در نشست «عصری با کتاب»، تازههای انتشارات نمایش نقد و بررسی شد
انتشارات نمایش با عنوان «عصری با کتاب»، با بررسی دو کتاب «بداههپردازی در نمایش خلاق» و «اقتباس در تئاتر معاصر» در سالن مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار شد.
به گزارش ایلنا، نشست بررسی و معرفی تازههای انتشارات نمایش با عنوان «عصری با کتاب»، عصر دیروز (چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵) در سالن مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار شد.
در این نشست، دو کتاب «بداههپردازی در نمایش خلاق» به نویسندگی بتی سی کلر و مترجمی حسین فداییحسین و «اقتباس در تئاتر معاصر» نوشته فرانسیس ببیج و با ترجمه مجید کیانیان مورد بررسی قرار گرفت.
این نشست با اجرای منوچهر اکبرلو و با حضور مهمانانی چون سعید اسدی (مدیرعامل انجمن هنرهای نمایشی ایران و پژوهشگر تئاتر)، رحمت امینی، سیدحسین فداییحسین، سیدجواد روشن، بهرام جلالیپور، مجید کیانیان، توحید معصومی، وحید لک، کوروش سلیمانی، میثم یوسفی و جمعی دیگر از هنرمندان و علاقهمندان برگزار شد.
ضرورت نقد کتابهای تئاتری
منوچهر اکبرلو، مجری نشست «عصری با کتاب»، با تأکید بر لزوم تداوم فعالیتهای پژوهشی در عرصه تئاتر گفت: «هدف از برگزاری این نشست، صرفاً رونمایی نیست؛ بلکه تلاش برای ایجاد بستری جهت نقد و گفتوگوی علمی پیرامون تازههای نشر است. خوشبختانه امروز شاهد هستیم که کتابهای تخصصی از مرحله تألیف و ترجمه عبور کرده و در دسترس علاقهمندان قرار گرفتهاند و اکنون نوبت آن است که با نقدی روشمند، کیفیت این آثار را به چالش بکشیم.»
اکبرلو در بخش دیگری از صحبتهای خود، ضمن اشاره به ضرورت تنوع در فرمهای انتشاراتی افزود: «اهمیت انتشار کتابهای فیزیکی همچنان پابرجاست، اما در کنار آن، باید به ضرورت انتشار تصویری و صوتی نیز توجه کرد. ما به دنبال پر کردن خلأهای آموزشی در حوزه نشر تئاتر هستیم و این نشستها باید فضایی برای نقد صریح و سازنده باشد تا به ارتقای دانش حرفهای جامعه تئاتر منجر شود.»
او در معرفی آثار و نویسندگان حاضر در جلسه، از تلاشهای مستمر فعالان این حوزه تقدیر کرد و در خصوص مباحث تخصصی گفت: «در مواجهه با متون آموزشی، باید به تفکیکهای مفهومی دقت کرد. به عنوان مثال، تفاوت تئاتر کاربردی که یک حوزه فرایندمحور است با نمایش خلاق که بر لحظه حال تمرکز دارد، بسیار حائز اهمیت است. امیدواریم با بررسی دقیق این تفاوتها در نشستهای تخصصی، مسیر روشنتری برای هنرجویان و دانشجویان تئاتر ترسیم کنیم.»
اکبرلو بر استمرار این رویدادها تأکید کرد و گفت: «این سلسلهنشستها باید به الگویی برای سایر ناشران تبدیل شود تا جریان نقد کتاب در تئاتر، بیش از پیش عمق و وسعت یابد.»
بنیان نظری، پشتوانه اجرای صحنهای
در ادامه این نشست، سعید اسدی در آغاز سخنان خود با نگاهی کلان به شرایط اجتماعی و فرهنگی کشور گفت: «تاریخ ما نشان داده است که ایرانیان همواره در مواجهه با بحرانها و شرایط دشوار، به شکلی خلاقانه تابآور بودهاند. این میراث تاریخی، یک پایگاه مستحکم برای فرهنگ و هنر ایجاد کرده است که هیچ تلاطم و تهدیدی نمیتواند آن را متزلزل کند. تئاتر ما در سالهای اخیر به خوبی نشان داد که مخاطب همچنان تشنه بهرهمندی از هنر است و این میل به زیبایی و اندیشه، ریشه در عمق فرهنگ ما دارد.»
او با اشاره به چالشهای اقتصادی حوزه نشر افزود: «تولید کتاب در شرایط فعلی، با توجه به هزینههای چاپ و کاغذ، فشارهای بسیاری بر ناشران وارد میکند. در این میان، انتشارات نمایش به عنوان یک ناشر پایدار و متخصص، با وجود تمام محدودیتها توانسته است مراجع علمی ارزشمندی را تولید کند. اگرچه فشارهای اقتصادی ممکن است بر کمیت کتابها اثر بگذارد، اما کیفیت بالای کتابهای منتشر شده توسط اساتید و پژوهشگران حاضر در این جلسه، به خوبی این خلأ را جبران کرده است.»
اسدی در خصوص ضرورت تحول در ساختار نشر و نقد کتاب تأکید کرد: «ما نباید تنها به نسخه چاپی محدود شویم. برنامههای گستردهای برای توسعه نشر الکترونیک و تولیدات دیجیتال (اعم از نسخههای صوتی و تصویری) در دستور کار است که به همت مدیریت انتشارات در آینده نزدیک محقق خواهد شد. نکته کلیدی دیگر، ضرورت تقویت حوزه نقد است. نقد جدی و روشمند، چه در کتاب و چه در اجرا، عامل اصلی ارتقای کیفیت است. امیدوارم جلسات «عصری با کتاب» به بستری برای نقد صریح و حتی بیرحمانه تبدیل شود؛ چرا که تعریف و تمجید به تنهایی کمکی به رشد هنر نمیکند. این نشستها باید آغوش خود را به روی سایر ناشران نیز باز کنند تا جریان نقد در تئاتر همگانی شود. »
سعید اسدی در پایان سخنانش گفت: «انتشار آثاری که بر مبانی پدیدارشناسی و مفاهیم بنیادین (مانند اقتباس و بداههپردازی) تمرکز دارند، خوراک اصلی جریان اجرایی ما را تأمین میکنند. هرچه بنیه نظری هنرمندان ما قویتر باشد، خروجی تئاتر کشور در صحنه، حرفهایتر و ماندگارتر خواهد بود.»
جایگاه «بداههپردازی» در نمایش خلاق
سیدحسین فداییحسین، مترجم کتاب «بداههپردازی در نمایش خلاق»، در نشست «عصری با کتاب» با اشاره به اهمیت ثبت و انتشار آثار مکتوب در حوزه تئاتر کودک و نوجوان گفت: «مکتوبات، مهمترین دستاورد و میراث ماندگار رویدادهای تئاتری هستند؛ چراکه جشنوارهها و برنامههای اجرایی در مقاطع زمانی مشخص برگزار میشوند و به پایان میرسند، اما آنچه از این رویدادها باقی میماند، آثاری است که به شکل کتاب و سند مکتوب در اختیار پژوهشگران، هنرمندان و علاقهمندان قرار میگیرد.»
او با اشاره به روند انتشار آثار تخصصی در این حوزه افزود: «از سال ۱۳۸۵ و همزمان با فعال شدن دوباره دفتر تئاتر کودک و نوجوان، توجه جدیتری به انتشار منابع مکتوب شکل گرفت و جشنوارهها به بستری برای تولید و انتشار کتاب تبدیل شدند. به گفته او، از آن سال تاکنون در مجموع ۶۳ اثر در حوزه تئاتر کودک و نوجوان منتشر شده که این آمار، نشاندهنده یک جریان قابل توجه در حوزه نشر تخصصی تئاتر است.»
فداییحسین در ادامه با اشاره به کتاب «بداههپردازی در نمایش خلاق» اظهار کرد: «این اثر را میتوان از جمله کتابهایی دانست که میتواند آغازگر یک جریان نو در این حوزه باشد. او توضیح داد که انتخاب عنوان کتاب نیز بر همین اساس صورت گرفته و واژه «بداههپردازی» در آن، به دلیل جایگاه بنیادین این مفهوم در نمایش خلاق مورد تأکید قرار گرفته است. »
او با بیان اینکه بداههپردازی یکی از مهارتهای اساسی در آموزش و اجرای نمایش است، گفت: «بازیگر برای آنکه نقش خود را طبیعی، زنده و باورپذیر ارائه کند، ناگزیر به تسلط بر بداههپردازی است و این توانایی، یکی از پایههای شکلگیری بازی خلاق به شمار میرود.»
فداییحسین همچنین با اشاره به پیشینه نظری این حوزه افزود: «مبانی این کتاب بر اساس متدها و تجربههایی شکل گرفته که در آموزش نمایش خلاق و بازیهای نمایشی مورد توجه قرار دارند و از همین رو، میتواند هم برای فعالان تئاتر کودک و نوجوان و هم برای علاقهمندان به آموزشهای پایهای تئاتر، اثری کاربردی و قابل اتکا باشد.»
اجرای آثار ترجمه بر بستر فرهنگی ایران
رحمت امینی، مدرس دانشگاه و پژوهشگر تئاتر، در نشست «عصری با کتاب» با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفی منابع آموزشی تئاتر در ایران، گفت: «آقای فداییحسین با استمرار در ترجمه و تألیف، دانش فنی و تئوریک حوزه تئاتر کودک و نوجوان را به شکل قابل توجهی گسترش داده است. در کتاب جدید ایشان، مفهوم «بداههپردازی» در پیوند با «نمایش خلاق» قرار گرفته که موضوعی کلیدی و نیازمند تحلیل عمیقتر است. »
او با تبیین تفاوتهای بنیادین در رویکردهای آموزشی افزود: «تئاتر کاربردی، محصولمحور نیست؛ بلکه فرایندمحور است. متأسفانه در نگاه غالب، تئاتر کودک و نوجوان سادهانگاری میشود، در حالی که فعالیت در این حوزه نیازمند شناخت دقیق و عمیق از روانشناسی کودک و اصول تخصصی کارگردانی است.»
امینی با انتقاد از استفاده مستقیم از متون ترجمهشده بدون در نظر گرفتن بستر فرهنگی، تأکید کرد: «نکته بسیار مهم در ترجمه و ارائه چنین آثاری، ضرورت بومیسازی تمرینات آموزشی متناسب با زیستبوم فرهنگی و شرایط اجتماعی جامعه ایران است. نباید انتظار داشت که صرفِ انتقال دانش ترجمهشده، خروجیِ مؤثری در کلاسهای آموزشی ایران داشته باشد.»
او در پایان پیشنهاد داد: «برای افزایش بهرهوری آموزشی و کاربردیسازی این متون، ضروری است در چاپهای بعدی، تجربیات عملی مترجم و مؤلف در فضای آموزشی ایران به این متون افزوده شود. این پیوند میان نظریه و تجربه میدانی، کمک میکند تا هنرجویان و فعالان این حوزه بتوانند به شکلی ملموس از این آموختهها در کارگاههای آموزشی استفاده کنند.»
تسهیل فرآیند پژوهش برای دانشجویان و هنرمندان
در بخش بعدی نشست، مجید کیانیان، مترجم کتاب «اقتباس در تئاتر معاصر» با اشاره به خلأهای موجود در حوزه منابع تئوریک تئاتر گفت: «پروژهای که امروز شاهد رونمایی از نتایج آن هستیم، تلاشی برای ارائه یک مسیر پالایششده در جهت تبیین مبانی پدیدارشناسی و نظریه اقتباس است. ما معتقدیم که هرگونه پیشرفت در جریان اجرایی و روی صحنه، نیازمند تغذیه مستمر از مباحث نظری و پژوهشی است.»
او با تمجید از رویکرد حمایتی انتشارات نمایش افزود: «علیرغم هزینههای بسیار بالای چاپ و دشواریهای اقتصادی، انتشارات نمایش گام بزرگی برای تولید آثار مرجع برداشته است. این حمایتها باعث میشود که محققان و نویسندگان انگیزه لازم برای تدوین آثاری را داشته باشند که زیربنای فکری هنرمندان را تقویت میکند.»
کیانیان در خصوص ویژگیهای فنی و نحوه تدوین آثار خود توضیح داد: «در نگارش و ترجمه این آثار، تمام تلاش ما بر این بوده است که از اصطلاحات متداول و کلیدواژههایی استفاده شود که علاوه بر غنای علمی، برای مخاطب امروزی در فضای دیجیتال نیز قابل جستوجو و پیگیری باشد. در واقع، هدف ما تسهیل فرآیند پژوهش برای دانشجویان و هنرمندان است.»
درک درست از اقتباس
در ادامه نشست «عصری با کتاب»، بهرام جلالیپور، پژوهشگر و منتقد، با نگاهی تخصصی به مقوله اقتباس و کیفیت نشر آثار پرداخت و گفت: «اقتباس در دنیای هنر، امری ناگزیر و همیشگی است، اما آنچه اهمیت دارد درک درست از لایههای آن است. ما باید بتوانیم میان سه سطح اقتباس وفادارانه، انطباق یا همان آداپتاسیون و در نهایت دراماتولوژی تفکیک قائل شویم تا به درک درستی از متن برسیم.»
او با تمجید از رویکرد تخصصی کتاب مورد بحث، افزود: «یکی از ویژگیهای ارزشمند این اثر، تمرکز اختصاصی آن بر حوزه تئاتر است. متأسفانه اکثر منابعی که در دسترس ماست، عمدتاً با نگاه سینمایی به مقوله اقتباس پرداختهاند، اما این کتاب بر ویژگیهای دراماتیک و صحنهای تأکید دارد که برای جامعه تئاتری بسیار کاربردیتر است.»
جلالیپور در بخش دیگری از صحبتهای خود به نقد فنی ساختاری کتاب «اقتباس در تئاتر معاصر» پرداخت و با صراحت گفت: «نشر تخصصی تئاتر نباید از استانداردهای ویرایشی غافل شود. در حال حاضر، برخی عبارات کتاب ثقیل هستند و نیاز به بازبینی جدی در ویرایش دارند. همچنین برای اینکه کتاب به یک منبع مرجع تبدیل شود، حتماً باید برای اصطلاحات تخصصی، زیرنویسهای دقیق و معادلهای لاتین در نظر گرفته شود. علاوه بر این، اصلاح علائم نگارشی و رفع غلطهای تایپی از بدیهیاتِ چاپهای بعدی است که باید برای ارتقای کیفیت اثر به آنها توجه ویژه داشت.»
تعامل و همکاری انتشارات نمایش با نویسندگان و مترجمان
سیدجواد روشن، مدیر انتشارات نمایش، در پایان نشست «عصری با کتاب» ضمن قدردانی از حضور و مشارکت فعال اساتید و پژوهشگران، از رویکرد انتقادی مطرح شده استقبال کرد و گفت: «نکات فنی و تخصصی که امروز توسط اساتید گرانقدر مطرح شد، برای ما بسیار ارزشمند است. ما در انتشارات نمایش همواره تلاش کردهایم تا بالاترین استانداردهای حرفهای را رعایت کنیم، اما اذعان داریم که کامل مطلق وجود ندارد و همواره جای بهبود و ارتقا هست.»
او در پایان، ضمن تأکید بر اهمیت تعامل میان مولفان، مترجمان، تیم فنی انتشارات و مخاطبان، ابراز امیدواری کرد که این رویکرد همکاری مشترک، منجر به تولید کتابهایی در شأن و تراز جامعه علمی و حرفهای تئاتر ایران شود.
