هشدار یک متخصص: استرس میتواند دارو و انسولین را کم اثر کند
شرایط استرسزا در بیماران مبتلا به دیابت - چه کودکان و چه بزرگسالان - یکی از عوامل مهم نوسان قند خون و دشوار شدن کنترل بیماری محسوب میشود.
استرس فقط یک واکنش روانی نیست و میتواند مستقیماً قند خون را افزایش دهد. هنگام استرس، هورمونهایی مانند کورتیزول و آدرنالین ترشح میشوند که تولید قند در کبد را بالا میبرند و مقاومت به انسولین را افزایش میدهند؛ در نتیجه کنترل دیابت دشوارتر میشود.
استرسهای کوتاهمدت مانند ترس یا شوک، معمولاً باعث افزایش موقت قند خون میشوند، اما استرس مزمن مانند اضطراب، مشکلات خانوادگی یا فشار اقتصادی، اثر شدیدتر و پایدارتری دارد و میتواند کنترل دیابت را مختل کند.
این موضوع در کودکان مبتلا به دیابت پررنگتر است، زیرا بدن آنها واکنش هورمونی شدیدتری نشان میدهد و مدیریت بیماری نیز وابسته به والدین است. به همین دلیل نوسان قند خون در کودکان بیشتر دیده میشود. در بزرگسالان نیز استرس میتواند قند خون را بالا ببرد و حتی نیاز به تنظیم دارو یا انسولین ایجاد کند. حتی در افراد سالم هم استرس باعث افزایش موقت قند خون میشود، اما بدن معمولاً آن را به حالت طبیعی بازمیگرداند؛ قابلیتی که در بیماران دیابتی مختل است.
دکتر مریم رزاقی آذر، فوقتخصص غدد و متابولیسم کودکان درباره نقش استرس در نوسان قند خون کودکان میگوید: «استرسهای مزمن و طولانیمدت میتوانند باعث برهم خوردن کنترل قند خون شوند. در بزرگسالان معمولاً این وضعیت قابل مدیریتتر است. چون آنها تجربه بیشتری در تنظیم سبک زندگی و مصرف دارو دارند. اما در کودکان، به دلیل واکنش شدیدتر بدن به استرس و وابستگی کامل به والدین برای تزریق انسولین، نوسانات قند خون بیشتر و پیچیدهتر دیده میشود.»
او ادامه میدهد: «در این شرایط ممکن است قند خون ناگهان افزایش پیدا کند و بعد با تزریق انسولین یا تغییر شرایط، دچار افت شود. البته همین نوسانات ممکن است تنظیم دقیق دوز انسولین را برای خانوادهها دشوار کند. همچنین فضای روانی خانه و اضطراب والدین و صحبت کردن والدین درباره اخبار منفی و ... میتواند به طور مستقیم بر سطح استرس کودک اثر بگذارد و کنترل بیماری را تحت تأثیر قرار دهد.»
شواهد بالینی هم نشان میدهد که استرس – مخصوصا در شکل مزمن آن - یکی از عوامل مهم در بیثباتی قند خون در بیماران دیابتی است. رزاقی آذر در این باره هم تاکید میکند: «این اثر در کودکان شدیدتر و در بزرگسالان تا حدی قابل مدیریتتر است، اما در هر دو گروه میتواند روند کنترل بیماری را پیچیدهتر کند و گاهی حتی باعث شود نیاز به تغییر دوز دارو یا انسولین ایجاد شود.»
