آلودگی پلاستیک؛ بحرانی فراتر از افزایش زباله‌های روی زمین
نتایج بررسی گسترده بیش از ۳۶ هزار پژوهش نشان داد، آلودگی پلاستیکی فقط به بطری‌ها و کیسه‌های رهاشده در طبیعت محدود نمی‌شود؛ پلاستیک پس از ورود به محیط به ذرات ریزتر تبدیل، مواد شیمیایی آزاد می‌کند، به محل تجمع میکروب‌ها تبدیل می‌شود و می‌تواند بر سلامت انسان، تنوع زیستی و حتی تغییرات اقلیمی اثر بگذارد.
محققان آکادمی علوم چین و همکارانشان در چین، نروژ و آلمان، با بررسی ۳۶ هزار و ۲۳ مقاله علمی تلاش کردند تصویری جامع از ابعاد آلودگی پلاستیکی و راه‌های مقابله با آن ارائه دهند. بر اساس نتایج این تحقیق، جهان سالانه بیش از ۴۵۰ میلیون تن پلاستیک تولید می‌کند و حدود ۸۰ درصد زباله‌های پلاستیکی در محل‌های دفن زباله یا محیط‌زیست انباشته می‌شود و فقط حدود ۹ درصد پلاستیک تولیدشده تاکنون بازیافت شده است.
پلاستیک همه‌جا پخش می‌شود
رودخانه‌ها، روان‌آب‌ها، جریان‌های اقیانوسی و باد، پلاستیک را از مکانی به مکان دیگر منتقل می‌کنند. تابش خورشید و فرسایش نیز آن را به قطعات کوچک‌تر تبدیل می‌کند و ذرات پلاستیکی اکنون در مناطقی مانند قله اورست، قطب شمال و نقاط بسیار دور شناسایی شده‌اند همچنین آثار آنها در بدن بیش از ۱۳۰۰ گونه جانوری نیز مشاهده شده است.
محققان آسیب‌های ناشی از پلاستیک را در سه گروه اصلی قرار می‌دهند که شامل آسیب فیزیکی، شیمیایی و میکروبی است. بیش از ۱۶ هزار ماده شیمیایی با پلاستیک‌ها مرتبط است که بیش از ۴۲۰۰ مورد آنها به دلیل ماندگاری، تجمع در موجودات زنده، نگرانی‌های علمی ایجاد کرده‌اند.
پلاستیک همچنین محل تجمع میکروارگانیسم‌ها است و جامعه‌ای میکروبی موسوم به «پلاستیسفر» روی سطح آن شکل می‌گیرد. برخی عوامل بیماری‌زا و باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک نیز می‌توانند در این محیط تجمع کنند و پلاستیک به انتقال آنها به مناطق جدید کمک کند.
ذرات پلاستیکی در بدن انسان
میکروپلاستیک‌ها و نانوپلاستیک‌ها در خون، ریه‌ها، جفت و پلاک‌های موجود در عروق شناسایی شده‌اند. در یک مطالعه بالینی، این ذرات در پلاک‌های شریانی حدود ۶۰ درصد از بیش از ۲۰۰ بیمار تحت عمل جراحی مشاهده شد. این بیماران حدود ۳۴ ماه با نرخ بالاتری از حمله قلبی، سکته مغزی و مرگ مواجه بودند، با این حال، محققان تاکید کردند این یافته‌ها ارتباط را نشان می‌دهد و هنوز اثبات‌کننده رابطه علت و معلولی نیست.
دانشمندان همچنان به بررسی مسیرهای ورود پلاستیک به بدن، میزان مواجهه، سازوکارهای زیستی و پیامدهای بلندمدت آن نیاز دارند.
پلاستیک و تغییرات اقلیمی
آلودگی پلاستیکی فقط مسئله‌ای زیست‌محیطی نیست و با تغییرات اقلیمی نیز ارتباط دارد. تولید یک تن رزین پلاستیکی حدود دو تن دی‌اکسیدکربن منتشر می‌کند. در سال ۲۰۱۵، پلاستیک‌ها حدود ۴.۵ درصد از انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای را به خود اختصاص دادند و این سهم ممکن است تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۱۵ درصد از بودجه کربنی جهان برسد.
پلاستیک‌های موجود در خاک، رسوبات و آب نیز می‌توانند فعالیت میکروارگانیسم‌ها و چرخه کربن و نیتروژن را تغییر دهند. نتایج تحقیقی نشان داد، میکروپلاستیک‌ها می‌توانند انتشار اکسید نیتروژن، یکی از گازهای گلخانه‌ای قدرتمند، را بیش از ۱۴۰ درصد افزایش دهند.
کاهش تولید مهم‌تر از پاکسازی است
محققان معتقدند پاکسازی زباله‌های پلاستیکی به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل را حل کند و اولویت باید کاهش تولید پلاستیک، به‌ویژه پلاستیک‌های یک‌بارمصرف باشد. بسته‌بندی‌ها حدود ۴۰ درصد از مصرف پلاستیک و ۶۰ درصد از زباله‌های پلاستیکی را تشکیل می‌دهند. پس از کاهش تولید، استفاده از مواد شیمیایی ایمن‌تر، طراحی محصولات بادوام‌تر و تولید کالاهایی که قابلیت استفاده مجدد و بازیافت داشته باشند، از راهکارهای مهم عنوان شده‌اند.
آنان همچنین هشدار دادند پلاستیک‌های زیست‌تخریب‌پذیر و کمپوست‌پذیر هنوز تنها حدود یک درصد تولید پلاستیک را تشکیل می‌دهند و برخی از آنها در محیطی که در نهایت وارد آن می‌شوند، به‌درستی تجزیه نمی‌شوند.
پنج مانع اصلی مقابله با آلودگی پلاستیکی
این پژوهش پنج مانع اصلی را شناسایی کرده است که شامل کمبود اطلاعات درباره مواد شیمیایی موجود در پلاستیک‌ها، ضعف سیستم‌های پایش، نامشخص بودن هزینه‌های اجتماعی، ارزیابی ناکافی اثربخشی سیاست‌ها و دشواری رساندن فناوری‌های جدید به مرحله استفاده گسترده است.
بر اساس گزارش سایت ارث، محققان خواستار شفافیت بیشتر درباره مواد تشکیل‌دهنده پلاستیک‌ها، تدوین مقررات علمی برای حذف خطرناک‌ترین مواد، ایجاد سیستم‌های استاندارد پایش و دسترسی آزاد به داده‌ها هستند. مقابله با آلودگی پلاستیکی باید همزمان با اقدامات مربوط به تغییرات اقلیمی و کاهش تنوع زیستی دنبال شود زیرا این بحران‌ها به یکدیگر مرتبط هستند.
نتایج این پژوهش در نشریه National Science Review منتشر شده است.
