صالحی در اختتامیه دوازدهمین دوره جایزه نقد کتاب عنوان کرد:
در جامعه همراه با نقد؛ فرصت گفتوگو بیشتر است
اختتامیه دوازدهمین دوره جایزه نقد کتاب عصر امروز سهشنبه (یکم دی ماه) با حضور معاون فرهنگی وزارت ارشاد در پژوهشکده هنر و معماری برگزار شد.
به گزارش خبرنگار ایلنا؛ مجید غلامی جلیسه (مدیرعامل خانه کتاب) در این مراسم با ابراز خرسندی از اینکه کشورمان سابق بر این جشنوارههای متعددی در حوزه کتاب برگزار میشد و در حال حاضر نیز جشنوارههای مختلفی در این عرصه برپا میشود؛ گفت: یکی از آفات جدی این گونه جشنوارهها این است که برخی از آنها دچار روزمرگیاند. با کمال تأسف باید گفت که با وجود برگزاری این جشنوارهها اتفاق خاصی در حوزه کتاب نمیافتد. من دلیل دچار شدن به روزمرگی را در نداشتن اراده جدی از سوی مسئولان و برگزارکنندگان این جشنوارهها میدانم. معمولاً برخی از این مسئولان میخواهند طبق برنامهای روتین و اداری اقدام به برگزاری جشنواره کنند از اینرو میتوان گفت بخش خصوصی نسبت به بخش دولتی عزم و اراده جدیتری دارد.
جلیسه ادامه داد: در مؤسسه خانه کتاب طی دو سال گذشته سعی کردیم روزمرگی را از جشنوارهها دور کنیم؛ چه در جشنواره کتاب سال و چه جایزه جهانی کتاب سال و چه جشنواره نقد، تا تغییراتی را که جامعه میطلبد در ساز و کار این رویدادها ایجاد کنیم. در دوازدهمین دوره، ویژگیهای مهمی نسبت به دورههای گذشته داشتیم. حضور دکتر سیدحسن اسلامی اردکانی به عنوان منتقد صاحبنام کمک کرد وضع علمی جشنواره را تحول بخشیم. دکتر اسلامی از برکات جشنواره نقد محسوب میشوند. همه دوستان صاحبنظر با نام و آثار ایشان آشنا هستند. در این دوره دغدغهای به لحاظ کیفی و داوری نداشتیم. دکتر اسلامی بخش اعظمی از دغدغههای ذهنی ما را برطرف کردند.
مدیرعامل خانه کتاب اضافه کرد: امسال عزم کردیم که جشنواره به شکل الکترونیک برگزار شود. این در حالی است که 50 درصد ساز و کار جایزه کتاب سال نیز به شکل الکترونیک اداره میشود. جشنواره نقد کتاب نیز این قابلیت را داشت که به شکل الکترونیک اداره شود. این اتفاق امسال به نحو شایستهای رخ داد و باعث شد که از همه ظرفیتهای موجود استفاده کنیم. به این طریق نیازی به حضور فیزیکی داوران در دبیرخانه جشنواره نبود و در واقع به نوعی تمرکززدایی کردیم. تا سال گذشته داوران جشنواره نقد کتاب ساکن تهران بودند. امسال گرچه تعداد داوران شهرستانی زیاد نبود اما فتح بابی شد تا از آنها بهره ببریم. اتفاق خوشایندی که برای دوره سیزدهم جشنواره نقد کتاب رخ خواهد داد این است که با توجه به زیرساختهای موجود، از فردای برگزاری دوازدهمین دوره جشنواره نقد کتاب، ثبت نام در سیزدهمین دوره را داشته باشیم.
غلامی سپس با اشاره با اشاره به روند داوریها در دوازدهمین جشنواره نقد کتاب گفت: فاصله فراخوان تا داوری امسال سه ماه بود اما ما میتوانیم این فاصله را بیشتر کنیم تا داوران برای بررسی آثار اقدام کنند. آمار این جشنواره به لحاظ کیفی و کمی در کتابچههایی در پایان این مراسم تقدیم حضورتان میشود. در این دوره شفافسازی خاصی چه در جایزه کتاب سال و چه نقد کتاب و چه نخستین دوره جایزهای که با عنوان «جشنواره سالانه طراحی کتاب» برگزار شد، داشتیم. فرم داوریها و اسامی آنها مشخص بود و برگزاری الکترونیک جشنواره نقد کتاب نیز به شفافیت این جشنواره کمک بسزایی کرد. کسانی که امسال در این جشنواره شرکت کردند میتوانند نقاط ضعف و قوت خود را به نحو بهتری ارزیابی کنند. معتقدیم که این موضوع به هر چه کیفیتر شدن رشد و بالندگی فضای نقد در جامعه کمک خواهد کرد.
مدیرعامل خانه کتاب همچنین با انتقاد از کمبود تولید نقد در مقابل حجم بالای تولید کتاب کشور اظهار داشت: تولید کتاب در سال به رقمی حدود 72 هزار عنوان کتاب میرسد اما در مقابل این رقم شمار کمتری منتقد و جلسه نقد برگزار میشود. طی دو سال اخیر دکتر سیدعباس صالحی ارادهای جدی برای توسعه فضای نقد داشت و به ویژه نقدهای شفاهی در تهران و شهرستانها برگزار شده است. با ساز و کار جدید خانه کتاب و سرای اهل قلم حدود 300 تا 400 جلسه نقد کتاب در سال برگزار میشود که البته در کل کشور رقم قابل توجه و در عین حال کمی است. مجموعه مجلات نقد کتاب ما در خانه کتاب 13 جلد است و 80 درصد محتوای این مطالب نقد کتاب است. آن هم اختصاص به آثار منتشر شده در فصل جاری دارد. این فصلنامهها امکانی را فراهم میکنند تا از لحاظ کمی و کیفی از نقد کتاب مطلع باشیم.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم بررسی دقیقی داشته باشیم تعداد مقالهها نسبت به آثار منتشر شده پایین است. باتوجه به رقم انتشار کتاب یعنی همان 72 هزار کتاب، تنها 630 عنوان کتاب مورد نقد و بررسی و ارزیابی همهسویه قرار میگیرد. در سال حدود هزار نقد شفاهی وجود دارد که البته باز هم نشان از خلاء در حوزه نقد دارد. منتقدان ما کماند و این خلاء اساسی در مجلهها و صدا و سیمای ما هم دیده میشود. حتی نقد کتاب در وبسایتهای ما هم اندک است. این در حالی است که ما ثبت 500 نشریه را در سال داریم. رسانههایی مانند صدا و سیما و مطبوعات کشور میتوانند تأثیر بیشتری بر مخاطبان خود داشته باشند که در حوزه نقد کتاب اثر و نشان کمتری از آنها دیده میشودمی. توان از ظرفیتهای موجود بهره برد. ما امسال افزایش نقد کتاب داشتیم و پنج درصد رشد شاهد بودیم و البته در سال آینده میخواهیم شاهد رشد دستکم 10 درصدی نقد باشیم. امیدوارم با حمایت بیدریغ آقای صالحی برای سال 95 برنامهریزیهای جدی برای افزایش کیفی و کمی فضای نقد به ثمر بنشیند.
سیدعباس صالحی (معاون فرهنگی وزارت ارشاد) نیز با بیان اینکه جامعهای که در آن نقد وجود دارد فرصتهای گفتوگوی بیشتری برای خود فراهم کرده است، اظهار داشت: نقد را میتوان با توجه به اینکه پدیدهای اجتماعی است و دریچهای برای گفتوگو است با کارکردهای متعددی تعریف کرد. جامعهای که نقد کمتر در آن دیده شود، بدون تردید از یکی از دریچههای مهم محروم است و فرصت گفتوگو را از دست داده است. نقد از منظر ایجابی، فرصتی را برای ترکیبسازی به منظور زایش فراهم میکند و در یک دیالکتیک رفت و آمدی، زایشهای علم و فرهنگ را میسر میکند.
معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین نقد را فضا و فرصتی برای کاهش آسیبها دانست و بیان کرد: حوزه فرهنگ مکتوب ما با آسیبهای متعددی همراه است که برنامههایی مانند جشنواره نقد کتاب به کاهش این آسیبها کمک میکنند. فرهنگ مکتوب ما درگیر آسیب سرقت و بیاستنادی است. بهراحتی نامها جابهجا میشوند و دلالی اجتماعی ـ دلالی علمی به قیمت تاراج سرمایههای علمی و فرهنگی در حوزه دانش و فرهنگ نیز رواج یافته است.
معاون فرهنگی وزارت ارشاد در بیان آسیبهای دیگر فرهنگ مطلوب اظهار داشت: بیروشی، آسیب دیگر فرهنگ مکتوب است. شلختگی و بهم ریختگی روششناسانه که زندگی اجتماعی ما را مالامال کرده، در حوزه فرهنگ مکتوب نیز مشهود است. اخلاق علمی در حوزه فرهنگ مکتوب همچون سایر حوزههای اجتماعی ما مغلوب و مقهور یک اخلاق سودگرایانه ویژه شده است. میتوان گفت فرهنگ مکتوب ما گرفتار کم اخلاقی و بیاخلاقی علمی است. البته این بدان معنا نیست که اتفاقات خوبی در این حوزه دیده نمیشود. داشتهها را نادیده نمیگیریم اما نداشتهها فراوانترند. نقد میتواند به کاهش آسیبهای فرهنگ مکتوب کمک کند یا لااقل کمک کند که این آسیبها افزایش نیابند.
او اضافه کرد: کارکرد دیگر جشنواره نقد کتاب، نقد نقد است؛ یعنی بدانیم نقدمان در چه جایگاهی قرار دارد. نقد نقد مقدمهای برای گویش نقد است. ما در این حوزه نیز میتوانیم از طریق جشنواره نقد کتاب به کشف درستتری از نقد نقد برآییم.
صالحی سپس با تاکید بر اینکه نقد نمیتواند در حاشیه زندگی کسانی که فعالیت علمی میکنند قرار بگیرد، گفت: با وجود اینکه دهها هزار عنوان به کتابها افزوده شده است اما آمار اینگونه فراخوانها افزایش نیافتهاند؛ این همان نقد نقد است. کتابها دو برابر شدهاند اما نقدها در همان میزان و آمار ماندهاند. نقد نقد مقدمهای است برای اینکه اتفاقاتی در حوزه ی فرهنگ مکتوب بیفتند. انتظاری که از متولیان برپایی جشنواره نقد کتاب بهویژه در این دوره داریم، این است که به جریان بُعد نقد نقد نیز در این جشنواره و در فرهنگ مکتوب کمک کنند.
سپس حسن اسلامیاردکانی (دبیر علمی دوازدهمین دوره جشنواره نقد کتاب) در سخنانی با اشاره به اینکه تمامی 630 مقاله ارسال شده به دبیرخانه جشنواره را مرور کرده است، گفت: میخواستم بدانم اولاً مقالات واقعاً نقد باشند، دوماً مقالات منتشر شده باشند و همچنین متعلق به سال 1393 باشند. از میان این 630 مقاله، 560 اثر شایسته داوری شناخته شدند. آنچه در این دوره از جشنواره نقد کتاب عجیب بود، این بود که امسال در سه حوزه «ادبیات عرب»، «شعر» و «علوم تربیتی و روانشناسی» اثر برگزیده نداشتیم. این در حالی است که در کشوری زندگی میکنیم که تاریخ ادبیات بسیار غنی دارد و مخاطبان این حوزهها فراوان و اغلب از نسل جوان هستند. یعنی در طول یک سال گذشته هیچ اثری در این حوزه منتشر نشده است یا اگر منتشر شده، نقد نشده است و اگر هم نقد شده، شایسته برگزیدگی نبوده است؟! این ابهامات در حوزه شعر و علوم تربیتی و روانشناسی هم مطرح است.
دبیر علمی دوازدهمین دوره جشنواره نقد کتاب افزود: چرا در کشوری که افتخارش به کتاب و دیانتش متکی به کتاب است، این همه فقر نقد وجود داشته باشد؟! حداقل کارکرد ناقد، پاسبانی و دروازهبانی میدان علم و معرفت است. ناقدان باید با شناساندن سره از ناسره مانع ورود شیادان به عرصه علوم و فنون شوند.
سیدمحمد امین قانعیراد (برگزیده دوازدهمین دوره جشنواره نقد کتاب) نیز درباره اهمیت حضور نقد در دانشگاه ها مطالب را عنوان کرد و گفت: نقد در دانشگاهها و مراکز پژوهشی معمولاً با دلخوریها و ایجاد فاصله و دشمنیها آمیخته شده است و این به آن معناست که فرهنگ نقد در کشور ما جا نیفتاده است. گاهی اوقات هم جلسات نقد، با تعارف و نان به یکدیگر قرض دادن همراه است. باید از این منظر عبور کنیم و به کارکرد واقعی نقد بپردازیم و اجازه ندهیم کسانی که صلاحیت علم و علمورزی ندارند، وارد این عرصه شوند.
این استاد دانشگاه با اشاره به صحبتهای سخنرانان قبلی کار نقد را گل زدن دانست و عنوان کرد: مهمترین فعالیتهای پژوهشی خلاق از نقد ایجاد میشوند و اگر در عرصههایی نقد وجود ندارد یا نقد از رونق خوبی برخوردار نیست، باید منتظر خشکیدگی آنها باشیم. نقد، قدرت خلاقی دارد که میتواند امکانات تازهای ایجاد کند و آنها را پیش ببرد. نقد نقش ایجابی دارد و حیات تازه به مفاهیم میدهد.
برگزیده دوازدهمین دوره جشنواره نقد کتاب افزود: در حوزه علوم اجتماعی باید بتوانیم از نقد به عنوان موتور ساخت نظریه استفاده کنیم. نقش نقد در ساخت اجتماع علمی انکارناپذیر است. به واسطه نقد تراکم علمی میان افراد جامعه به وجود میآید.
در پایان این مراسم، برگزیدگان و شایستهتقدیران دوازدهمین جشنواره نقد کتاب معرفی و تجلیل شدند.