تیمی از دل آشوب در قلب آمریکا
هائیتی: عجیبترین تیم در جام جهانی/ مردانی با اسلحه!
در کشوری که صدای گلوله از صدای سوت داور بلندتر است و خیابانهایش سالهاست رنگ آرامش ندیدهاند، فوتبال به آخرین پناه مردم تبدیل شده است؛ حالا هائیتی، ۵۲ سال پس از آخرین حضورش در جام جهانی، با تیمی در تبعید و سرمربیای که حتی یکبار هم پایش را به این کشور نگذاشته، به بزرگترین صحنه فوتبال جهان بازگشته تا شاید در میان ویرانی، قصهای از امید بنویسد.
به گزارش ایلنا، در خیابانی در حومه پورتوپرنس، ۱۲ نوجوان با استفاده از سنگهایی بهعنوان تیر دروازه، غرق در بازی یکشنبهشان هستند. اتومبیلها بهسختی از میانشان راه باز میکنند. سوت گل را صدای مسلسلهایی که در چند کوچه آنطرفتر طنین میاندازند، در خود غرق کردهاند. این، هائیتیِ ژوئن ۲۰۲۶ است؛ کشوری که هرجومرج سیاسی، فقر و جرموجنایت، بخش مهمی از هویت روزمرهاش شده، اما در دل همه این هراس، قلب این ملت برای یک چیز میتپد؛ فوتبال.
۵۲ سال از آخرین حضور هائیتی در جام جهانی ۱۹۷۴ میگذرد؛ جایی که شاگردان سباستین مینه افتخارآفرینی کردند و نام خود را در تاریخ ماندگار ساختند. آلمان غربی ۱۹۷۴؛ حریفان: ایتالیا، لهستان و آرژانتین. نتایج؛ سه شکست. اما این بار همه چیز فرق میکند. گلادیاتورها نه برای رقابت با بزرگان، بلکه برای رساندن صدای زنده بودن کشورشان به دنیا پا به میدان میگذارند.
مگر میشود از صفر شروع نکرد؟
برای درک ابعاد این صعود باید نگاهی به جغرافیا و جمعیت انداخت. هائیتی با ۲۷٬۶۵۰ کیلومتر مربع وسعت، تقریباً هماندازه ارمنستان یا دو برابر استان چهارمحال و بختیاری است. در مرز شرقی، جمهوری دومینیکن قرار دارد و باقی جزیره هیسپانیولا را پوشانده است. جمعیت آن در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۲.۱ میلیون نفر تخمین زده میشود و پرجمعیتترین کشور کارائیب است.
زبان رسمی؛ کریول هائیتیایی و فرانسوی.
واحد پول؛ گورد.
درآمد سرانه سالانه؛ حدود ۱۷۶۰ دلار.
با یک معادله ساده میتوان فهمید که این کشور، فقیرترین کشور قاره آمریکا است. مردمش در سطح شهر، با چماق فقر و فساد بالای سرشان زندگی میکنند.
اعتقادات مردم آمیزهای از کاتولیک، پروتستان و آیین ودون است؛ آیینی با ریشههای آفریقایی که در آوریل ۲۰۰۳ به رسمیت شناخته شد.
فرهنگی که گریه و رقصیدن را یکسان میشناسد
فرهنگ هائیتی تلفیقی عجیب از عناصر آفریقایی، تاینو و اروپایی است. ترکیبی از غذاهایی با طعم تند و شیرین، هنر تجسمی با رنگهای جیغ و شاد، و ادبیات بومی کریول که چیزی برای پنهان کردن از تلخیهای روزمره ندارد.
در پس هر کوچه یا میدانی که بمب و نارنجک جای خوشوبش را گرفته، ناخودآگاه یکی از اعیاد تابستانی آغاز میشود.
فوتبال در همهجا بازی میشود؛ پابرهنه، با دمپایی لاستیکی یا کفش کتانی. روی آسفالت، خاک یا چمن مصنوعی فرسوده. در لیگهای محلی، مسابقات بینمدرسهای و تورنمنتهایی که باشگاههای حرفهای و آماتور را گرد هم میآورد. و همیشه جمعیت روی سنگها و پیادهروهای ترکخورده مینشینند و تا آخرین دقیقه با شور و فریاد تشویق میکنند.
مردی که هرگز به تیمش پا نگذاشت
سباستین مینه، سرمربی ۵۲ ساله فرانسوی، هرگز پایش را روی خاک هائیتی نگذاشته است.
این مربی فرانسوی ۱۸ ماه است که تیم را هدایت میکند، بدون اینکه حتی یک جلسه تمرینی را از نزدیک دیده باشد. او حتی یکبار هم به این کشور سفر نکرده و تنها از طریق تماسهای تلفنی و گزارشهای ریز و درشت مسئولان فدراسیون، تیم را به جام جهانی رسانده است.
او میگوید:
«ورود غیرممکن است، بسیار خطرناک. من معمولاً در کشوری که تیم دارم زندگی میکنم، اما اینجا نمیتوانم. دیگر پرواز بینالمللی به آنجا انجام نمیشود.»
وزارت خارجه آمریکا به شهروندان خود هشدار داده:
«به دلیل آدمربایی، جرموجنایت و ناآرامیهای داخلی، به هائیتی سفر نکنید.»
تیم ملی مجبور شده تمام بازیهای خانگیاش را در کوراسائو برگزار کند. ورزشگاه اصلی سیلویو کاتور با ظرفیت ۱۵ هزار نفر، از فوریه ۲۰۲۴ تعطیل شده است.
با این اوصاف، تیم مینه در انتخابی منطقه کونکاکاف با ۱۱ امتیاز از شش بازی، بالاتر از کاستاریکا و هندوراس صدرنشین شد و سهمیه مستقیم را به دست آورد. گفتنش سخت است؛ انجام دادنش شبیه معجزه است.
استفاده از فرصت قرن
صعود به جام جهانی، فقط یک رویداد ورزشی برای هائیتی نیست. حکم جشنی را دارد برای خیابانهایی که دیگر جای خوشی ندارند.
بیش از ۵.۷ میلیون نفر با ناامنی غذایی شدید دستوپنجه نرم میکنند. خشونت باندی، ۸۵ درصد پورتوپرنس را زیر سلطه خود درآورده است. نرخ تورم سالانه به ۳۷.۵ درصد رسیده. اقتصاد شش سال متوالی کوچک شده و بیش از ۱.۴ میلیون نفر در داخل کشور آواره شدهاند؛ حدود ۱۲ درصد جمعیت که در خیابانها و کمپهای موقت زندگی میکنند.
در چنین فضایی، «گلادیاتورها» نور امیدی در انتهای تونل هستند.
چند روز پیش از قرعهکشی جام، دولت انتقالی از برنامه برگزاری انتخابات پس از یک دهه وقفه خبر داد و نیروهای بینالمللی برای آرام کردن نسبی خیابانها وارد عمل شدند؛ شاید فقط برای اینکه اتوبوس حامل تیم ملی بدون مشکل عبور کند.
تیم در تبعید؛ آرزوی بازگشت
مهمترین سلاح هائیتی در این نبرد، شناخت دقیق سباستین مینه از استعدادهای مهاجر است.
بازیکنانی مانند ژان-ریکنر بلگارد از ولورهمپتون واندررز، دانکز نازون، مهاجم سابق استقلال و فرانتزدی پیرو از آ.ا.ک آتن.
تقریباً تمام بازیکنان تیم در خارج از کشور بازی میکنند و همین «تیم در تبعید» سمفونی امید را در قلب کارائیب کوک کرده است.
آنهایی که باور ندارند
قرار گرفتن در گروه C با برزیل، مراکش و اسکاتلند شاید حتی یک برد هم برای هائیتی به همراه نداشته باشد.
برزیل همیشه یکی از مدعیان اصلی جام است. مراکش نخستین تیم آفریقایی تاریخ است که به نیمهنهایی جام جهانی رسیده و اسکاتلند با سنت کهن فوتبال بریتانیا وارد میدان میشود.
اما شاید همین بیتجربگی، بزرگترین برگ برنده هائیتی باشد.
کاپیتان ۳۵ ساله تیم، جانی پلاسید، پس از صعود رو به دوربینها گفت:
«برای کل یک ملت، افتخار عظیمی خواهد بود. نه فقط برای ما بازیکنان؛ برای جوانان، یک ویترین جدید، یک چشمانداز تازه.»
او درست میگوید. حدود ۵۴ درصد جمعیت هائیتی زیر ۲۵ سال سن دارند؛ نسلی که با صدای بمب بزرگ شده و شاید هیچچیز به اندازه دیدن پرچم آبی و قرمز کشورش در بزرگترین صحنه فوتبال جهان، برایش التیامبخش نباشد.
