آیا موسیقی مردمی نجات دهنده است؟
«سِینت لِوانت»؛ ستاره پاپی از غزه ایستاده میان ستایش و بدبینی
«سِینت لِوانت»؛ خواننده فلسطینی را حال دیگر باید یکی از ستارههای پاپ دانست. او تلاش دارد با تولید و اجراهای غیر کلیشهای تصویر دیگری از جنگ و مظلومیت جهان عرب را به دنیای امروز بنمایاند.
به گزارش خبرنگار ایلنا به نقل از گاردین، موسیقی فلسطین، به ویژه در غزه، همواره بخشی از هویت و حافظه جمعی مردم این سرزمین بوده؛ از ترانههای فولکلور و محلی تا سرودهای اعتراضی و موسیقی معاصر. هنرمندان فلسطینی سالهاست که از موسیقی به عنوان ابزاری برای روایت رنج، تبعید، مقاومت و امید استفاده میکنند. پس از سال ۱۹۴۸، موسیقی فلسطینی بیش از گذشته رنگ هویتی و سیاسی گرفت و به صدای مردم آواره و تحت اشغال تبدیل شد.
در سالهای اخیر، نسل تازهای از هنرمندان فلسطینی با تلفیق رپ، پاپ و موسیقی عربی، تصویری متفاوت از فلسطین ارائه کردهاند؛ نسلی که در کنار روایت جنگ و درد، از زندگی و هویت جوان فلسطینی نیز سخن میگوید. سِینت لِوانت یکی از شناختهشدهترین چهرههای این جریان تازه است.
اجرای سنت لوانت در مراسم اهدای جوایز فشن تراست عربیا در دوحه، قطر
خوانندهای فلسطینی در میانه جنگ، خشم و شهرت
«سِینت لِوانت»؛ خواننده فلسطینی و ستاره پاپ از غزه را باید یکی از پدیدههای جدید جهان عرب دانست.
منتقدانش میگویند او نباید در زمانه جنگ و ویرانی موسیقی پاپ بسازد. میلیونها هوادارش اما معتقدند او به آنها اجازه داده فرهنگ و آرمانشان را جشن بگیرند.
نخستین بار که آهنگی از سِینت لِوانت شنیده شد، تنها سه سال از زمانی میگذشت که جهان هنوز شکل دیگری داشت؛ جهانی که حال دیگر وجود ندارد. در آن مقطع ساختمانهای غزه هنوز پابرجا بودند؛ همانطور که مدرسهها، جادهها، بازارها و مسجدهایش. قرنها پابرجا بوده است.
البته آن روزها هنوز میشد برای سرگرمی در شبکههای اجتماعی چرخید؛ آن هم نه با وحشت. اواخر سال ۲۰۲۲ ناگهان در تیکتاک یک ویدیویی منتشر شد. این ویدئو فایلی از آهنگ یک هنرمند عرب با نام «سِینت لِوانت» بود. این نام بازی زبانیای با نام «سنت لوران»؛ نماد سبک غربی است که به افتخار منطقه لِوانت در خاورمیانه، عربی شده بود.
آهنگی که همهجا پخش شد
کمکم همان آهنگ در تمام شبکههای اجتماعی مورد توجه قرار گرفت. در ویدیو، سِینت لِوانتِ ۲۲ ساله با ظاهری متفاوت، دیده میشد.
او در این اثر، ابتدا به انگلیسی رپ میکند و سپس زبانش به عربی، فرانسوی و انگلیسی تغییر میکند. سبک او خیلی زود توجه کاربران شبکههای اجتماعی را به خود جلب کرد.
پدیدهای متفاوت در موسیقی عربی
در عرض چند هفته، آهنگ «دوستان معدود» میلیونها بار شنیده شد. اما با وجود این موفقیت، سِینت لِوانت همچنان معمایی مبهم باقی ماند.
از متن ترانهها سخت میشد فهمید اهل کجاست. ابتدا بسیاری تصور میکردند او لبنانی است؛ سرزمین معنوی پسران عاشقِ عربِ فرانسویزبان.
کمی بعد مشخص شد که او فلسطینی است. همین موضوع او را در صحنه اصلی پاپ خاورمیانه (که عمدتاً در اختیار مصر و لبنان است)، به پدیدهای عجیبتر تبدیل کرده است.
آلبوم «از غزه، با عشق»
در مارس ۲۰۲۳، آلبومی منتشر شد با عنوان «از غزه، با عشق». این اثر ریشه و اصالت سِینت لِوانت را تثبیت میکرد، اما او همچنان در همان ژانر پاپِ چندزبانه باقی میماند.
آلبوم مذکور در مجموع، چندان چشمگیر نبود و بسیاری سِینت لِوانت را صرفاً یک خواننده تکآهنگی تصور میکردند. اما در آوریل ۲۰۲۳، جنگ در سودان آغاز شد و مرگ، ترس و فرار از گلوله و بمب، زندگی میلیونها نفر را دگرگون کرد.
شش ماه پس از آغاز جنگ سودان، هفتم اکتبر رخ داد و جنگ دیگری شتابی توقفناپذیر گرفت.
غزه و سودان؛ و درهمتنیدگی
برای بسیاری، غزه و سودان به یک فاجعه واحد تبدیل شدند. روزها با پیگیری پیامدهای جنگ میگذشت؛ از خارج کردن اعضای خانواده و در خواست ویزا گرفته تا انتقال هراسان پول.
و در میان همه اینها، تصاویر ویرانی مدام از برابر چشمها عبور میکرد: نابودی شهرها، هموار شدن غزه با خاک، و جنازهها، جنازهها، جنازهها. شبها، بسیاری از والدین هنگام خواباندن کودکانشان تلاش میکردند تصویر کودکانی را که در اخبار دیده بودند را از ذهن دور کنند. همه اینها کم و کیف فعالیت خواننده جوان را تحت تاثیر قرار داد اما او دست ار تلاش برنداشت.
سوگواری جمعی جهان عرب
برای بسیاری، نگاه کردن مداوم و روی برنگرداندن از تصاویر جنگ، نوعی وفاداری به رنج بود. اگر کسی در میان کشتهشدگان و محاصرهشدگان نبود، دستکم میتوانست بیدار بماند و نظاره کند.
در فرهنگ سودانی، اصطلاحی برای چنین سوگواری آیینی وجود دارد: «بیت بکا» یا «خانه گریه»؛ در این آیین خانه فرد درگذشته سه روز پس از خاکسپاری، میزبان مراسم عزاداری است.
در خانه گریه قوانین سختی برقرار است: لباس رنگی ممنوع، خنده بلند ممنوع، جواهر و عطر ممنوع، موسیقی و تلویزیون ممنوع.
این اندوه، اندوهی مشترک بود. بیش از یک سال، در گروههای واتساپی، پیامهای صوتی و زنجیرههای ایمیلی میان خانوادهها و دوستان عرب، نوعی نزدیکی تازه شکل گرفت؛ نزدیکیای زاده تماشای آنچه در فلسطین میگذشت؛ سرزمینی که برای جهان عرب زخمی باز و نمادین بود. و بعد، در دسامبر ۲۰۲۴، بشار اسد سقوط کرد.
در همان روزها بود که سِینت لِوانت و آتارش دوباره مورد توجه قرار گرفتند.
در فاصله کوتاهی از ظهورش به عنوان یک خواننده جوان و متفاوت، به نظر میرسید به صدایی سیاسی تبدیل شده؛ هنرمندی که حالا ترانههایش را با روایتهایی از درد تبعید و فلسطین درهم میآمیخت و در کنار مردانی با صورتهای پنهان در چفیه میایستاد.
نخستین ستاره تجاری پاپ فلسطینی
در زمانی که فلسطین برای جهان عرب به سرزمینی تراژیک تبدیل شده بود، سِینت لِوانت به نخستین ستاره واقعی و تجاری پاپ فلسطینی در منطقه بدل شد. او در همین مسیر به یکی از بزرگترین چهرههای موسیقی خاورمیانه تبدیل شده است.
پیش از او، معدود هنرمندان فلسطینی که به شهرت رسیده بودند، عمدتاً با سرودهای سیاسی حماسی شناخته میشدند. در میان دیگر هنرمندان عرب نیز فلسطین معمولاً موضوع نسلهای قدیمیتر بود؛ نسلهایی که ترانههای کلاسیک حسرت و سوگواری برای فلسطین را ساخته بودند.
اما خوانندهای که خود فلسطینی باشد و در عین حال از زبان خشک و سوگوارانه درباره آن فاصله بگیرد، برای سیستم فرهنگی عربی شوکی هم انرژیبخش و هم جنجالآفرین بود.
میان ستایش و بدبینی
به هر حال، سِینت لِوانت خیلی زود به نقطهای بحثبرانگیز تبدیل شد. برای برخی، او کسی بود که سیاست را برای پیشبرد حرفهاش به کار گرفته و با فضای پرانرژی موسیقیاش، قواعد سوگواری جمعی را شکسته است.
برای دیگران، او هنرمندی بود که با دفاع آشکار از آرمان فلسطین، راهی برای عبور از غم پیدا کرده و وفاداری شدیدی در میان مخاطبانش برانگیخته است.
او حالا به آزمونی برای چیزی بزرگتر تبدیل شده بود: برای بسیاری از عربها، این دوران لحظهای از بحران وحدتبخش بود، اما همزمان واکنشهای متضادی را برمیانگیخت. برخی میخواستند سوگواری کنند و خشمگین باشند؛ برخی دیگر میخواستند آنچه باقی مانده را جشن بگیرند و در آن تسلی پیدا کنند.
و در میانه این دو قطب، میان شیفتگی پرشور و تردید تلخ، جوانی از غزه ایستاده است.او همچنان با عشق به وطنش برای فلسطینیها و مسلمانان جهان میخواند.
از سوی طرفدارانش، شواهد زیادی وجود دارد که سنت لوانت همیشه سیاسی بوده است، نه کسی که ناگهان تصمیم گرفته باشد پس از شروع حمله به غزه، از یک لحظه سیاسی سوء استفاده کند.
سخن پایانی
در جهان عرب، برای نسل جوانتر، این اولین بار است که فلسطین به یک مسئله زنده، دردناک و برانگیزاننده تبدیل شده است. با این حال، راههای کمی برای ابراز آزادانه این پریشانی وجود دارد. از یک سو، دولتها در حمایت از آرمان فلسطین، لفاظیهای آتشینی میکنند. در عین حال، سانسور در سراسر جهان عرب، تقریباً فلسطین را از بحث عمومی حذف کرده است. ناامیدی از عدم کمک به فلسطینیها چنان شدید احساس میشود.
دستگیریها به دلیل اعتراض و حتی انتشار مطالب در رسانههای اجتماعی در سراسر منطقه، در عربستان سعودی، مصر و اردن، رخ داده است. در مارس ۲۰۲۴، حدود ۵۰۰ نفر در اردن در جریان اعتراضات بزرگ در مقابل سفارت اسرائیل دستگیر شدند. نتیجه، صحنه فرهنگ عامهای است که به طرز تکاندهندهای در مورد غزه سکوت کرده است، حتی در حالی که مردم خشمگین هستند. نوع اعتراض و تظاهرات مردمی منظم و خشمگینانه در خیابانهای شهرهای غربی در خشم از غزه، همچنان وجود دارد.
در این پسزمینه سرکوب، سنت لوانت راهی برای بیان احساسات در مورد فلسطین، بدون برانگیختن خشم مقامات، فراهم میکند.
