه‌های تئاتر شیء و متریال که با سرپرستی پژوهشگران برجسته بین‌المللی و ترجمه شیدا لطفی منتشر شده است.
به گفته عظیم‌پور تبریزی، قرار است این کتاب‌ها طی یک تا دو ماه آینده به‌طور گسترده در اختیار پژوهشگران و هنرمندان قرار گیرند.
۴۲ اثر در پنج بخش جشنواره روی صحنه می‌روند
حسن جودکی، مشاور اجرایی بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک، نیز در این نشست گزارشی از تعداد آثار متقاضی، روند انتخاب و برنامه اجراها ارائه کرد.
او گفت برای این دوره پنج بخش در نظر گرفته شده و در مجموع ۴۲ اثر در بخش‌های مختلف صحنه‌ای و فضای باز اجرا می‌شوند.
جودکی درباره روند انتخاب آثار توضیح داد: در بخش صحنه‌ای بزرگسال، ۱۵۱ اثر ثبت‌نام کردند که از میان آن‌ها ۵۲ فیلم بارگذاری شد و در نهایت آثار منتخب تعیین شدند. در بخش کودک و نوجوان نیز ۲۰۰ متقاضی ثبت‌نام کردند و ۱۰۴ فیلم به دبیرخانه رسید. در پایان، ۱۲ اثر برای حضور در جشنواره انتخاب شدند که کارگردانی آن‌ها به‌طور مساوی بر عهده شش زن و شش مرد است.
به گفته مشاور اجرایی جشنواره، در بخش فضای باز نیز از میان ۹۹ ثبت‌نام و ۴۷ اثر ارسالی، ۱۲ اثر برای اجرا برگزیده شدند.
حضور گروه‌های شهرستانی در جدول اجراها
جودکی با اشاره به محل اجرای آثار گفت برنامه‌های جشنواره در مجموعه تئاتر شهر و تالارهای مولوی و حافظ برگزار می‌شوند. همچنین ۱۶ اثر از گروه‌های شهرستانی در جدول اجراها قرار گرفته‌اند.
وی افزود کمک‌هزینه حضور این گروه‌ها با همراهی اداره‌کل هنرهای نمایشی تأمین شده و گروه‌ها در حال ورود به تهران هستند. به گفته او، پخش اینترنتی کارگاه‌ها نیز با این هدف انجام شده است که امکان استفاده از برنامه‌های آموزشی و تخصصی جشنواره به شهر تهران محدود نماند.
مشاور اجرایی جشنواره از برگزاری سمینار پژوهشی طی روزهای ۱۹ تا ۲۱ مهرماه در تالار مشاهیر تئاتر شهر خبر داد و گفت این نشست‌ها با حضور پژوهشگران ایرانی و خارجی برگزار می‌شوند و جدول برنامه‌های آن نیز انتشار یافته است. رونمایی از سه کتاب تخصصی و بزرگداشت یاد کودکان جان‌باخته در قالب بخش «خیال‌نامه میناب» از دیگر برنامه‌های این رویداد خواهد بود.
جودکی همچنین اعلام کرد افتتاحیه جشنواره روز ۲۵ مهرماه در مجموعه تئاتر شهر برگزار می‌شود.
بودجه ۱۳ میلیارد تومانی و چالش افزایش هزینه‌ها
مشاور اجرایی بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت مالی جشنواره پرداخت.
او توضیح داد که بودجه جشنواره‌ها پیش از آغاز سال تعیین و در دفترچه بودجه تصویب می‌شود. بر همین اساس، اعتبار اولیه این دوره ۱۳ میلیارد تومان در نظر گرفته شده بود؛ اما افزایش هزینه‌ها و تورم ۳۰ تا ۴۰ درصدی ماه‌های اخیر، برآوردهای مالی را با دشواری روبه‌رو کرد.
جودکی با اشاره به حمایت اداره‌کل هنرهای نمایشی و معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت با وجود این محدودیت‌ها، از طریق مدیریت هزینه‌ها و صرفه‌جویی در بخش‌های مختلف، هیچ‌یک از برنامه‌های جشنواره حذف یا تعدیل نشده است. به گفته او، اجراها مطابق جدول پیش‌بینی‌شده و بدون کاهش در کیفیت برنامه‌ها برگزار خواهند شد.
عکس از رضا معطریان
