در سالگرد درگذشت شاعر افغانستانی مطرح شد؛
«خلیق» مردی بود که بلخ را زیست و سرود
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان گفت: صالحمحمد خلیق مردی بود که بلخ را زیست، بلخ را سرود و بلخ را نوشت.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، سید روحالله حسینی رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان در آیین تجلیل از نخستین سالگرد درگذشت صالحمحمد خلیق، شاعر، نویسنده، پژوهشگر و تاریخنگار ادبیات بلخ با گرامیداشت یاد و جایگاه فرهنگی این چهره برجسته اظهارکرد: استاد خلیق شخصیتی چندساحتی بود که بخش مهمی از حیات فکری و ادبی خود را در پیوند با فرهنگ، تاریخ و هویت بلخ سپری کرد.
این نشست با حضور چهرههای شاخص فرهنگی و ادبی بلخ از جمله اسدالله ضیا، روانشناس و رئیس پیشین دانشگاه تاج، پروفسور رحیم ابراهیم، نویسنده و پژوهشگر، عبدالغفار ریعان شمالی، نویسنده و فعال فرهنگی؛ استاد محمدتقی واحدی، نویسنده و استاد دانشگاه، هاشمی فرهام، شاعر و مدرس، مهدی عبداللهی، از فعالان فرهنگی شبرغان و تعداد زیادی از شاعران و فرهنگیان بلخی، در فضایی صمیمانه برگزار شد.
حسینی با اشاره به جایگاه صالحمحمد خلیق در عرصه فرهنگ و ادب افغانستان تصریح کرد: سخن گفتن از خلیق تنها سخن گفتن از یک شاعر و نویسنده نیست او بخشی از حافظه فرهنگی بلخ بود و نام و آثارش با تاریخ، ادبیات و هویت فرهنگی این سرزمین پیوندی عمیق داشت.
وی افزود: اگر بخواهیم شخصیت چندوجهی استاد خلیق را در یک جمله خلاصه کنیم میتوان گفت: صالحمحمد خلیق مردی بود که بلخ را زیست، بلخ را سرود و بلخ را نوشت.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان با تشریح این تعبیر گفت: خلیق، بلخ را تنها بهعنوان یک جغرافیا نمیدید بلکه آن را یک مفهوم فرهنگی، تاریخی و تمدنی میدانست و تلاش کرد بخشهایی از حافظه تاریخی و ادبی این سرزمین را برای نسلهای آینده ثبت و ماندگار کند.
حسینی با اشاره به وجه شاعری خلیق گفت: شعر او با تاریخ، هویت، انسان و سرزمین پیوند داشت و نشان داد که شعر میتواند افزون بر آفرینش زیبایی، حافظه تاریخی و فرهنگی یک جامعه نیز باشد.
وی ادامه داد: در آثار خلیق تاریخ گذشته صرفاً روایتی مربوط به دیروز نیست بلکه بخشی از هویت انسان امروز است و ادبیات میتواند در روزگار دگرگونیهای اجتماعی و فرهنگی پیوند نسلها با گذشته و ریشههای فرهنگی آنان را حفظ کند.
رایزن فرهنگی ایران همچنین به وجه پژوهشی و تاریخنگارانه استاد خلیق اشاره کرد و گفت: او تنها درباره بلخ سخن نگفت بلکه کوشید آنچه را از گذشته این سرزمین در اختیار داشت، گردآوری، ثبت و تحلیل کند.
به گفته حسینی پرداختن به تاریخ ادبیات بلخ، شخصیتهای ادبی، آثار تاریخی، بناها و جاذبههای فرهنگی این سرزمین نشان میدهد که دغدغه خلیق فراتر از آفرینش ادبی بود و وی به دنبال ثبت و حفظ حافظه فرهنگی بلخ بود.
وی از کتاب «تاریخ ادبیات بلخ» بهعنوان یکی از نمونههای مهم تلاشهای پژوهشی خلیق یاد کرد و افزود: تدوین تاریخ ادبی یک سرزمین، در حقیقت ثبت بخشی از هویت فرهنگی آن سرزمین است و این آثار میتوانند برای پژوهشگران و نسلهای آینده ارزش مرجع داشته باشند.
حسینی در ادامه با اشاره به توجه استاد خلیق به زبان و ادب فارسی دری اظهارکرد: فارسی دری تنها ابزار ارتباط نیست بلکه حامل بخش بزرگی از تاریخ، ادبیات، اندیشه و حافظه تمدنی این حوزه فرهنگی است و خلیق در امتداد همین سنت ادبی و فرهنگی برای پاسداری از زبان و ادبیات فارسی تلاش کرد.
وی همچنین استاد خلیق را «معلم نسلها» توصیف کرد و گفت: بخشی از میراث واقعی او در انسانهایی است که با او نشستند از وی آموختند، نقد شنیدند، تشویق شدند و مسیر ادبی خود را ادامه دادند.
رایزن فرهنگی ایران خاطرنشان کرد: نویسنده و شاعر بزرگ کسی نیست که تنها کتاب تولید کند، بلکه کسی است که بتواند انسانهای فرهنگی تربیت کند و از این منظر خلیق پلی میان نسلهای پیشین و نسل جدید شاعران و نویسندگان بلخ بود.
حسینی با اشاره به فعالیتهای فرهنگی و ادبی استاد خلیق در انجمنها، محافل ادبی و نهادهای فرهنگی بر اهمیت نهادسازی فرهنگی تأکید کرد و گفت: فرهنگ تنها با آثار فردی ساخته نمیشود بلکه به نهاد، گفتوگو، کتابخانه، انجمن و ارتباط میان نسلها نیاز دارد.
وی با تأکید بر ضرورت تبدیل یاد استاد خلیق به یک میراث زنده فرهنگی گفت: بزرگداشت این شخصیت نباید تنها به برگزاری مراسم سالانه محدود شود بلکه باید آثار او به شکل منسجم گردآوری و تدوین، کتابشناسی و زندگینامه علمی وی تهیه و اسناد و آثارش دیجیتالسازی شود.
رایزن فرهنگی ایران تاکید کرد : بهترین بزرگداشت یک نویسنده و پژوهشگر تنها سخن گفتن درباره او نیست بلکه ادامه دادن کاری است که او برای آن زندگی کرد. رایزن فرهنگی ایران در کابل یادآور شد: حتی میتوان با ایجاد یک جایزه یا جشنواره ادبی و پژوهشی به نام استاد صالحمحمد خلیق زمینه تداوم راه فرهنگی و ادبی او را فراهم کرد. بزرگداشت یک نویسنده و پژوهشگر تنها سخن گفتن درباره او نیست بلکه ادامه دادن کاری است که او برای آن زندگی کرد.
بنابر اعلام این خبر صالحمحمد خلیق (۱۲ آبان ۱۳۳۴ – ۷ مرداد ۱۴۰۴) شاعر، نویسنده، پژوهشگر، مترجم و روزنامهنویس اهل افغانستان بود. این چهره دورۀ دانشآموزی را در دبستان میانۀ «نادرشاهی» مزار شریف، آموزشهای فنی را در رشتۀ زمینشناسی نفت و گاز در دانشسرای نفت و گاز مزارشریف، آموزشهای عالی را در رشتۀ ادبیات فارسی تا درجۀ کارشناسی در سالهای ۱۳۷۳–۱۳۷۵ در دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بلخ و مقطع کارشناسی ارشد را در رشتۀ زبان و ادبیات فارسی سپری کرد. از سال ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۴ رئیس انجمن نویسندگان بلخ بود و همزمان، از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۷۷ مدیر مسئول و سردبیر ماهنامۀ امالبلاد، از سال ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰ مدیر مسؤول روزنامۀ بیدار، از سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۲ مدیر مسؤول ماهنامۀ «کیان» بود و از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۸ رئیس ادارۀ فرهنگ استان بلخ شد. خلیق، عضو انجمن پیوند در تاجیکستان، عضو هیئت رهبری کانونهای فرهنگی مولانا جلالالدین محمد بلخی، حکیم ناصر خسرو بلخی، امیر علیشیر نوایی، مؤسسه ماهنامۀ ادبی راه، نشریة انجمن نویسندگان بلخ و عضو هیئت تحریر برخی از نشریههای افغانستان بود و در ارتباط با فعالیتهای فرهنگی سفرهای رسمی و کاری متعددی به کشورهای ایران، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، پاکستان، هندوستان، عربستان سعودی، فرانسه، امارات متحدۀ عربی، ترکیه، لهستان و ایالات متحدۀ آمریکا داشتهاست. خلیق، شعر میگفت، در زمینههای فرهنگ، ادبیات و تاریخ مینوشت و در گسترههای تاریخ و دانش و فنآوری نو آثاری از زبان روسی به فارسی برگردان کرد
