مدیرعامل انتشارات بهنشر مطرح کرد؛
ملتی که در جنگ نمایشگاه کتاب برگزار میکند، تسلیمپذیر، درمانده و مرعوب نیست
مسعود فرزانه برگزاری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران را «نمایش قدرت فرهنگی» ملتی خواند که حتی در میانه جنگ نیز حاضر نیست مناسک فرهنگیاش را تعطیل کند.
به گزارش ایلنا، مسعود فرزانه؛ مدیرعامل انتشارات بهنشر، در گفتوگو با ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، برگزاری این رویداد فرهنگی را در شرایطی که آتشبس ناپایدار و تنشهای سیاسی – نظامی «جنگ رمضان» بر منطقه سایه افکنده است، مخابره پیام «اولویت زیستِ معنا» به جهانیان دانست و گفت: این رویداد نشان میدهد که جامعه فرهنگی ایران، با وجود تهدیدهای بیرونی و فشارهای داخلی، «حیات معنوی و فرهنگی» را از «حیات مادی و فیزیکی» تفکیکناپذیر میداند. برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب در چنین برههای، یعنی ما حتی در میانه جنگ و بمباران و بیثباتی، از تولید و تبادل اندیشه دست نمیکشیم. به تعبیر دیگر این به معنای توسل به سلاح «کتاب» در برابر سلاح «بمب» است.
وی در ادامه با اشاره به تصویر جهانی که از این ایستادگی فرهنگی شکل میگیرد، افزود: جهانی که عادت کرده فرهنگ را نخستین قربانی بحرانها بداند، با دیدن این تابآوری فرهنگی درمییابد که جامعه ایران اسلامی، از فرهنگی غنی برخوردار است و این تصویر، بازدارندگی نرم در قبال ددمنشی دشمنان ایجاد میکند. جامعهای که در اوج بحران به فکر برگزاری نمایشگاه کتاب است، جامعهای تسلیمپذیر، درمانده و مرعوب خشونت سخت نیست. این اقدام نشان میدهد که زیرساختهای فرهنگی ایران به بلوغی رسیدهاند که حتی در بحرانها نیز متوقف نمیشوند. برای جهان، این پیام روشنی از «بلوغ فرهنگی یک ملت» است.
مدیر انتشارات بهنشر تأکید کرد: بنابراین، از دید من این رویداد بیش از اینکه یک «بازار برخط فروش کتاب» باشد، «نمایش قدرت فرهنگی» است؛ جریانی که به جهان نشان میدهد جامعه ایران، حتی در دل ناامنیها و اضطرابها، تصمیم دارد مناسک فرهنگیاش را تعطیل نکند. این اتفاق چند پیام روشن درباره تابآوری فرهنگی ایرانیان مخابره میکند؛ کتاب نیاز حیاتی است، نه کالای لوکس؛ کتاب «زینت ایام فراغت» نیست، بلکه بخشی از سازوکار بقاست؛ کتاب ابزاری برای معنا دادن به سختیها، حفظ امید، و تداوم انسجام اجتماعی است. این پیامها به معنای «تابآوری مبتنی بر فرهنگ» و نوآوری در دل بحران است.
وی افزود: این نمایشگاه، تصویری تکبُعدی از حوادث اکنون ایران نمیسازد؛ بلکه دوگانهای از آگاهی درباره جنگ تحمیلی و جهاد (کتابهای مستند، گزارش، تاریخ شفاهی، ادبیات پایداری) و اصرار بر امید و ایمان (ادبیات کودک و نوجوان و رمانهای امیدبخش) را کنار یکدیگر نشان میدهد. این ترکیب، برای ناظران بینالمللی پیام مهمی دارد؛ «ما با فرهنگ و هویت غنی و دینی و ملی خود به سوی معرکههای گوناگون پرواز میکنیم.»
سه پیشنهاد عملی برای خلق یک مواجهه دیجیتال میان مؤلف و مخاطبان
فرزانه در پاسخ به پرسشی درباره امکان بازآفرینی دیدار مستقیم مؤلف و مخاطب در نمایشگاه مجازی کتاب تهران گفت: هیچ فناوری جایگزین گرمای حضور و بیواسطگی دیدار حضوری، امضای کتاب در محضر مخاطبان، تبادل نگاه و حس کاغذ نیست، اما در اوضاع ناگزیر فعلی، میتوان با «طراحی تجربه زیسته» تا اندازهای به آن نزدیک شد. اگر ماهیت نمایشگاه مجازی درست طراحی شود، نهتنها «مواجهه» را ناممکن نمیکند، بلکه نوع جدیدی از مواجهه را ممکن میسازد؛ مواجههای که جغرافیا را حذف میکند (مخاطبان کوچکترین شهر هم میتواند در گفتوگوی زنده با نویسنده حاضر شوند)، زمان را منعطفتر میکند (بازپخش نشستها و ضبطشدن جلسات) و سطح مشارکت را گستردهتر میسازد. افرادی که هرگز امکان سفر به تهران یا حضور در نمایشگاه بینالمللی را نداشتند از این امکان بهرهمند میشوند.
وی با تأکید بر اینکه ناشر باید برای نمایشگاه مجازی کتاب تهران «برنامه مواجههمحور» طراحی کند و نمایشگاه مجازی کتاب تهران را فقط «ویترین فروش آنلاین کتاب» نبیند سه پیشنهاد مشخص با تمرکز بر کتابهای تازه یا موضوعات حساس روز را مطرح کرد: نخست، ایجاد «پاتوقهای تعاملی برخط» با زمانبندی مشخص؛ جایی که مخاطبان بهصورت گروهی (۱۰ نفره) وارد اتاق ویدئوکنفرانس با نویسنده شوند و برای ۱۰ دقیقه فرصت گفتوگوی مستقیم با مؤلف را داشته باشند. این کار حس صمیمیت را میان مولف و مخاطب اثرش ایجاد میکند. دوم، بهکارگیری واقعیت افزوده (AR) در بخش کودک و نوجوان که نویسنده یا تصویرگر بهصورت مجازی داستان را برای مخاطب اجرا کند. سوم، برگزاری برنامههای کتابمحور بهصورت همزمان در کتابفروشیها و مراکز عرضه و توزیع. انتشارات بهنشر همزمان با نمایشگاه مجازی کتاب تهران، برنامههایی در شعبات کتابفروشیهایش دارد که میتواند میزبان مخاطبان مجازی هم باشد.
مدیر انتشارات بهنشر در پاسخ به پرسشی درباره میزان اثربخشی نمایشگاه مجازی کتاب تهران بهعنوان یک بستر مؤثر فروش برای ناشران در ادوار گذشته این رویداد گفت: صادقانه باید گفت آمار فروش برخی از ناشران در دورههای قبلی نمایشگاه مجازی کتاب تهران بهویژه در دو دوره اخیر که زیرساختهای پرداخت و ارسال بهینهتر شد، مقبول بود و حتی از آمار فروش برخی از دورههای حضوری نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران در روزهای شلوغ، بالاتر بود. در نمایشگاه حضوری، یک مخاطب میانگین در هر بازدید، ۳ تا ۵ کتاب میخرد، اما در نمایشگاه مجازی، میانگین تعداد کتابهای هر سبد خرید، کمابیش ۱.۶ کتاب است. همچنین، مشکل بازگشت کالا (مرجوعی) در نمایشگاه مجازی به ۸ تا ۱۲ درصد میرسد، در حالی که این آمار در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، نزدیک به صفر است.
فرزانه با ارائه پیشنهادی به ناشران برای افزایش میانگین سبد خرید مخاطبان در نمایشگاه مجازی کتاب تهران گفت: هنگامی نمایشگاه مجازی کتاب اثربخش است که ناشران از آن برای «کشف مخاطب جدید» و «فروش نسخههای صوتی و الکترونیک» استفاده کند و آن را محمل و بستری اصلی برای فروش نشمارند. پیشنهاد من به ناشران این است که در این دوره، «بستههای هدیه چند کتابی» با تخفیف تدریجی (سی یا چهل درصد برای مجموعه چند کتاب) در نظر بگیرند تا میانگین سبد خرید مخاطبان افزایش یابد.
او در ادامه، یکی از مهمترین دستاوردهای نمایشگاه مجازی کتاب تهران برای ناشران را کمک به برقراری عدالت فرهنگی دانست و توضیح داد: توزیع، از مزمنترین چالشهای نشر در ایران است و تمرکز شبکههای توزیع در چند شهر بزرگ، هزینههای سنگین ارسال، نابرابری دسترسی مخاطبان مناطق دورافتاده به کتاب، از پیامدهای این چالشاند، اما در نمایشگاه مجازی کتاب تهران، بخش فراوانی از فروش، بدون عبور از شبکههای سنتی توزیع صورت میگیرد و ناشران کوچک و متوسط که در اولویتِ پخش کتابهای بزرگ نیستند، میتوانند مستقل با مخاطب خود ارتباط برقرار کند. این امر، به معنای حذف کتابفروشیها نیست، اما برای ناشران، فرصتی است تا از کمک به جریان نقدینگی و تصویر دقیقتری از پراکندگی جغرافیایی مخاطبان خود و بهبود نسبی عدالت فرهنگی برخوردار شوند. نمایشگاه مجازی کتاب تهران بستر مؤثر فروش است، اما راه حل نهایی اکوسیستم گستردهتر نشر نیست.
مدیر انتشارات بهنشر در پایان و در مقام توصیهای ناشرانه به دیگر همصنفان خود گفت: تعبیر نشدن رویای آمریکایی «بلعیدن ایران» و «پژواک بلند صدای مردمش در اتاق بیضی شکل کاخ سفید» و ناکام ماندن نقشه شوم «تگزاسسازی» و راهاندازی جنگ مسلحانه در شهرهای کشورمان نشان داد «ایران، ایران است». لذا باید «ای ایران» خواند و البته چندین برابر باید از «ای ایران» نوشت، در کتابها به امید لبخند زد و دانست که خدا بنده را بس است.
هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیستوششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book. icfi. ir برگزار میشود.
