از مجموع نشستهای هفته پژوهش؛
تاریخچه دسترسی آزاد تعریف دادههای علمی باز، بررسی شد
نشست تخصصی «مدیریت دادههای پژوهشی: روند جهانی و چشمانداز ایرانی» با بررسی تاریخچه دسترسی آزاد و تعریف دادههای علمی باز، برگزار شد.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملّی ایران، نشست تخصصی «مدیریت دادههای پژوهشی: روند جهانی و چشمانداز ایرانی» با حضور سید ابراهیم عمرانی (دبیرشورای تأمین منابع علمی وزارت عتف)، علی مقصودی (دانشیار گروه ژنتیک کمّی دانشگاه زابل)، اسماعیل وزیری (دانشیار گروه علم اطلاعات و دانششناسی و مدیر برنامه، بودجه و تحول اداری دانشگاه زابل) با مدیریت سیامک محبوب (عضو هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملّی ایران) برگزار شد.
دادههای پژوهشی مهمترین بخش تعریف علم باز است
سید ابراهیم عمرانی (دبیرشورای تأمین منابع علمی وزارت عتف) در ابتدای این نشست با طرح پرسشهایی میزان مدیریت دادههای پژوهشی و اهمیّت و اولویت آن در ایران و سیر تحول آنها در جهان و تأثیرات بر سازوکار تحقیق را مورد بررسی قرار داد و گفت: دسترسی آزاد، روشی برای دسترسی آنلاین و رایگان است که اجازه استفاده از نتایج را به محقق میدهد. از همین رو در زمینه تحقیق و توسعه، دسترسی آزاد معمولاً بر مقالههای علمی که داوری شدهاند و دادههای پژوهشی تمرکز دارد.
وی در ادامه با اشاره به این مطلب که دسترسی آزاد در سه حوزه جغرافیایی که بیشترین مقاله ها، مجلههای علمی با ناشر تجاری و مجلات معتبر انجمنهای علمی را دربر میگیرد؛ اظهار داشت: دسترسی آزاد به لحاظ جغرافیایی با در نظر گرفتن ویژگیها در ایالات متحده آمریکا، بریتانیا و اتحادیه اروپا متمرکز است. به این ترتیب که در فوریه سال ۲۰۰۲ در بوداپست پایتخت مجارستان اولین بیانیه دسترسی آزاد تصویب شد.
عمرانی افزود: ایالات متحده آمریکا اولین تصمیم گیرنده در بحث دسترسی آزاد بود و در مرحله اول مقالههای پزشکی با بودجه عمومی پژوهش و تحقیق شده بود، به صورت رایگان و ۶ ماه پس از انتشار در دسترس عموم قرار گرفت. دولت بریتانیا در سال ۲۰۱۲ موضوع دسترسی آزاد را پذیرفت و در سال ۲۰۱۱ موضوع دسترسی آزاد در اتحادیه اروپا مطرح شد که با مقاومت ناشران روبرو شد و درنهایت در سال ۲۰۱۸ پذیرفته شد. کمیسیون اروپایی نیز بر اساس سند «رهنمودی بر دسترسی آزاد به انتشارات علمی و دادههای پژوهشی در افق ۲۰۲۰» بر دو مدل طلایی و سبز دسترسی آزاد به عنوان انتشار نتایج تحقیقات در اتحادیه اروپا از شروع سال ۲۰۱۳ تأکید میکند و اظهار امیدواری کرد که در سال ۲۰۲۰ همه دادههای پژوهشی و انتشارات علمی این قاره به صورت رایگان در اختیار قرار گیرد.
دبیرشورای تأمین منابع علمی وزارت عتف در توضیح علم باز و دادههای بازپژوهشی گفت: علم باز، علم قرن ۲۱ است و دادههای پژوهشی مهمترین بخش تعریف علم باز محسوب میشود.
این استاد دانشگاه درباره فعالیت برخی از کشورها در حوزه دسترسی آزاد یادآور شد: کشور مصر، طی چندسال گذشته با افزایش مبلغی روی قبضهای آب و برق توانسته دسترسی به مقالههای علمی را برای کل کشور دسترسپذیر کند. کشور ترکیه نیز دو کنسرسیوم قوی در این زمینه دارد و کشور هند هم در سال ۲۰۱۸ اعلام کرد که پنجمین تولید کننده مقالات علمی بعد از آمریکا، چین، انگلیس و آلمان است.
عمرانی درباره فعالیت ایران در حوزه دسترسی آزاد گفت: از زمان تشکیل کمیته علمسنجی دانشگاه تهران در اواخر دهه ۸۰ توصیه شد که دسترسی آزاد رسمی شود و تنها به باز بودن دسترسی به مقالهها در پایگاههای آرشیو مجلات اکتفا نکنند. مکاتبات بسیاری با مراکز مختلف انجام شد که یا متوقف شد و یا با وعدههای عملیاتی نشده مواجه شدیم.
علی مقصودی (دانشیار گروه ژنتیک کمّی دانشگاه زابل) در این نشست درباره جایگاه دانشگاه در تولید دادههای ژنتیک کمّی، هزینه تولید دادهها و دسترسی به جمعیت آماری صحبت کرد و اسماعیل وزیری دانشیار گروه علم اطلاعات و دانششناسی و مدیر برنامه، بودجه و تحول اداری دانشگاه زابل در پایان این نشست درباره علم کتابداری و جایگاه آن در دانششناسی سخن گفت. او در این نشست بر تولید دادهها به منظور پاسخگویی به دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلات تکمیلی و استفاده از دادههای به اشتراک گذاشته شده برای انجام مطالعات تأکید کرد.