سرفه تا چند روز طبیعی است؟
سرماخوردگی تمام شده، تب و بدندرد از بین رفته، گلودرد فروکش کرده و حال عمومی بهتر شده است، اما سرفهها همچنان ادامه دارد. برای خیلیها این وضعیت آشنا است. مخصوصا برای کسانی که سیگار میکشند و بعد از هر عفونت تنفسی احساس میکنند سرفه و خلط، دست از سرشان برنمیدارد. اما آیا واقعا سیگار میتواند دوره بیماریهای تنفسی را طولانیتر کند یا این فقط یک تصور رایج است؟
پزشکان میگویند سیگار فقط در ایجاد بیماریهای مزمن ریوی نقش ندارد. بلکه میتواند در عملکرد طبیعی دستگاه تنفسی و دفاع آن در برابر عفونتها نیز اختلال ایجاد کند. دکتر بابک پورقلیچ، پزشک عمومی و عضو انجمن پزشکان عمومی یکی از دلایل این موضوع را اختلال در پاکسازی طبیعی مجاری تنفسی میداند.
به گفته او، سیگار هم باعث غلیظتر شدن خلط میشود و هم حرکت سلولهای مویی یا مژکهای موجود در نای و نایژهها را کاهش میدهد. «این مژکها بخشی از سیستم پاکسازی طبیعی دستگاه تنفسی هستند و با حرکت خود به خارج شدن مخاط و ذرات و عوامل بیماریزا کمک میکنند. وقتی حرکت آنها کاهش پیدا کند و همزمان خلط غلیظتر شود، دفع ترشحات دشوارتر خواهد شد. به این ترتیب، یکی از واکنشهای دفاعی مهم ریه برای هدایت میکروبها به خارج از مجاری تنفسی و کمک به کاهش التهاب، دچار اختلال میشود.»
پورقلیچ توضیح بیشتری میدهد: «به زبان روشنتر، برای فردی که سیگار میکشد، مسئله فقط ورود دود و مواد شیمیایی به ریه نیست؛ خود فرایند پاکسازی مجاری تنفسی نیز میتواند آسیب ببیند. اثرات دود دخانیات بر مژکهای راههای هوایی و پاکسازی مخاط، یکی از مکانیسمهای شناختهشده آسیب سیگار به دستگاه تنفسی است.»
سیگار، سیستم ایمنی را ضعیف میکند
اما ماجرا به همینجا ختم نمیشود. پورقلیچ، عامل مهم دیگر در تاخیر بهبود سرفه را «تضعیف عملکرد سیستم ایمنی» میداند.
به گفته او، «سیگار ممکن است سیستم ایمنی فرد را تضعیف و واکنشهای دفاعی بدن را با مشکل مواجه کند. این اختلال مخصوصا در مخاطها اهمیت دارد. چون سیستم دفاعی بدن در همین نواحی برای جلوگیری از ورود میکروبها به مجاری تنفسی فعال است. بنابراین مصرف سیگار میتواند با مختل کردن دفاع طبیعی مجاری تنفسی، روند بهبود عفونت را هم به تأخیر بیندازد.»
سرفه تا چند روز طبیعی است؟
ماندگاری سرفه بهتنهایی لزوما به معنای ادامه داشتن عفونت یا وجود یک بیماری جدی نیست. سرفه ممکن است بعد از برطرف شدن سایر علائم عفونت تنفسی، برای مدتی باقی بماند. در پزشکی، معمولاً سرفه کمتر از سه هفته «حاد»، بین سه تا هشت هفته «تحتحاد» و بیش از هشت هفته «مزمن» در نظر گرفته میشود.
با این حال، این دستهبندی به این معنا نیست که فرد باید صرفاً به دلیل قرار گرفتن سرفه در یک بازه زمانی مشخص، بدون توجه به علائم دیگر منتظر بماند. پورقلیچ درباره مدت معمول سرفه بعد از بیماریهای تنفسی توضیح میدهد: «در یک سرماخوردگی ساده، سرفه معمولا حدود پنج روز ادامه پیدا میکند و بعد بهبود پیدا میکند اما در بیماریهایی مانند کرونا یا آنفلوآنزا ممکن است سرفه تا حدود سه هفته و بیشتر هم ادامه داشته باشد. بنابراین طول کشیدن سرفه یکی از شاخصهایی است که باید مورد توجه قرار بگیرد. به خصوص اگر روند آن رو به بهبود نباشد یا از مدت مورد انتظار بیماری فراتر برود.»
فقط مدت سرفه مهم نیست
البته برای قضاوت درباره یک سرفه، فقط تعداد روزها مهم نیست؛ شدت سرفه و علائم همراه آن هم باید در نظر گرفته شود. به گفته پورقلیچ، «شدت سرفه، علائم همراه آن و بیماریهای زمینهای فرد هم اهمیت دارند. مثلا مبتلایان به دیابت یا بیماریهای قلبی و عروقی و همچنین افراد دارای فشار خون بالا به دلیل شرایط زمینهای خود باید با دقت بیشتری روند بهبودی را دنبال کنند و در صورت طولانی شدن یا تشدید علائم، زودتر به پزشک مراجعه کنند.»
به گفته این پزشک، «این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که یک سرفه طولانی همیشه صرفاً «باقیمانده سرماخوردگی» نیست. آسم، بیماری انسدادی مزمن ریه، تحریک راههای هوایی، ترشحات پشت حلق و بعضی بیماریهای دیگر نیز میتوانند باعث ماندگاری سرفه شوند. در افراد سیگاری، احتمال بیماریهای مزمن تنفسی نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند.»
آلرژی هم میتواند ماجرا را پیچیدهتر کند
عامل دیگری که ممکن است باعث شود سرفه بعد از یک بیماری تنفسی بیشتر طول بکشد، وجود زمینه آلرژیک است. پورقلیچ میگوید: «اگر آلرژی فرد مزمن باشد، ابتلا به یک بیماری ویروسی یا عفونی میتواند وضعیت آلرژی را تشدید کند و باعث مزمنتر شدن یا افزایش شدت سرفه شود. در چنین شرایطی بیماری عفونی میتواند زمینه آلرژیک موجود را تشدید کند و روند علائم تنفسی را طولانیتر کند. از طرف دیگر، اگر فرد همزمان در مرحله حاد آلرژی قرار داشته باشد و عفونت هم روی آن سوار شود، هردو وضعیت در مرحله حاد قرار میگیرند و نیاز به پیگیری وجود دارد.»
در دوران سرماخوردگی با سیگار چه کنیم؟
خیلی از افراد سیگاری که دچار بیماری تنفسی میشوند، تصور میکنند چند روز سیگار نکشیدن واقعا کمکی نمیکند، اما دکتر پورقلیچ توصیه میکند که «در دوره بیماری، بهتر است سیگار کاملاً کنار گذاشته شود.»
او تأکید میکند: «از همان روز ترک، آثار زیانآور سیگار شروع به کاهش میکنند و به همین دلیل توصیه میشود افراد سیگاری در مرحله حاد بیماری و تا زمان بهبود کامل، سیگار نکشند.»
