یادداشتی از علی رشیدیان؛
نقض عهد؛ تغییر قواعد بازی از صلح تا برخورد قاطع
علی رشیدیان (طلبه درس خارج حوزه علمیه قم) در یادداشتی درباره لزوم استمرار جهان با توجه به سوابق تاریخی دشمن، پس از نقض آتشبس نوشت: وقتی دشمن پیمان میشکند، نشان میدهد که اهل وفا نیست و از هر فرصتی برای ضربه زدن به اسلام استفاده خواهد کرد، جهاد دفاعی همچنان واجب است و حتی شدت آن بیشتر میشود.
آیه شریفه ۸ سوره توبه خطاب به جامعه اسلامی میفرماید: «وَ اِن یَنقَضوا اَیمانَهُم مِن بَعدِ عَهدِهِم وَ یَطعَنوا فی دینِکُم فَقاتِلوا اَئِمَّةَ الکُفر؛ همانا اگر [دشمنان] سوگندهای خود را پس از پیمان بشکنند و به دین شما طعنه بزنند، با سران کفر بجنگید.» این آیه که در بستر تاریخی ماجرای «بنیقریظه» در جنگ احزاب نازل شد، امروزه میتواند روشی مناسب در مواجهه با دشمنان پیمانشکن باشد.
برای درک صحیح وظیفه امت اسلامی پس از نقض آتشبس توسط دشمن، باید لایههای پنهان این آیه و مفاهیم حقوقی آن را واکاوی کرد. قبیله یهودی بنیقریظه با وجود داشتن پیمان صلح با پیامبر اکرم (صلیاللهوعلیهوآله)، در حساسترین مقطع جنگ احزاب، پیمان خود را درهم شکستند و با متحدان مشرک علیه مسلمانان متحد شدند. این واقعه تاریخی اصول کلیدی را برای مقابله با خیانت دشمنان تبیین میکند که در ادامه به آنها اشاره میشود:
۱. تغییر ماهیت حقوقی دشمن
در فقه اسلامی، پیمان صلحِ معتبر، خون و مال طرف مقابل را محترم میدارد. اما همانطور که در تحلیلهای سیاسی مطرح است، «وقتی دشمن نقض عهد میکند، دیگر دشمن صرف محسوب نمیشود.» نقض عهد، تغییر ماهیت میآفریند. دشمن از وضعیت «صلح» خارج شده و فوراً به وضعیت «حرب» (جنگی) بازمیگردد. در این حالت، او دیگر «اهل عهد» نیست، بلکه «محارب» و خائن شناخته میشود که امنیت جامعه را برهم زده است. این تغییر وضعیت، پاسخ قاطع را نه تنها مجاز، بلکه ضروری میسازد.
۲. تبدیل استراتژی جهاد: از «دفاع منفعلانه» به «تأدیب و برخورد قاطع»
دستور آیه مبنی بر «قتال ائمه کفر» (جنگیدن با سران کفر)، فراتر از یک دفاع صرف و لحظهای است. وقتی دشمن پیمان میشکند، نشان میدهد که اهل وفا نیست و از هر فرصتی برای ضربه زدن به اسلام استفاده خواهد کرد. بنابراین، وظیفه مسلمانان تنها دفع لحظهای حمله نیست، بلکه باید با قدرت تمام با سران توطئهگر مبارزه کنند تا توان آنها برای تجاوزهای بعدی از بین برود. این رویکرد که در ادبیات سیاسی اسلام «تأدیب» نامیده میشود، برای حفظ عزت و اقتدار امت اسلامی واجب است.
۳. استمرار وجوب جهاد تا رفع تهدید کامل
با توجه به سوابق تاریخی، پس از نقض آتشبس، جهاد دفاعی همچنان واجب است و حتی شدت آن بیشتر میشود. تجربه نشان داده دشمن بیوفا است و پیمانشکنی او نشانهای از نیت شوم برای نابودی اسلام است. در این شرایط، هیچ تضمینی برای توقف دشمن وجود ندارد مگر اینکه قدرت او شکسته شود. بنابراین، ادامه جهاد تا زمانی که تهدید به طور کامل رفع شود و امنیت پایدار برقرار گردد، یک ضرورت شرعی و عقلانی است.
در نهایت مطابق با آیه ۸ سوره توبه و درسهای تاریخی ماجرای بنیقریظه، نقض عهد توسط دشمن، پیمان را باطل میکند و وضعیت را به حالت جنگ تمامعیار بازمیگرداند. در این حالت، مسلمانان نباید فریب آتشبسهای موقت یا وعدههای دروغین را بخورند. وظیفه آنها، جهادی فعال و قاطع علیه سران کفر و متجاوزان است تا هم از دین خود دفاع کنند و هم امنیت جامعه اسلامی را در برابر خیانت دشمنان تضمین نمایند.
