حمایت از تولید داخل یا طرفداری از محصولات بی کیفیت؟/چرا مردم لوازم خانگی قاچاق میخرند؟
رونق بازار قاچاق را نمیتوان تنها نتیجه علاقه مردم به برندهای خارجی دانست. این وضعیت نشانه شکافی میان قیمت، کیفیت، اعتماد و قدرت خرید است؛ شکافی که تا زمانی که اصلاح نشود، صرفاً با برخورد با فروشندگان یا جمعآوری کالاهای قاچاق از بازار از بین نمیرود.
به گزارش ایلنا، بازار لوازم خانگی در سالهای اخیر به یکی از جدیترین محلهای اختلاف میان سیاست حمایت از تولید داخل و حق انتخاب مصرفکننده تبدیل شده است. از یک سو، محدودیت واردات با هدف حمایت از تولیدکنندگان داخلی اعمال شده و از سوی دیگر، افزایش قیمتها، نگرانی درباره کیفیت برخی محصولات و نارضایتی از خدمات پس از فروش، بخشی از مصرفکنندگان را به سمت کالاهای خارجی سوق داده است. در همین شرایط، بازار کالای قاچاق نیز رونق گرفته و بخشی از مردم ترجیح دادهاند کالای خارجی را، حتی بدون گارانتی رسمی، با قیمت مناسبتر خریداری کنند.
وقتی خرید لوازم خانگی از توان خانوار خارج شده است
افزایش مداوم قیمت لوازم خانگی باعث شده است خرید بسیاری از کالاهای ضروری برای خانوارها به یک تصمیم سنگین اقتصادی تبدیل شود. قدرت خرید مردم کاهش پیدا کرده و بسیاری از خانوارها ترجیح دادهاند به جای خرید کالای جدید، لوازم خانگی قدیمی خود را تعمیر کنند و مدت بیشتری مورد استفاده قرار دهند.
در این میان، مسئله تنها قیمت نیست. بخشی از مصرفکنندگان از کیفیت برخی کالاهای داخلی، عمر مفید محصولات و خدمات پس از فروش نیز گلایه دارند. آنها معتقدند؛ وقتی قیمت یک کالای داخلی افزایش یافته است، انتظار دارند در مقابل، محصولی با کیفیت قابل قبول، دوام مناسب و خدمات پس از فروش واقعی دریافت کنند.
حمایت از تولیدکننده نباید به حذف مصرفکننده منجر شود
محدودیت واردات از سال ۱۳۹۷ با هدف حمایت از تولید داخلی و ایجاد فرصت برای رشد صنعت لوازم خانگی اعمال شده است. این سیاست قرار بوده زمینه افزایش تولید، سرمایهگذاری، داخلیسازی و تقویت توان رقابتی تولیدکنندگان را فراهم کند.
با این حال، منتقدان معتقدند؛ حمایت از تولیدکننده نباید به حذف حق انتخاب مصرفکننده منجر شود. مصرفکننده در نهایت با این پرسش مواجه است که اگر واردات رسمی محدود شده و گزینههای کمتری برای خرید در اختیار مردم قرار گرفته است، چه نهادی باید درباره کیفیت، قیمت و خدمات محصولات داخلی پاسخگو باشد؟ آیا انجمن لوازم خانگی که حامی تولیدکنندگان است طرفدار حقوق مصرف کننده هم هست؟
در شرایطی که تولیدکنندگان افزایش هزینه مواد اولیه، نرخ ارز، دستمزد، انرژی و حملونقل را از دلایل افزایش قیمتها عنوان میکنند، فروشندگان نیز میگویند قیمت کالا از سوی تولیدکننده تعیین شده است. در نهایت، مصرفکننده با کالایی گران مواجه شده که در صورت بروز مشکل، پیدا کردن یک پاسخ روشن برای آن همیشه آسان نیست.
بانه؛ مقصد بخشی از خریداران کالای خارجی
محدودیت واردات باعث نشده است تقاضا برای برندهای خارجی از بین برود. بخشی از این تقاضا از مسیرهای غیررسمی تأمین میشود و بازارهایی مانند بانه نیز به یکی از مقاصد شناختهشده خرید کالاهای خارجی تبدیل شدهاند.
برای بخشی از مردم، مسئله اصلی تنها داشتن گارانتی رسمی نیست و به جای خرید کالای داخلی ترجیح می دهند از مرزهای غربی لوازم خانگی مورد نظرشان را تهیه کنند، آنها پیش از هر چیز به کیفیت، دوام، برند و قیمت کالا توجه میکنند. به همین دلیل، حتی اگر کالای خارجی گارانتی رسمی نداشته باشد، در صورتی که مصرفکننده آن را باکیفیتتر و قیمت آن را مناسبتر بداند، ممکن است خرید آن را به کالای داخلی گرانتر ترجیح دهد.
این موضوع البته به معنای بیخطر بودن خرید کالای قاچاق نیست. کالاهای قاچاق ممکن است خدمات پس از فروش نداشته باشند یا حتی از نظر اصالت و کیفیت با مشکل مواجه شوند. با این حال، ادامه این تقاضا نشان میدهد که نیاز و انتخاب مصرفکننده را نمیتوان صرفاً با ممنوعیت واردات از بین برد.
قاچاق نتیجه یک شکاف است
برآوردهای منتشرشده در سالهای گذشته از حجم قابل توجه قاچاق لوازم خانگی حکایت دارد. زمانی که کالای خارجی در بازار غیررسمی حضور دارد و بخشی از مردم نیز برای خرید آن حاضر به پذیرش ریسک نبود گارانتی رسمی هستند، این پرسش مطرح میشود که چرا بخشی از تقاضا به جای بازار رسمی، به سمت بازار قاچاق رفته است.
واقعیت این است که مصرفکننده الزاماً با تولید داخلی مشکل ندارد؛ مسئله اصلی برای او نسبت میان قیمت و کیفیت است. اگر کالای داخلی گران باشد اما کیفیت و خدمات مورد انتظار را ارائه ندهد، طبیعی است که بخشی از مردم به دنبال گزینه دیگری باشند.
صدای مصرفکننده باید شنیده شود
در این میان، انتقاد دیگری نیز مطرح است؛ اینکه انجمن و همچنین اتحادیه تولیدکنندگان لوازم خانگی علی رغم پیگیری های مکرر خبرنگار بخش بازرگانی خبرگزاری ایلنا، هیچگونه پاسخ شفافی در این خصوص نداشتند، این در حالی است که باید پاسخ روشنتری به مطالبات و اعتراضهای مصرفکنندگان ارائه کنند. مصرفکنندهای که برای خرید یک محصول هزینه سنگینی پرداخت کرده است، انتظار دارد در صورت بروز مشکل، مسیر مشخصی برای پیگیری حقوق خود داشته باشد.
حمایت از تولید داخلی زمانی میتواند نتیجه مطلوب داشته باشد
که همزمان با آن، کیفیت افزایش یابد، قیمتها منطقیتر شود و تولیدکننده در برابر مصرفکننده پاسخگو باشد. حمایت نباید به این معنا باشد که مردم مجبور شوند میان کالای داخلی گران و کالای خارجی قاچاق یکی را انتخاب کنند.
در نهایت، رونق بازار قاچاق را نمیتوان تنها نتیجه علاقه مردم به برندهای خارجی دانست. این وضعیت نشانه شکافی میان قیمت، کیفیت، اعتماد و قدرت خرید است؛ شکافی که تا زمانی که اصلاح نشود، صرفاً با برخورد با فروشندگان یا جمعآوری کالاهای قاچاق از بازار از بین نمیرود.
