حضرت زهرا(س) الگویی فراتر از جنسیت در تبیین انسان کامل و دفاع عقلانی از ولایت

فرید حجتی با اشاره به جایگاه حضرت فاطمه زهرا(س) در تکوین و تحول مکاتب فلسفی، اظهار کرد: برای پاسخ به این پرسش باید به پیوند میان ماهیت فلسفه و کلام اسلامی و همچنین دفاع عقلانی از حریم ولایت به‌عنوان ادامه سلسله نبوت و جریان فیض الهی توجه کرد.

وی با بیان اینکه غایت کلام اسلامی دفاع عقلانی از آموزه‌های دین اسلام است، افزود: نبوت و در ادامه آن امامت، از اصول اعتقادی دین اسلام به شمار می‌روند و بر همین اساس، یکی از رسالت‌های مهم علم کلام، دفاع عقلانی از این دو اصل بنیادین است.

این دکترای فلسفه تطبیقی با اشاره به سابقه تاریخی دفاع از اصل نبوت، بیان کرد: دفاع از نبوت از دیرباز در علم کلام متداول بوده و در سایر ادیان ابراهیمی همچون یهودیت و مسیحیت نیز تلاش‌هایی برای دفاع عقلانی از این اصل صورت گرفته است. در حقیقت، دفاع از نبوت عمری به بلندای خود نبوت دارد و از زمان حضرت آدم(ع) تا حضرت خاتم(ص) استمرار داشته است.

حجتی تصریح کرد: اصل امامت پس از رحلت نبی مکرم اسلام(ص) در عالم اسلام به‌عنوان اصلی نوپا مطرح شد که با امامت امام علی(ع) آغاز شد. دفاع از این اصل در شرایط تاریخی آن دوران، به‌هیچ‌وجه کار ساده‌ای نبود و در همین بستر است که نقش حضرت زهرا(س) به‌عنوان نخستین مدافع حریم ولایت در تاریخ اسلام آشکار می‌شود.

وی ادامه داد: آن بانوی والامقام نخستین کسی بود که در میانه میدان مقابله با جاهلیت اعراب و خیانت فرصت‌طلبان آن دوران حضور یافت و با ایراد خطبه‌های آتشین، تمام‌قد از اصل مهم امامت به شیوه‌ای عقلانی دفاع کرد. حضرت فاطمه زهرا(س) تا پای جان بر سر این اصل اصیل اسلامی ایستادگی کرد و در نهایت در مسیر دفاع از آن به شهادت رسید.

دفاع حضرت زهرا(س) فراتر از نظریه‌پردازی کلامی بود

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان با تأکید بر اینکه نقش حضرت زهرا(س) را نمی‌توان صرفاً در چارچوب نظریه‌پردازی کلامی بررسی کرد، خاطرنشان کرد: نقش ایشان فراتر از یک متکلم است که تنها به بیان دیدگاه‌ها و ارائه نظریه بسنده می‌کند؛ چراکه حضرت فاطمه(س) علاوه بر دفاع عقلانی از حریم ولایت، در عمل نیز در این مسیر ایستادگی کرد و هزینه این دفاع را با جان خود پرداخت.

وی افزود: اگر دفاع عقل‌محور حضرت فاطمه(س) از حریم ولایت نبود، کیان دین اسلام از اساس با چالش‌های جدی روبه‌رو می‌شد و هدف نبوت خاتم(ص) که همان اکمال دین الهی است، هرگز به شکل مطلوب محقق نمی‌شد. از این منظر، اگر چنین دفاعی صورت نمی‌گرفت، ممکن بود بر سر اسلام نیز همان سرنوشتی بیاید که بر سر شرایع پیشین آمده است؛ بنابراین بشریت تا ابد مدیون این بانوی والامقام خواهد بود.

حضرت زهرا(س) و عبور از نگاه جنسیت‌محور به مفهوم انسان کامل

حجتی در ادامه با پرداختن به ابعاد فلسفی جایگاه حضرت فاطمه زهرا(س)، گفت: دین الهی برخلاف مکاتب بشری همچون مکتب ارسطو که در آن صرفاً اندیشه‌ها اهمیت دارند، به الگو و تجسم عینی اندیشه‌ها نیز نیازمند است؛ الگوهایی که در قالب انسان‌های کامل و معصومان(ع) ظهور پیدا می‌کنند.

وی با طرح این موضوع که وجود حضرت زهرا(س) چه جایگاهی در تبیین مفهوم انسان کامل دارد، توضیح داد: اگر تنها مردان معصوم در جایگاه انسان کامل حضور داشتند، این تصور تقویت می‌شد که کمال انسانی و مفهوم انسان کامل، جنسیت‌محور است؛ اما وجود حضرت فاطمه زهرا(س) به‌عنوان یک بانوی معصوم نشان می‌دهد که جنسیت در تحقق کمال انسانی نقشی ندارد و انسان کامل می‌تواند زن باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان تأکید کرد: از این منظر، حضور حضرت زهرا(س) صرفاً یک جایگاه تاریخی و مذهبی نیست، بلکه رکنی ضروری در ارائه تقریری جامع از انسان‌شناسی اسلامی به شمار می‌رود؛ چراکه وجود ایشان امکان فهمی فراگیر از کمال انسانی را فراهم می‌کند و نشان می‌دهد که دستیابی به مراتب والای معنوی و انسانی، محدود به جنسیت خاصی نیست.