یادداشت یک کارشناس رسانه؛
چگونه رسانه جایگاه دستیار را در خانواده پیدا میکند؟
محمدرضا محمدی، کارشناس رسانه، در یادداشتی به نقد و بررسی برنامه تلویزیونی «عصر خانواده» پرداخته است.
در رسانه ملی برنامههای خانوادهمحور همواره یکی از مهمترین پلهای ارتباطی با مردم بودهاند؛ فضایی که نه فقط سرگرمی، بلکه محل تلاقی دغدغهها، تجربهها و گفتوگوهای واقعی خانوادههاست. خانواده به عنوان هسته اصلی شکلگیری هویت فردی و اجتماعی هر فرد نیاز دارد که رسانهها با دقت، احترام و همراهی، صدای اعضای آن را بشنوند و مسائلشان را به شکلی ملموس و قابل درک به تصویر بکشند. امروز، خانواده ایرانی با چالشهای متنوعی روبهروست. فشارهای اقتصادی و اجتماعی، تغییر سبکهای ارتباطی، شکافهای نسلی، دغدغههای فرزندپروری و سلامت روان تنها بخشی از این پیچیدگیهاست. در چنین فضایی، برنامههای خانوادهمحور میتوانند فراتر از ارائه توصیههای کلی عمل کنند و به بستری برای گفتوگو، همدلی و ایجاد جریان فرهنگی مثبت تبدیل شوند. در امتداد نیاز به چنین فضایی، به نظر می رسد فصل تازه برنامه «عصر خانواده» شبکه دو نشان داده که رسانه میتواند پلی میان زندگی روزمره مردم، تجربههای خانوادگی و مسئولیت اجتماعی باشد و با حفظ صداقت و تعامل، مخاطب را در مرکز تجربه قرار دهد.
یکی از ویژگیهای منحصر بفرد فصل جدید این برنامه، اختصاص بخشی ویژه به مردان و پدران است؛ اقدامی که برای نخستین بار در یک برنامه خانوادهمحور صداوسیما اتفاق میافتد و بسیار جالب توجه است. روز سهشنبهها که به «روز پدری» اختصاص یافته، فرصتی فراهم میکند تا نگاههای تکبعدی و کلیشهای درباره مردان و نقش پدران در خانواده کنار گذاشته شود و درباره چالشها، مسئولیتها و احساسات آنان بحث شود. این بخش، مخاطب مرد را به شکل فعال وارد گفتوگو میکند و فضای مناسبی برای بازتاب تجربیات واقعی او در زندگی خانوادگی فراهم میکتد.
«عصر خانواده » با تقسیمبندی روزانه موضوعات، مثل شنبهها توسعه فردی، یکشنبهها ازدواج، دوشنبهها فرزندپروری، سهشنبهها روز پدری و چهارشنبهها سالمندی،به مخاطب کمک میکند راحتتر و هدفمندتر سراغ موضوعات دلخواه خود برود. این نگاه چندبعدی، خانواده را موجودی زنده و چندنسلی نشان میدهد؛ جایی که هر عضو سهمی از روایت را دارد و صدایش شنیده میشود. مخاطب در این ساختار احساس میکند نه صرفاً بیننده، بلکه همراه برنامه و بخشی از گفتوگو است.
یکی از جذابترین ویژگیهای فصل جدید، برگزاری کارگاههای آموزشی متنوع است که برنامه را به دستیار واقعی خانوادهها تبدیل میکند. این کارگاهها شامل مذاکرات عاشقانه برای تقویت روابط زوجین، نوجوانان مبارز برای توانمندسازی نسل جوان، حفظ حیات جنین برای آگاهی والدین و مادران و کارگاه سالمندی برای آمادهسازی میانسالان برای نیمه دوم زندگی میشوند. این کارگاهها به شکل تعامل مستقیم و زنده برگزار میشوند و مخاطبان میتوانند در آنها حضور یابند، تجربه کسب کنند و پرسشهای خود را با کارشناسان مطرح کنند. چنین رویکردی باعث شده «عصر خانواده» به خانوادگیترین برنامه سیما تبدیل شود، جایی که همه اعضای خانواده- کودکان، نوجوانان، والدین و سالمندان-میتوانند حضور فعال داشته باشند و از برنامه بهره ببرند.
برنامه همچنین با دعوت از مهمانان متخصص و شناختهشده عمق علمی و فرهنگی خود را حفظ کرده است. روانشناسان و کارشناسان تعلیم و تربیت، حقوقدانان، پزشکان و پژوهشگران طب ایرانی-اسلامی، شاعران و پژوهشگران فرهنگی و هنرمندان، با حضور خود کمک میکنند تا هر موضوعی، مثل تربیت فرزند و روابط خانوادگی تا سلامت جسم و روان،به شکل قابل فهم و عملی برای مخاطب ارائه شود. این ترکیب تخصصی باعث میشود مخاطب احساس کند در کنار همراهی رسانه، از راهنمایی علمی و کاربردی نیز بهرهمند شده است.
در کنار آموزش، «عصر خانواده» در زمینه جریانسازی اجتماعی و خیرخواهانه نیز فعال است. پویش «موج» برای جمعآوری و توزیع غذای اضافه خانوادهها و ویژهبرنامه آزادی مادران زندانی نمونههایی از این تلاشها هستند که نشان میدهند رسانه میتواند مردم را به مشارکت واقعی و تاثیرگذار دعوت کند. همکاری با سامانههای همسریابی و ازدواج مانند «آدم و حوا» و «همرسان» نیز تأثیری ملموس بر روند ثبتنامها و تسهیل مسیر ازدواج داشته و نشان میدهد برنامه فراتر از گفتوگو، در حل مسائل واقعی خانوادهها مشارکت میکند.
واکنش مخاطبان در شبکههای اجتماعی نشان میدهد که صداقت، تعامل و توجه به زندگی واقعی خانوادهها بیشترین جذابیت برنامه را ایجاد کرده است. حضور فعال مردم در استودیو، مشارکت نوجوانان و سالمندان و گفتوگو با کارشناسان، نشان میدهد «عصر خانواده» تلاش کرده گفتوگویی واقعی، صمیمی و چندنسلی را در تلویزیون پیاده کند.
با این حال، ادامه دادن روایتهای کوتاه و ملموس از زندگی واقعی خانوادهها، افزودن مثالهای عملی و تجربههای واقعی در طول کارگاهها، میتواند لحن برنامه را حتی صمیمیتر و ملموستر کند و ارتباطعاطفی مخاطب را تقویت کند.
فصل جدید «عصر خانواده» ، بیش از آنکه فقط یک برنامه تلویزیونی باشد، به خانهای برای گفتوگو، آموزش، مشارکت و امید تبدیل شده است؛ جایی که رسانه و مخاطب در کنار هم، بخشی از همبستگی و تغییر اجتماعی را شکل میدهند. حرکتهای خیرخواهانه و مثبت، حتی کوچک، نشان دادهاند که میتوانند زندگیها را متحول کنند و فرهنگ مشارکت و همدلی را نهادینه سازند.
در همین راستا، میتوان به عوامل برنامه پیشنهاد داد که این نکات را مدنظر قرار دهند: پرداختن بیشتر به موضوعات روز نوجوانان و سبک زندگی دیجیتال، استفاده گستردهتر از ابزارهای آنلاین و شبکههای اجتماعی برای تعامل مستقیم با مخاطب، و ایجاد بخشهای کوتاه و ملموس با روایتهای خانوادگی میتواند جذابیت و تأثیرگذاری برنامه را افزایش دهد. این نکات، ضمن حفظ هویت علمی و تخصصی برنامه، آن را از یک برنامه تلویزیونی صرف فراتر برده و به تجربهای اجتماعی و تعاملی تبدیل میکند.
در نهایت، فصل جدید «عصر خانواده» به مخاطبان نشان میدهد که رسانه میتواند همراه، آموزگار، تسهیلگر و جریانساز اجتماعی باشد و هر کمک کوچک، حضور فعال یا گفتوگوی صمیمانه میتواند بخشی از تغییر بزرگتر باشد. این برنامه، با کارگاههای آموزشی، بخش اختصاصی پدران، مهمانان متخصص و تعامل چندنسلی، خانوادگیترین برنامه سیما است؛ جایی که خانوادهها یاد میگیرند، تجربه میکنند و با هم، فرهنگ همدلی و مسئولیتپذیری را در جامعه نهادینه میکنند.
