نگاهی به آثار کارتونیست عراقی؛
تشریح جنگ بدون خون و خشونت!
اینجا هنر جای گلوله و ترکش را زیبا میکند
پروژهای با عنوان «زخمهای جنگ» اثر مخلد حبیب نشان میدهد که چگونه بقایای فیزیکی خشونت، به آثاری تبدیل میشوند که از حافظه، تابآوری و امکان تغییر، سخن میگویند.
به گزارش خبرنگار ایلنا، پروژه «زخمهای جنگ» اثر هنرمند کارتونیست عراقی، مخلد حبیب، توجه رسانهها را به خود جلب کرده است.
این پروژه به جای «ترمیم» دیوار، واقعیت موجود را حفظ میکند تا این رویکرد را نشان دهد که هنر میتواند به عنوان واسطهای برای پردازش تروما، بدون پاک کردن ردپای آن، دیدگاهی جدید ارائه کند.
این هنرمند، جای گلولهها را به هنر تبدیل میکند
مخلد حبیب در سالهای اخیر به واسطه پروژهای شناخته شد که منتقدان آن را نوعی «روایت بصری از حافظه جنگ» توصیف کردهاند؛ مجموعهای که در آن، ویرانیهای عراقِ پس از جنگ با جهان فانتزی کارتون و انیمیشن در هم میآمیزد.
هنرمند در کنار یکی از آثارش
«قطع امید»/ درب گلوله خورده یک مجموعه که حبیب آن را به اثر هنری تبدیل کرده
نگاهی به پروژه «زخمهای جنگ»
پروژهای که با عنوان «زخمهای جنگ» شناخته میشود، نه صرفاً یک تجربه گرافیکی، بلکه تلاشی برای بازخوانی روان جمعیِ جامعهای است که دههها خشونت، اشغال، انفجار و بیثباتی را تجربه کرده است.
حبیب در این مجموعه، عکسهایی واقعی از خیابانهای تخریبشده، خانههای نیمهویران و فضاهای فرسوده عراق را به بستر اصلی تصویر تبدیل میکند.
او سپس شخصیتهای شناختهشده کارتونی را به قابهایش اضافه میکند؛ شخصیتهایی که معمولاً یادآور کودکی، بازی و جهان بیدغدغهاند. همین ورود ناگهانیِ امر فانتزی به دلِ خرابهها، بنیان اصلی زبان تصویری او را شکل میدهد. مخاطب ابتدا با تصویری شوخطبعانه مواجه میشود، اما چند لحظه بعد، خشونت پنهان در پسزمینه خود را آشکار میکند.
تولد پروانهها از جای اصابت گلولهها
پرهیز هنرمندانه از جنگ و خشونت
آنچه پروژه «زخمهای جنگ» را از بسیاری آثار ضدجنگ متمایز میکند، پرهیز آن از نمایش مستقیم خشونت است. در آثار حبیب کمتر با تصویر خون، جسد یا صحنههای آشکار جنگ مواجه میشویم.
او به جای ثبت لحظه انفجار، بر «اثر باقیمانده جنگ» تمرکز میکند؛ بر دیوارهایی که هنوز جای ترکش دارند، خیابانهایی که زندگی در آنها ادامه یافته و کودکانی که ناچارند در دل همان خرابهها رشد کنند. این رویکرد، آثار او را به نوعی مستند شاعرانه نزدیک میکند؛ مستندی که بهجای فریاد، از سکوت استفاده میکند.
یک ایدهی خلاقانه/ اثری دیگر از مخلد حبیب
وقتی عظمت کهکشان جای ترکش را میگیرد/ اثر مخلد حبیب
نگاهی به آثار حبیب از منظر زیباییشناسی
از منظر زیباییشناسی، آثار حبیب بر تضاد استوارند؛ تضاد میان رنگ و خاکستر، میان تخیل و واقعیت، و میان حافظه کودکانه و تجربه تاریخی. شخصیتهای کارتونی در تصاویر او نه عنصری تزئینی، بلکه نوعی مداخله روانیاند؛ گویی ذهنِ زخمی جامعه تلاش میکند با کمک خیال، واقعیت را قابل تحملتر کند. اما نتیجه نهایی برعکس عمل میکند: هرچه تصویر بازیگوشتر به نظر میرسد، تلخیِ پسزمینه بیشتر آشکار میشود.
روزنههای نور/ یک اثر دیگر از مخلد حبیب عراقی
تمرکز بر ادامه زندگی و حذر از مرگ
بخش مهمی از اهمیت پروژه «زخمهای جنگ» در این است که عراق را نه از زاویه تیترهای خبری، بلکه از منظر زندگی روزمره نشان میدهد. رسانههای جهانی سالها عراق را با تصویر انفجار و خشونت بازنمایی کردند، اما حبیب بر «ادامه زندگی» تمرکز میکند؛ بر شهروندانی که در دل ویرانی هنوز راه میروند، بازی میکنند و رؤیا دارند. به همین دلیل، آثار او واجد نوعی انسانگرایی تلخاند؛ انسانگراییای که در آن امید و آسیب همزمان حضور دارند.
پرداختن به جنگ برای عامه مردم
منتقدان هنر دیجیتال و کارتون سیاسی، آثار او را نمونهای از «بازآفرینی حافظه جنگ با زبان فرهنگ عامه» دانستهاند. استفاده از کاراکترهای جهانی انیمیشن، باعث شده تصاویرش برای مخاطب غیرعراقی نیز قابل درک باشد. مخاطب حتی اگر تاریخ عراق را نداند، از خلال همین تضاد تصویری، با حس فقدان و فرسودگی ارتباط برقرار میکند.
مخلد حبیب و بهرهگیری خوبش از فانتزی
ترکیبی از عکس، هنر دیجیتال و کارتون/ اثر مخلد حبیب
ایجاد مرزی میان واقعیت و خیال
در سطح تکنیکی نیز، پروژه «زخمهای جنگ» ترکیبی از عکاسی مستند، طراحی دیجیتال و کارتون اجتماعی است. حبیب از امکانات نرمافزارهای گرافیکی برای ساخت تصاویری استفاده میکند که در مرز میان واقعیت و خیال حرکت میکنند. این ویژگی باعث شده آثارش علاوه بر رسانههای خبری، در صفحات هنری و پروژههای مرتبط با هنر معاصر خاورمیانه نیز دیده شوند.
در نهایت، «زخمهای جنگ» را میتوان تلاشی برای بازگرداندن احساس به تصاویری دانست که جهان بارها آنها را دیده و نسبت به آنها بیحس شده است.
بهرهگیری از کارتون در پوشاندن زشتیهای جنگ
مخلد حبیب با استفاده از زبان آشنای کارتون، مخاطب را دوباره وادار میکند به خرابهها نگاه کند؛ نه به عنوان یک تصویر تکراری خبری، بلکه بهعنوان بخشی از زندگی انسانهایی که هنوز زیر سایه جنگ نفس میکشند.
این هنرمند عراقی، به جای آنکه از این سطوح آسیبدیده روی برگرداند، آنها را به بوم کار خود تبدیل میکند؛ حفرههای گلوله و سازههای ویران را به تصاویری هوشمندانه، تأثیرگذار و عمیقاً انسانی بدل میسازد؛ تصاویری که از مخاطب میخواهند بار دیگر به این فضاها نگاه کند.
