بازخوانی آموزههای رضوی در احیاء حقوق انسانی
اندیشمندان و صاحبنظران ایرانی و تایلندی ضمن تبیین جایگاه والای انسان در مکتب اهل بیت (ع)، بر ضرورت بازخوانی آموزههای رضوی در احیاء حقوق انسانی و بهرهگیری از میراث معرفتی و تمدنی امام رضا (ع) برای پاسخگویی به مسائل و نیازهای انسان معاصر تأکید کردند.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، نشست «حقوق و کرامت انسانی در تعالیم تمدنی اهل بیت (ع) با تأکید بر آموزههای امام رضا (ع)» به همت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بانکوک و با همکاری دبیرخانه کنگره جهانی امام رضا (ع)، سازمان علمی فرهنگی آستان قدس رضوی و دانشگاه تهران بهصورت مجازی برگزار شد.
در این نشست، استادان، پژوهشگران، اندیشمندان و صاحبنظرانی از جمهوری اسلامی ایران و تایلند و دیگر مراکز علمی بینالمللی حضور یافتند و به بررسی ابعاد مختلف حقوق و کرامت انسانی در منظومه فکری و تمدنی اهل بیت علیهمالسلام، بهویژه در اندیشه و سیره نورانی امام رضا علیهالسلام پرداخت.
سخنرانان این نشست ضمن تبیین جایگاه والای انسان در مکتب اهل بیت (ع)، بر ضرورت بهرهگیری از میراث معرفتی و تمدنی امام رضا (ع) برای پاسخگویی به مسائل و نیازهای انسان معاصر تأکید کردند و نقش این آموزهها را در تقویت عدالت، احترام متقابل، گفتوگوی ادیان و فرهنگها و گسترش همبستگی انسانی مورد توجه قرار دادند.
زهره خوارزمی، دبیر نشست، گفت: کنگره جهانی امام رضا (ع) یک همایش علمی و پژوهشی است که با هدف گسترش تحقیقات دانشگاهی درباره آموزهها، اندیشه و میراث امام رضا (ع) برگزار میشود. دوره پیشین این کنگره در شهر مقدس مشهد برگزار و بیش از ۵۰ مقاله از سوی پژوهشگران و اندیشمندان کشورهای مختلف در آن ارائه شد.
وی با اشاره به اینکه کنگره جهانی امام رضا (ع) با همکاری دانشگاه تهران و آستان قدس رضوی برگزار میشود، اظهار کرد: نشست امروز شاهد ارائههای عمیق و پربار واینکه در آینده فرصت میزبانی حضوری بسیاری از شرکتکنندگان در شهر مشهد فراهم شود.
خوارزمی افزود: در دورههای پیشین کنگره، افتخار میزبانی از پژوهشگران و اندیشمندان تایلندی را نیز داشته و یکی از ارائههای جالب به بررسی ارتباط میان فرهنگ صلحجویانه تایلند و آموزهها و جهانبینی امام رضا (ع) اختصاص داشت.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه محور اصلی کنگره پیشرو «حقوق بشر و کرامت انسانی» است، همچنان ظرفیتهای فراوانی برای گفتوگو و تعامل میان اندیشه رضوی و ارزشهای فرهنگی جامعه تایلند وجود دارد.
مهدی زارع بیعیب، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بانکوک، به تبیین جایگاه گفتوگو در سیره و اندیشه امام رضا (ع) پرداخت و گفت: یکی از برجستهترین جلوههای شخصیت امام رضا (ع) در تاریخ اسلام، حضور فعال آن حضرت در عرصه گفتوگوی دینی و فرهنگی است که دوران امامت امام رضا (ع) همزمان با خلافت مأمون عباسی و مقارن با شکوفایی مناظرات میانادیانی و فلسفی بود و مجالس مناظره آن حضرت با دانشمندان و رهبران ادیان مختلف، نمونههایی بینظیر از گفتوگوی مبتنی بر عقلانیت، احترام و استدلال علمی به شمار میآیند.
وی تأکید کرد: روش گفتوگوی امام رضا (ع) بر اصولی همچون شناخت مخاطب، استناد به منابع معتبر هر دین، پرهیز از تحقیر و تأکید بر مشترکات استوار بود.
زارع بیعیب افزود: امام رضا (ع) پیش از هر بحثی به طرف مقابل فرصت بیان کامل دیدگاههایش را میدادند و سپس با زبانی آرام و منطقی به تبیین دیدگاه خود میپرداختند.
وی با اشاره به مناظره امام رضا (ع) با جاثلیق، عالم بزرگ مسیحی، گفت: آن حضرت با استناد به اناجیل و سخنان حضرت عیسی (ع)، نشان دادند که گفتوگوی دینی باید بر مبنای منطق درونی هر دین و بر پایه احترام و اعتماد متقابل شکل گیرد.
رایزن فرهنگی ایران گفت: امام رضا (ع) در این مناظرات، افزون بر تبیین آموزههای اسلامی، نوعی ادب گفتوگو را نیز آموزش میدادند و همواره از زبان جدالآمیز پرهیز کرده و به جای نفی دیگری، از روش اقناعی بهره میگرفتند که در منطق رضوی، گفتوگو نه ابزار غلبه بر دیگری، بلکه مسیری برای کشف حقیقت است.
وی با بیان اینکه امام رضا (ع) را میتوان پیشگام دیپلماسی دینی و تمدنی دانست، گفت: آن حضرت با رفتار و گفتار خود، چهرهای عقلانی و اخلاقی از اسلام را به نمایش گذاشتند که توانایی تعامل سازنده با فرهنگها و ادیان دیگر را دارد.
زارع بیعیب به شباهتهای میان روش گفتوگوی امام رضا (ع) و سنت گفتوگو در فرهنگ بودایی تایلند اشاره کرد و گفت: در هر دو سنت، گفتوگو بر پایه احترام، شنیدن فعال و پرهیز از خشونت زبانی استوار که مفهوم گفتوگو در فرهنگ بودایی، به معنای «سخن گفتن با دلی آرام» که این مفهوم با ادب رضوی همخوانی و نزدیکی فراوانی دارد.
وی اذعان کرد: گفتوگوهای امام رضا (ع) صرفاً رخدادهایی تاریخی نیستندو الگویی زنده و کارآمد برای جهان معاصر به شمار میروند و بازخوانی این مناظرات میتواند زمینهساز گسترش گفتوگوی ادیان، همزیستی مسالمتآمیز و تقویت صلح فرهنگی در جهان امروز، بهویژه در تعاملات فرهنگی میان ایران و تایلند، باشد.
ماناس کیاتیتارای، استاد دانشگاه در سخنان خود با اشاره به نخستین سفرش به جمهوری اسلامی ایران در سالهای ابتدایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، گفت: حدود ۴۵ سال پیش به دعوت دولت جمهوری اسلامی ایران برای شرکت در مراسم بزرگداشت انقلاب اسلامی به تهران سفر کردم و پس از حضور در تهران و دیدار با امام خمینی (ره)، فرصتی برای سفر به مشهد مقدس و زیارت بارگاه منور امام رضا (ع) فراهم شد. در آن زمان، آشنایی اندکی با شخصیت و جایگاه امام رضا (ع) داشتم و حتی پیش از آن نام آن حضرت را نشنیده بودم.
وی افزود: این تجربه موجب شد تا پس از بازگشت به تایلند، شناخت بیشتری نسبت به تشیع و آموزههای اهلبیت (ع) پیدا کنم. اگرچه سالهاست جامعهای از شیعیان در تایلند حضور دارد، اما بسیاری از مسلمانان این کشور آشنایی کافی با مبانی فکری و اعتقادی آنان نداشتند و بعدها از طریق گفتوگوها و فعالیتهای علمی و آموزشی، فرصت مطالعات عمیقتری در این زمینه فراهم شد.
کیاتیتارای با اشاره به برگزاری سمیناری در بانکوک با حضور علمای اهل سنت و شیعه، گفت: شرکتکنندگان به مدت سه روز در کنار یکدیگر به مطالعه، گفتوگو و تبادل نظر درباره آموزههای اسلامی پرداختند و این تعاملات، شناخت عمیقتری از شخصیت و تعالیم امام رضا (ع) برای وی به همراه داشت.
وی با تأکید بر اهمیت گفتوگو و مشورت در اندیشه اسلامی گفت: اسلام بر شورا، تفاهم متقابل و گفتوگوی محترمانه تأکید دارد و امام رضا (ع) و دیگر ائمه اهل بیت (ع)، مشورت صادقانه و تعامل سازنده را از پایههای اصلی عدالت و همبستگی اجتماعی میدانستند.
کیاتیتارای پیشنهاد برگزاری یک سمینار علمی در کشور تایلند با مشارکت علمای شیعه و اهل سنت از تایلند، ایران، مالزی، اندونزی و دیگر کشورها را داد و گفت: چنین برنامهای میتواند به تعمیق تفاهم متقابل، تقویت وحدت اسلامی و معرفی هرچه بیشتر آموزهها و میراث امام رضا (ع) کمک کند.
وی ابراز امیدواری کرد که اینگونه تعاملات علمی و فرهنگی، زمینهساز فهم عمیقتر، عدالت گستردهتر و وحدت بیشتر در جهان اسلام باشد.
پیایاوادی تونگکراپراسرت، بانوی مسلمان تایلندی با اشاره به تجربه شخصیاش از آشنایی با اسلام، گفت: در راستای یک پروژه حرفهای در جنوب تایلند، به دلیل ارتباط با جامعه مسلمانان آن منطقه، مطالعه ترجمه تایلندی قرآن کریم را آغاز کردم، اما به تدریج دریافتم که در حقیقت در حال شناختن خویشتن خویش هستم.
وی تأکید کرد: آنچه بیش از همه مرا تحت تأثیر قرار داد، دعوت مکرر قرآن به تفکر، تعقل و تأمل بود و هرچه بیشتر قرآن را مطالعه میکردم، بیشتر به این باور میرسیدم که این کتاب نمیتواند ساخته اندیشه بشری باشد و وحی الهی است که از طریق پیامبر اکرم (ص) به بشریت ابلاغ شده است.
این بانوی مسلمان تایلندی یادآور شد: پس از شناخت اسلام و ایمان به رسالت پیامبر اکرم (ص)، همچنان با پرسشهای عملی درباره شیوه زندگی، مسئولیتهای اجتماعی و حرفهای، و چگونگی برقراری تعادل میان دنیا و آخرت مواجه و پاسخ این پرسشها را در آنچه «سومین درب»، یعنی ولایت، یافتم.
وی بیان کرد: نقطه عطف مهم زندگی معنویم، سفر به مشهد مقدس و زیارت بارگاه مطهر امام رضا (ع) بود که این سفر، نگرش مرا نسبت به زندگی به شکلی عمیق دگرگون و از طریق مطالعه آموزههای اهل بیت (ع)، بهویژه تعالیم امام رضا (ع)، راهنماییهای عملی برای زیستن اسلام در زندگی روزمره به دست آوردم.
تونگکراپراسرت افزود: توحید به من کمک کرد خداوند را بشناسم، نبوت پیام الهی را برایم روشن ساخت و ولایت به من آموخت که چگونه این مسیر را در زندگی روزانه بپیمایم.
سامر الحکیم از استرالیا با اشاره به هم زمانی این نشست با ماه محرم، بر ضرورت الهامگیری از مکتب عاشورا و آموزههای آن حضرت تأکید کرد و گفت: اسلام، توحید و پرستش خداوند را در مرکز حیات انسانی قرار میدهد، در حالی که بسیاری از نظامهای سکولار مدرن بر استقلال فردی و ترجیحات شخصی بهعنوان منابع اصلی معنا و ارزش تأکید و این تفاوت، پیامدهای مهمی در حوزه آموزش، اخلاق و سیاستگذاری اجتماعی به همراه دارد.
این پژوهشگر با اشاره به جایگاه خانواده در اسلام، گفت: خانواده بنیادیترین نهاد اجتماعی و اسلام ضمن به رسمیت شناختن کرامت و ارزش زن و مرد، حقوق و مسئولیتهایی را برای هر یک در نظر گرفته که مکمل نقش آنان در زندگی خانوادگی است.
وی بیان کرد: تعالیم امام رضا (ع) به ما یادآوری میکند که آموزش حقیقی صرفاً انتقال اطلاعات نیست، بلکه فرآیندی برای پرورش حکمت، ایمان، اخلاق و درک عمیقتر از هدف زندگی و از خداوند متعال خواست تا همگان را در مسیر کسب دانش سودمند و بهکارگیری آن در خدمت حقیقت، عدالت و انسانیت یاری فرماید.
معصومه میرزایی، از اساتید دانشگاه با بیان موضوع «نقش آموزههای امام رضا (ع) در ترویج فرهنگ گفتوگو در تعاملات میانفرهنگی؛ نگاهی به تایلند»، گفت: فرهنگ گفتوگو و نقش آن در تقویت صلح، همزیستی و تفاهم متقابل میان ملتها و جوامع، به یکی از اساسیترین نیازهای جهان معاصر تبدیل شده است.
وی با اشاره به گسترش ارتباطات و تعامل میان فرهنگها، ادیان و جهانبینیهای گوناگون در عصر حاضر، اظهار کرد: با وجود فرصتهای بیسابقه برای ارتباط و تعامل، بشریت همچنان با چالشهایی همچون پیشداوری، عدم مدارا، افراطگرایی و منازعات مختلف روبهرو و بسیاری از این مشکلات، ریشه در ناتوانی در برقراری گفتوگوی مؤثر و نپذیرفتن تفاوتها دارد.
میرزایی افزود: در چنین شرایطی، گفتوگو دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای حفظ صلح، امنیت و هماهنگی اجتماعی در جهان امروز به شمار میرود که گفتوگوی واقعی فراتر از تبادل کلمات است و به معنای هنر شنیدن، فهمیدن و احترام گذاشتن به دیگران است؛ گفتوگویی که افراد را به بیان باورهای خود بر پایه عقلانیت، اخلاق و احترام متقابل تشویق میکند.
وی با اشاره به سیره امام رضا (ع) اظهار کرد: یکی از برجستهترین نمونههای این رویکرد در زندگی و آموزههای امام هشتم شیعیان مشاهده میشود. که امام رضا (ع) در دورهای زندگی میکردند که تنوع فکری و تعامل میان پیروان ادیان و مکاتب مختلف به اوج خود رسیده بود، اما آن حضرت به جای انتخاب مسیر تقابل و دشمنی، راه عقلانیت، گفتوگو و تعامل سازنده را برگزیدند.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: آنچه مناظرات و گفتوگوهای علمی امام رضا (ع) را ممتاز میساخت، تنها دانش گسترده ایشان نبود، بلکه اخلاق والای آن حضرت در گفتوگو بود؛ بهگونهای که با دقت به سخنان دیگران گوش میدادند، به آنان فرصت بیان آزادانه دیدگاههایشان را میدادند و از تحقیر و توهین پرهیز میکردند.
وی در ادامه، عقلانیت، کرامت انسانی، مدارا و بردباری، و مهربانی و خیرخواهی را از مهمترین اصول گفتوگوی میانفرهنگی در سیره امام رضا (ع) برشمرد و گفت: گفتوگوی سازنده تنها زمانی شکل میگیرد که افراد به توانایی فکری یکدیگر احترام بگذارند و به جای تعصب و پیشداوری، از استدلال و تفکر بهره بگیرند.
میرزایی اذعان کرد: بشریت امروز به الگویی نیاز دارد که در آن ایمان با عقلانیت، هویت با مدارا و حقیقتجویی با مسئولیت اخلاقی همراه باشد و زندگی و آموزههای امام رضا (ع) چنین الگویی را در اختیار جهان قرار میدهد که با الهام از این میراث گرانبها، تفاهم میان ملتها تقویت شده، از میزان پیشداوریها کاسته و فرهنگ صلح و همزیستی در جهان گسترش یابد؛ چرا که آیندهای روشن تنها از مسیر گفتوگوی صادقانه و احترام پایدار به کرامت همه انسانها ساخته خواهد شد.
خانم فاطمه چاونگوان، پژوهشگر تایلندی در سخنانی با عنوان «بررسی ابعاد و آثار کرامت انسانی از منظر امام رضا (ع) و مکاتب روانشناسی»، اظهار کرد: این موضوع در نقطه تلاقی آموزههای اسلامی و روانشناسی نوین قرار دارد و به یکی از بنیادیترین پرسشهای بشری، یعنی ماهیت انسان و منشأ کرامت، شرافت و ارزش وجودی او، میپردازد.
وی گفت: کرامت انسانی زیربنای حقوق بشر، عدالت، آزادی و توسعه پایدار اجتماعی است و هرگاه انسان صرفاً بهعنوان موجودی مادی یا زیستی تلقی شود، مفاهیمی همچون ارزش ذاتی، اخلاق و مسئولیتپذیری تضعیف شده و جوامع با بحران هویت و سردرگمی اخلاقی مواجه میشوند.
این پژوهشگر به تبیین دیدگاه امام رضا (ع) درباره کرامت انسانی پرداخت و گفت: در جهانبینی اسلامی، کرامت به دو بخش «کرامت ذاتی» و «کرامت اکتسابی» تقسیم میشودکه کرامت ذاتی موهبتی الهی است که خداوند به همه انسانها عطا کرده و همه انسانها بدون توجه به نژاد، قومیت، جنسیت و موقعیت اجتماعی از آن برخوردارند و در مقابل، کرامت اکتسابی از طریق ایمان، تقوا، رفتار صالح و رشد معنوی به دست میآید و بیانگر میزان قرب انسان به خداوند است.
وی خاطرنشان کرد: در بسیاری از رویکردهای روانشناسی مدرن، منشأ کرامت به موفقیت فردی، تأیید اجتماعی و ارضای نیازهای روانی بازمیگردد، در حالی که آموزههای امام رضا (ع)، کرامت را موهبتی الهی، ذاتی و دارای ابعاد معنوی و جاودانه میدانندو شناخت این تفاوتها میتواند زمینهساز توسعه الگوهای بومی و جامع در حوزه روانشناسی اسلامی و ارائه تصویری کاملتر از حقیقت انسان گردد.
در پایان این نشست، شرکتکنندگان بر ضرورت بازخوانی آموزههای امام رضا (ع) در حوزه حقوق و کرامت انسانی، گفتوگوی میانفرهنگی و تعامل میان ادیان تأکید و خواستار گسترش همکاریهای علمی و پژوهشی میان مراکز دانشگاهی و فرهنگی ایران، تایلند شدند.
حاضران همچنین بر این نکته تأکید کردند که میراث فکری و اخلاقی امام رضا (ع) میتواند الگویی کارآمد برای تقویت صلح، همزیستی مسالمتآمیز و احترام به کرامت انسانی در جهان معاصر باشد.
