قائم‌مقام فراهانی به محل قتلش بازگشت

به گزارش ایلنا، «تئاتر مفاخر» گونه‌ای از نمایش ایرانی است که به سیره و صفات، شرح احوالات و خاطرات و مخاطرات، اندیشه و کمالات مشاهیر و مفاخر این مرز و بوم می‌پردازد و تلاش دارد با زبان زنده و گویای نمایش، ارتباط و پیوندی تازه با مخاطبان در فضای حقیقی آنان برقرار کند؛ رویکردی که انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در سال‌های اخیر در کنار فعالیت‌های پیشین خود دنبال کرده است.

انجمن به عنوان یکی از قدیمی‌ترین نهادهای فرهنگی کشور که سابقه تأسیس آن به بیش از یک قرن پیش بازمی‌گردد، در طول فعالیت خود بیشتر به احداث سازه‌های آرامگاهی، برگزاری «هزاره‌ها» و بزرگداشت، مشاهیر ایران و انتشار آثار آنان پرداخته است.

اکنون، انجمن در رویکردی نوین، در کنار تداوم این فعالیت‌ها، به ارائه آثار نمایشی نیز روی آورده است؛ رویکردی که هدف آن پیوند هنر نمایش با زندگی و میراث مشاهیر و مفاخر ایران و به صحنه آوردن زندگی آنان در ابنیه، آثار، مقابر، رویدادگاه‌ها و مکان‌هایی است که با زندگی و سرنوشت این شخصیت‌ها پیوند داشته‌اند.

در همین مسیر، سال گذشته نمایش «لسان‌الغیب» با موضوع زندگی، اندیشه و شعر حافظ، شاعر نامدار ایرانی، در حافظیه شیراز به اجرا درآمد و با استقبال قابل توجه مخاطبان روبه‌رو شد. 

حالا در ادامه همان رویکرد، انجمن به سراغ میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی، صدراعظم دوره قاجار رفته است.

روایت قائم‌مقام در محل وقوع یک واقعه تاریخی

انتخاب باغ نگارستان برای اجرای این نمایش، بخشی از ایده اصلی اثر به شمار می‌رود؛ چراکه این مکان با تلخ‌ترین وقایع زندگی قائم‌مقام فراهانی پیوند دارد. به این ترتیب، نمایش می‌کوشد مخاطب را به فضای تاریخی واقعه نزدیک کند؛ مخاطبی که در همان مکانی که بخشی از سرنوشت قائم‌مقام رقم خورده است، روایت زندگی، افکار، تحولات سیاسی و اجتماعی و سرانجام تراژیک او را دنبال می‌کند.  

قائم‌مقام؛ شخصیتی میان سیاست، ادبیات و تاریخ

میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی از شخصیت‌هایی است که زندگی او در مرز میان سیاست، ادبیات و تحولات اجتماعی ایران قرار دارد. او از رجال مهم دوره قاجار بود و در تحولات سیاسی عصر خود نقشی مؤثر داشت. در کنار فعالیت سیاسی، قائم‌مقام از چهره‌های مهم نثر فارسی نیز به شمار می‌رود و شیوه نگارش و نامه‌های او از نمونه‌های برجسته نثر دوره قاجار محسوب می‌شود.

نمایش «قائم‌مقام فراهانی» تلاش می‌کند این وجوه مختلف شخصیت او را در کنار سرنوشت سیاسی و پایان تراژیک زندگی‌اش روایت کند؛ بنابراین با اثری روبه‌رو هستیم که قرار نیست صرفاً بازسازی یک واقعه تاریخی یا روایت چگونگی قتل یک رجل سیاسی باشد، بلکه تلاش دارد مخاطب را با شخصیت، اندیشه و جهان قائم‌مقام نیز آشنا کند.

حضور مفاخر تئاتر ایران در نمایش قائم مقام

 حضور شماری از چهره‌های شناخته‌شده تئاتر ایران از جمله ایرج راد، اصغر همت، کاظم هژیرآزاد و آتش تقی‌پور در این نمایش نیز یکی از ویژگی‌های اجرای «قائم‌مقام فراهانی» است؛ هنرمندانی که خود بخشی از تاریخ تئاتر معاصر ایران به شمار می‌روند و در این تجربه نمایشی در کنار روایت یکی از چهره‌های تاریخ ایران قرار گرفته‌اند.

در نشست رسانه‌ای این نمایش نیز درباره اهمیت پیوند هنر نمایش با معرفی مفاخر، ظرفیت‌های تئاتر محیطی و ضرورت استفاده از مکان‌های تاریخی برای ارائه آثار نمایشی سخن گفته شد؛ موضوعی که نشان می‌دهد نمایش «قائم‌مقام فراهانی» بخشی از یک مسیر فرهنگی گسترده‌تر برای معرفی مفاخر با زبان هنر است.

از حافظیه شیراز تا باغ نگارستان تهران

تجربه نمایش «لسان‌الغیب» در حافظیه شیراز نشان داد که می‌توان مفاخر و مشاهیر ایران را نه فقط در قالب سخنرانی، کتاب یا مراسم بزرگداشت، بلکه در فضای واقعی و تاریخی زندگی او به مخاطب معرفی کرد.

اکنون نیز باغ نگارستان تهران برای نمایش قائم‌مقام فراهانی انتخاب شده است؛ انتخابی که در صورت تداوم این مسیر می‌تواند زمینه‌ای برای شکل‌گیری مجموعه‌ای از آثار نمایشی درباره مشاهیر و مفاخر ایران در مکان‌های مرتبط با زندگی آنان باشد.

این رویکرد می‌تواند متناسب با زندگی هر شخصیت به مکان‌های مختلف و شخصیت‌های متفاوت تعمیم پیدا کند و از این رهگذر، فضاهای نمایشی نیز توسعه پیدا کنند. در چنین شرایطی، بناها، مقابر، خانه‌ها، باغ‌ها و دیگر مکان‌های مرتبط با مشاهیر، علاوه بر ارزش تاریخی و میراثی خود، می‌توانند به فضاهایی برای تجربه هنر نمایش و برقراری ارتباط مستقیم‌تر نسل امروز با مفاخر ایران تبدیل شوند.

نمایش «قائم‌مقام فراهانی» به نویسندگی و کارگردانی اردشیر صالح‌پور و تهیه‌کنندگی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، از ۱۰ تا ۲۴ مهرماه در باغ نگارستان تهران اجرا می وشد و پس از اجرای تهران، ادامه این تجربه نمایشی در استان مرکزی و شهر فراهان نیز پیش‌بینی شده است.