روایت پنهان حفاظت از میراث ایران در روزهای جنگ؛
از سنگربندی موزه‌ها تا تولید برق در وزارت میراث فرهنگی و تجهیز ناوگان پشتیبانی
تیم پشتیبانی وزارت میراث فرهنگی و کارکنان موزه‌های در روزهایی که تهران به دلیل بمباران و موشک باران ارتش تروریست آمریکایی – صهیونی از جمعیت خالی شده بود، برای حفاظت از آثار تاریخی در موزه ملی کیسه‌های شن پر کردند و در سعدآباد، سقف کاخ سبز را با برزنت پوشاندند و در کنار نیروهای حفاظت کاخ‌ها برای جلوگیری از آسیب بیشتر به بناهای تاریخی ماندند. اقداماتی که در کنار توسعه زیرساخت‌های وزارتخانه، بخشی از کارنامه دو سال اخیر این دستگاه را تشکیل می‌دهد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، درست در لحظاتی که بسیاری از شهروندان تهران را ترک کرده بودند و خیابان‌های پایتخت خلوت شده بود، کارکنان موزه ملی ایران در یکی از حساس‌ترین مأموریت‌های حفاظتی خود باقی ماندند. در موزه ملی ایران که موزه مادر کشور است، قرار نبود همه آثار تاریخی به مخازن منتقل شود چون اصلا امکان آن وجود نداشت. برخی اشیای بزرگ و سنگین باید در همان محل حفاظت می‌شدند و برای این کار، راهی جز ایجاد حفاظ فیزیکی در برابر موج انفجار و آسیب‌های احتمالی وجود نداشت.
10 کامیون حامل شن در شرایطی به موزه ملی رسیدند که بسیاری از مغازه‌ها و پیمانکاران تعطیل بودند. کارکنان موزه، بدون توجه به مسئولیت‌های سازمانی و تقسیم کار معمول، دست به کار شدند و کیسه‌های شن را پر کردند تا برای آثار تاریخی سنگربندی کنند.
از مهم‌ترین آثار سنگربندی شده، مجسمه داریوش بود. اثری که به گفته سعید خال مدیرکل امور پشتیبانی و رفاهی وزارت میراث فرهنگی، پس از گذشت قرن‌ها و عبور از حوادث تاریخی بزرگی همچون حمله اسکندر و مغول، نباید در جریان جنگ‌های معاصر آسیب می‌دید.
این تنها بخشی از ماجرای حفاظت اضطراری از میراث تاریخی ایران در جریان دو جنگ اخیر بود که به گفته سعید خال، با مشارکت کارکنان موزه‌ها، کاخ‌ها و نیروهای پشتیبانی وزارت میراث فرهنگی انجام شد.
کاخ‌های تاریخی در خط مقدم حفاظت اضطراری
سعید خال، مدیرکل امور پشتیبانی و رفاه وزارت میراث فرهنگی در گفت‌وگو با خبرگزاری ایلنا با اشاره به اقدامات انجام شده برای حفاظت از مجموعه‌های تاریخی در جریان جنگ نخست می‌گوید: انتقال اضطراری اشیای تاریخی سعدآباد، نیاوران و موزه ملی ایران در دستور کار قرار گرفت و برای آثاری که امکان انتقال آنها وجود نداشت، اقدامات حفاظتی و سنگربندی انجام شد.
اما در جنگ دوم، شرایط برای مجموعه‌های تاریخی تهران دشوارتر شد. ساختمان اصلی وزارت میراث فرهنگی نیز به گفته خال، پنج بار در فاصله حدود ۱۰۰ متری هدف حمله قرار گرفت و موج انفجار به ساختمان‌های اطراف آسیب رساند. در این شرایط، ترمیم و ایمن‌سازی بخش‌های آسیب دیده و شیشه‌های ساختمان‌ها در کنار اقدامات اضطراری برای حفاظت از ارگ آزادی و دیگر کاخ‌ها دنبال شد.
او با اشاره به آسیب‌هایی که مجموعه سعدآباد و کاخ گلستان متحمل شدند، می‌گوید: کارکنان خدماتی و پشتیبانی وزارتخانه در روزهای پایانی سال و تعطیلات نوروز ۱۴۰۵، به جای استفاده از تعطیلات، در این مجموعه‌ها حضور یافتند تا از بناهای تاریخی در برابر آسیب‌های بیشتر محافظت کنند.
به گفته او، یکی از صحنه‌های قابل تأمل این روزها، لحظه تحویل سال در مجموعه سعدآباد بود. در همان ساعاتی که نزدیکی کاخ سبز هدف اصابت چند موشک قرار گرفته بود، کارکنان مجموعه و نیروهای پشتیبانی در حال کشیدن برزنت‌های محافظ روی سقف کاخ بودند تا بارندگی به بنای تاریخی آسیب بیشتری وارد نکند.
این تصویر می تواند بیش از هر آمار و گزارشی، دشواری مأموریت نیروهای پشتیبانی حفاظت از میراث تاریخی در شرایط جنگی را نشان دهد.
از نجات آثار تاریخی تا بازسازی زیرساخت کاخ‌ها
مدیرکل رفاه و پشتیبانی وزارت میراث فرهنگی گفت: حفاظت از کاخ‌ها و موزه‌ها نمی‌تواند به اقدامات اضطراری در زمان جنگ محدود بماند و نگهداری مستمر از این مجموعه‌ها به زیرساخت‌های مناسب، تأسیسات کارآمد و مدیریت منابع نیاز دارد.
به گفته او، در دو سال گذشته احیای فضای سبز مجموعه‌های سعدآباد و نیاوران، بازسازی و اورهال تأسیسات این کاخ‌ها و مدیریت مصرف آب در مجموعه‌های تاریخی تهران در دستور کار قرار گرفته است.
سعید خال افزود: سیستم آبیاری فضای سبز کاخ گلستان نیز به طور کامل مکانیزه و به سامانه آبیاری قطره‌ای تبدیل شد و مطالعات مکانیزاسیون آبیاری در مجموعه‌های سعدآباد و نیاوران نیز آغاز شد تا مصرف آب در این فضاهای تاریخی با توجه به بحران منابع آبی کشور مدیریت شود. مجموعه موزه ملی ایران نیز در برنامه مدیریت و بهینه‌سازی مصرف آب قرار گرفت.
از دیگر اقدامات انجام شده در دوران تعطیلی موزه ها و کاخ موزه های کشور آغاز عملیات استحکام بخشی و مقاوم‌سازی کاخ صاحبقرانیه پس از ۱۲ سال توقف بود.
مدیرکل پشتیبانی و رفاه وزارت میراث فرهنگی می گوید: با دستور و تأکید وزیر میراث فرهنگی، پیمانکار این پروژه از مسیرهای قانونی انتخاب و عملیات اجرایی کاخ صاحبقرانیه آغاز شد.
به گفته او، در همین مدت، در مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران نیز بال شرقی کاخ بازسازی و نوسازی شد و در مجموع حدود پنج هزار مترمربع از فضاهای مفید و غیرمفید ساختمان‌های بلااستفاده و متروکه به فضاهای قابل استفاده فرهنگی و اداری تبدیل شدند.
بازگشایی کاخ موزه اوجابیت در کلاردشت مازندران نیز از دیگر اقدامات این دوره است. این مجموعه به گفته سعید خال، پس از حدود ۴۰ سال با تلاش و همراهی نیروهای پشتیبانی وزارت میرا ث فرهنگی بازگشایی و تحویل و تحول شد تا امکان استفاده عمومی از آن در قالب یک موزه فراهم شود.
تولید برق خورشیدی در ساختمان‌های میراث فرهنگی
در میان اقدامات زیرساختی وزارت میراث فرهنگی، توسعه استفاده از انرژی خورشیدی نیز جایگاه ویژه دارد که بخش عمده آن با تلاش بخش پشتیبانی وزارت میراث فرهنگی تحقق یافت. وزارت میراث فرهنگی در دوران نه جنگ نه صلح توانست با نصب ۲۳۷ پنل خورشیدی در ساختمان ستاد مرکزی، استفاده از انرژی خورشیدی را در ساختمان‌های اداری خود آغاز و شمار پنل‌های نصب‌شده در مجموعه ساختمان‌های وزارتخانه به حدود ۲ هزار و ۳۵۰ پنل رسید.
سعید خال در اینباره می‌گوید: این سامانه‌ها در مجموع ظرفیت تولید روزانه حدود ۲۰۸ کیلووات ساعت برق را دارند و میزان تولید سالانه آنها حدود ۳۰۰ هزار کیلووات ساعت برآورد شده است.
به گفته او، استفاده از این ظرفیت توانسته حدود ۱۵ درصد در مصرف برق مجموعه ساختمان‌های وزارتخانه صرفه‌جویی ایجاد کند و وزارت میراث فرهنگی به دلیل اجرای این طرح از سوی نهاد ریاست‌جمهوری مورد تقدیر قرار گرفته است.
از ساختمان متمرکز وزارتخانه تا نوسازی ناوگان استان‌ها
یکی از مشکلات قدیمی وزارت میراث فرهنگی، پراکندگی فضاهای اداری و نبود یک ساختمان متمرکز برای استقرار بخش‌های مختلف ستادی بوده است.
سعید خال با اشاره به فرصت ایجاد شده در رکود دوره جنگ می‌گوید: در دو سال گذشته عملیات احداث نخستین ساختمان متمرکز اداری وزارتخانه در مجاورت ساختمان فعلی آغاز شد و موافقت‌های اصولی لازم از دولت و شهرداری تهران برای اجرای آن دریافت شده است.
او همچنین اختصاص ۱۲۷ دستگاه خودروی صفر کیلومتر شاسی بلند و سواری به ادارات کل میراث فرهنگی استان‌ها در سال ۱۴۰۴ را اقدامی کم سابقه در دو دهه گذشته اعلام کرد و گفت: ۱۰۰ دستگاه موتورسیکلت نیز برای یگان های حفاظت میراث فرهنگی در استان‌های کشور خریداری و در همین دوران نه جنگ نه صلح تحویل شده است.
به گفته خال، بازسازی سالن فجر وزارتخانه با ظرفیت ۱۰۰ نفر، ایجاد سالن نوروز با ظرفیت ۵۰ نفر از تجهیزات و امکانات موجود و راه‌اندازی دو سالن کنفرانس در مجموعه سعدآباد، یکی در موزه ظروف و دیگری در کاخ ملت، از دیگر اقدامات برای توسعه امکانات برگزاری نشست‌ها و رویدادهای تخصصی بوده است. سالن شهدای میناب نیز با ظرفیت ۳۰ نفر در ساختمان وزارتخانه در آستانه افتتاح قرار دارد.
۷۵ مرکز اقامتی برای رفاه کارکنان
در بخش رفاهی و معیشتی کارکنان نیز وزارت میراث فرهنگی تلاش کرده است دامنه خدمات خود را گسترش دهد. مدیرکل رفاه و پشتیبانی این وزارتخانه می‌گوید: در این دوره، تعداد مراکز اقامتی و تفریحی طرف قرارداد برای استفاده کارکنان از یک مرکز به ۷۵ مرکز در نقاط مختلف کشور افزایش یافته است.
برگزاری تورهای تفریحی و آموزشی برای خانواده کارکنان، مسابقات فوتسال سراسری میان استان‌ها، برنامه‌های ورزشی و فرهنگی، اکران فیلم و برگزاری دو رالی خانوادگی از جمله برنامه‌هایی بوده که در این دوره اجرا شده است.
ارائه خدمات پزشکی، آزمایشگاهی، مشاوره تغذیه و خدمات سلامت با دعوت از پزشکان در روزهای مختلف نیز در برنامه‌های رفاهی وزارتخانه قرار گرفت.
خال همچنین از راه‌اندازی دو مرکز بین‌الملل و سرمایه‌گذاری در ساختار وزارتخانه خبر داد و گفت: اداره کل پشتیبانی در برگزاری ده‌ها نشست و رویداد با تشکل‌های گردشگری، هتل‌ها، بوم‌گردی‌ها و خبرنگاران مشارکت داشته است. برگزاری دوره‌ای دیدار با تشکل‌ها و اصحاب رسانه و میزبانی از جلسات شورای اطلاع‌رسانی دولت نیز بخشی از این فعالیت‌ها بوده است.
پشتیبانی از رویدادهای ملی و بین‌المللی میراث فرهنگی
فعالیت‌های پشتیبانی وزارت میراث فرهنگی تنها به ساختمان‌ها و مجموعه‌های اداری محدود نبوده است. خال با اشاره به مشارکت این اداره کل در برگزاری رویدادهای ملی و بین‌المللی، از پشتیبانی مراسم ثبت جهانی منظر فرهنگی الموت، غارهای لرستان و همکاری در تأمین لجستیک اجرای ارکستر فیلارمونیک ارمنستان در تخت جمشید برای نخستین بار و پشتیبانی از افتتاح بارگاه شمس تبریزی در خوی نیز از جمله اقدامات این دوره بود. رویدادهایی که به گفته او، بدون فراهم کردن زیرساخت‌های اجرایی و پشتیبانی امکان برگزاری مطلوب نداشتند.
او با اشاره به تاکید وزیر میراث فرهنگی بر توسعه زیرساخت ها و انجام اقدامات زیرساختی در وزارت میراث فرهنگی گفت: توسعه زیرساخت‌های وزارت میراث فرهنگی حاصل همکاری مجموعه معاونت‌ها، ادارات کل، واحدهای تابعه و کارکنان این وزارتخانه است و با وجود اقدامات انجام‌شده، گستردگی مأموریت‌های دستگاه متولی میراث تاریخی و فرهنگی کشور همچنان نیازمند سرمایه‌گذاری و توجه بیشتر به زیرساخت‌هاست.ستای سهیلی نام می‌برد.
