موساد چگونه با کمک پهلوی‌ها گوزن زرد را از ایران خارج کرد؟

به گزارش خبرنگار ایلنا، فیلم سینمایی «تاکسیدرمی» اولین تجربه کارگردانی محمد پایدار در سینمای بلند است که به تهیه‌کنندگی محمدجواد موحد ساخته شده و برای اولین بار در جشنواره فجر ۱۴۰۳ به نمایش درآمد، به تازگی در سینماهای کشور اکران شده است.

این فیلم سینمایی قصه‌ای تاریخی را در فضایی کمدی روایت می‌کند که مربوط به روزهای پایانی حکومت پهلوی می‌شود و در خلاصه داستان آن آمده است: «هیچ‌وقت فکر نمی‌کردم سرنوشتم به سرنوشت یه گوزن گره بخوره...»

به بهانه اکران «تاکسیدرمی» با محمدجواد موحد گفت‌وگویی داشتیم که در ادامه مشروح آن را می‌خوانید:

فیلمنامه «تاکسیدرمی» حائز چه ویژگی‌هایی بود که نظر شما را برای تهیه این اثر جلب کرد؟

واقعیت این است که در مجموعه باشگاه فیلم سوره که پیش‌تر مدیرعامل بودم کار به این شکل نبود و خودم هم به این شکل کار نمی‌کنم که مثلاً فیلمنامه‌ای به دستم برسد، آن را بخوانم و برای ساختش اقدام کنم.

ما پس از اتفاقات سال ۱۴۰۱ تصمیم گرفتیم اثری را با ماجراهای تاریخی مربوط به دوره پهلوی بسازیم. در پژوهش‌هایی که داشتیم خیلی اتفاقی با قصه «تاکسیدرمی» روبرو شدیم. قصه جذابی بود و بعد به سراغ آقای پایدار رفتیم تا کارگردانی این اثر را برعهده بگیرد و در ژانر هم ما به سراغ ژانری رفتیم که بیشتری شانس را برای دیده شدن دارد.

چه ارتباطی بین امروز ایران و این برهه تاریخی در «تاکسیدرمی» وجود دارد که به سراغ این قصه رفته‌اید؟

من فکر می‌کنم اگر جوانان و نوجوانان ما فرصت مرور تاریخ را داشته باشند، کتاب‌های مرجع و مستندهای خوب از آن دوران را خوانده و دیده باشند به برخی دیالوگ‌هایی که بخواهیم درباره پهلوی صحبت کنیم، نزدیک نمی‌شدیم.

من همان زمان با برخی دوستان درباره این موضوع صحبت می‌کردم و به این نکته اشاره داشتم که حتی اگر علاقه‌ای به نظام جمهوری اسلامی نداشته باشیم، مطمئناً نباید پهلوی را هم انتخاب کنیم. ما از سیستمی عبور کردیم تا دیگر سلطنت نداشته باشیم، اتفاقات زیادی در کشور رخ داد و حالا نباید به گذشته برگردیم. ما درباره این موضوعات صحبت‌های بسیاری داشتیم تا به دوگانه شرف و منافع شخصی رسیدیم؛ از اتفاقات تلخ دوران پهلوی فیلم‌‌های بسیاری می‌توان ساخت اما ما برای پرداختن به همین موضوع دوگانه شرف یا وطن و منافع شخصی بودیم که فکر می‌کنم قصه «تاکسیدرمی» گزینه بسیار خوبی برای آن بود.

چرا در آن زمان که «تاکسیدرمی» ساخته شد این دوگانه وطن و منافع شخصی را مهم می‌دانستید. امروز چقدر این موضوع مهم است؟

در این ایام این دوگانه یک موضوع مبتلا به جامعه است که بیشتر به چشم می‌خورد. ما در قوانین بین‌الملل وطن را بر اساس سه چیز تعریف می‌کنیم. اولین عنصر خاک است که مرزهای خاکی شاید مهم‌ترین تعریف برای آن باشد. ما در هشت سال دفاع مقدس همه افتخارمان این است که جوانان ما در برابر دشمن ایستادند و اجازه ندادند که یک وجب از خاک این کشور کم شود.

دومین عنصر زیست‌بوم آن کشور است؛ گیاهان و بذر گیاهان می‌توانند منحصر به یک کشور باشند. به همین دلیل است که اگر شما کیسه‌ای داشته باشد که داخلش بذر گیاهان ایرانی باشد اجازه نمی‌دهند که با آن از گیت فرودگاه خارج شوید و با آن‌ها به کشور دیگری سفر کنید. به همین دلیل است که در هلند گل‌هایی پرورش داده می‌شود که مربوط به همین کشور است و اجازه نمی‌دهند که بذر آن گل‌ها از کشورشان خارج شود، آن‌ها هم بخشی از وطن هستند.

سومین نکته موجوداتی است که در آن زیست بوم هستند. به همین دلیل است که یوز ایرانی برای ما تا این حد مهم است که برای احیایش بارها هزینه می‌کنیم وگرنه در بیرون از مرزهای کشور می‌توانستیم یوز را پرورش دهیم. اسرائیلی‌ها دو حیوان مقدس دارند که هر دو در ایران هستند، یکی از آن‌ها گورخر ایرانی است که در دهه ۱۳۴۰ محمدرضا پهلوی یک جفت گورخر به آن‌ها هدیه داد و آن‌ها علاقه‌مند به داشتن گوزن زرد ایرانی هم بودند که محمدرضا پهلوی با سقوط حکومتش فرصت پیدا نکرد که این هدیه را به اسرائیلی‌ها بدهد. به همین دلیل در روزهای نزدیک به انقلاب اسلامی مأموران امنیتی اسرائیل وارد ایران می‌شوند و با همکاری یک نفر از خاندان پهلوی گوزن زرد ایرانی را هم خارج می‌کنند. ما در «تاکسیدرمی» این نکته را در نظر داشتیم که نشان دهیم یک نفر در دوگانگی منافع شخصی و منفعت ملی و میهنی قرار گرفته و چگونه شرف خود را می‌فروشد اما به منافع شخصی هم نمی‌رسد.

نرسیدن به این منفعت شخصی در واقع در مضامین دینی ما هم وجود دارد که امام حسین (ع) در برابر عمر سعد به او می‌گوید که تو از گندم ری نمی‌خوری و شرف و حق را هم می‌کشی.

چند درصد از آنچه که «تاکسیدرمی» روایت می‌کند، واقعیت تاریخی است؟

بالای ۹۰ درصد واقعی است. ماجرای گوزن مقدس ایده‌ای بود که از گزارش موساد به دست آمد. موساد گزارشی از یک افسر منتشر کرد که سال ۱۳۵۷ مأموریت داشت تا وارد ایران شود و به کمک عبدالرضا پهلوی گوزن زرد را خارج کند. این فرد هنوز هم زنده است و این روایت از او واقعیت دارد.

چرا برای روایت این واقعیت تاریخی به سراغ ژانر کمدی رفتید؟

کمدی ژانر بسیار مهمی در جهان سینما است، یکی از ژانرهای اصلی است و حرف‌های سینمایی مهمی می‌توان در قالب کمدی به مخاطب ارائه کند. چارلی چاپلین وقتی به هیتلر پرداخت و در نقش او ظاهر شد یکی از کمدی‌های تلخ و سیاه ماندگار تاریخ سینما را خلق کرد. در ایران نگاهی که به ژانر کمدی وجود دارد این است که آن را یک سینما برای تفریح می‌دانند که به نظر من این نگاه درستی نیست.

تلخی حرفی که در «تاکسیدرمی» زده می‌شود بسیار زیاد است، پهلوی هر چقدر منفور و خیانتکار باشد، ایرانی است و در اینجا شاهد هستیم که یک ایرانی به خارجی به راحتی باج می‌دهد و این اتفاق واقعاً تلخ است.

نکته دیگری که ژانر کمدی را انتخاب کردیم این بود که این سینما شانس دیده شدن بیشتری دارد. مخاطبان امروز سینمای ایران کمدی را بهتر انتخاب می‌کنند. ما سعی کردیم در حالیکه به قواعد ژانر کمدی وفادار هستیم به تاریخ هم وفادار باشیم و این فیلمنامه هم قابلیت ساخته شدن در ژانر کمدی را داشت. نکته دیگر کارگردان «تاکسیدرمی» است که در آثار کوتاهش تجربه ساخت فیلم‌های فانتزی را داشت و ما به این نتیجه رسیدیم که آقای پایدار می‌تواند اثری متفاوت و خوب خلق کند. حتماً در تجربه اول ما نقص‌هایی داریم اما «تاکسیدرمی» شروع یک مسیر است که ما به سمت این ژانر هم حرکت کنیم. وقتی فیلم در جشنواره فکر اکران شد ما بازخوردهایی گرفتیم که برای دیده شدن بهتر بر اساس آن بازخوردها در کلیت فیلم تغییراتی ایجاد کردیم.

آیا از زمان و شرایط اکران «تاکسیدرمی» رضایت دارید؟

همه می‌دانیم که سینما شرایط خوبی ندارد، کشور هم در شرایط عادی نیست، با وجود آتش‌بس می‌توان گفت که ما هنوز در شرایط جنگی هستیم و مسائل اقتصادی هم همه چیز را تحت تأثیر خود قرار داده است و کمتر کسی حاضر است بلیت تهیه کند و به سینما برود.

نکته دیگر این است که به واسطه شرایط، ما فیلم را بدون تبلیغ به اکران رساندیم، وضعیت به شکلی بود که در روزهای جنگ تلویزیون تمایلی به پخش تیزر فیلم‌های کمدی نداشت و هنوز هم شرایط به این شکل است و تا چند روز پیش هم ما بدون تبلیغات فیلم را به اکران رساندیم. از طرفی فضای مجازی هم وجود نداشت که بتوانیم تبلیغی داشته باشیم و به شرایط تبلیغات «تاکسیدرمی» در شبکه‌های خارجی هم برای ما فراهم نیست. تبلیغات شهری یکی از اولویت‌های ما است و برای بهتر شدن شرایط در تلاش هستیم ولی روزهای اول اکران این فیلم را بدون تبلیغات پشت سر گذاشتیم که بنابراین نمی‌توان شرایط را مساعد دانست.