در بحبوحه اخبار بد؛ «مجلس مجازی» بازوی آرامشبخش معیشت شد
دومین نشست مجازی مجلس شورای اسلامی با حضور ۲۲۶ نماینده در شرایطی برگزار شد که بسیاری از نهادهای کشور درگیر مدیریت مستقیم بحران جنگی هستند. آنچه این جلسه را از یک نشست عادی متمایز میکند، نه صرفاً تعداد نمایندگان حاضر در فضای مجازی، بلکه تغییر رویکرد مجلس از نظارت در شرایط عادی به همراهی راهبردی در بحران است. نگارنده در این سطور سعی دارد نقش مجلس در تقویت طرح کالابرگ الکترونیک و تأثیر افزایش مبلغ آن بر تابآوری روانی جامعه در شرایط جنگی را تبیین کند.
وقتی از تعطیلی مجلس صحبت میشود، بسیاری تصور میکنند قوه مقننه از مدار خارج شده است. اما آمار دومین جلسه مجازی روایت دیگری دارد. یازده عضو هیأت رئیسه به صورت حضوری و ۲۰۹ نماینده به شکل برخط در این جلسه شرکت کردند. این یعنی ۲۲۶ نماینده همزمان با اوج تنشهای سیاسی و بین المللی، معیشت پایه مردم را در دستور کار قرار دادهاند. موضوع جلسه کالابرگ الکترونیک و مقابله با بیکاری واحدهای تولیدی متأثر از جنگ بوده است؛ انتخابی که نشان میدهد مجلس تشخیص داده در شرایط کنونی، خلأهای امنیت خوراک میتواند از هر تهدید دیگری خطرناکتر باشد.
در ادبیات علوم سیاسی و جامعهشناسی بحران، مفهومی به نام "تابآوری دولتی" وجود دارد. این نظریه معتقد است دوام یک دولت در بحرانهای امنیتی تنها به قدرت نظامی آن نیست، بلکه به ظرفیت آن برای حفظ انسجام اجتماعی از طریق تأمین نیازهای پایه مردم گره خورده است. به عبارت سادهتر، در جنگی که دشمن هدفش جدایی مردم از حاکمیت است، هر ریالی که صرف امنیت خوراک دهکهای ضعیف شود، در واقع هزینهای برای مشروعیت و بقای نظام محسوب میشود، نه یک هزینه رفاهی اضافی. نظریه "ماشین تابآوری" هشدار میدهد که برخی دولتها در بحران مسئولیت را به دوش مردم میاندازند، اما مسیر درست؛ "تابآوری جمعی" است؛ جایی که حاکمیت بار اصلی بحران را بر دوش میگیرد و با ابزارهایی مثل کالابرگ، شبکه ایمنی گستردهای زیر پای مردم پهن میکند.
بر اساس این نظریه، مجلس به یکی از اضلاع اصلی ماشین تابآوری بدل شده است. بدون همراهی مجلس، هیچ اعتباری برای افزایش کالابرگ اختصاص نمییابد. حضور وزیر تعاون در جلسه مجازی و پاسخ به سؤالات دوازده نماینده نشان میدهد که مجلس مسئولیت دستگاه اجرایی را در برابر مردم فعال نگه داشته است. برگزاری جلسه مجازی با این حجم از نمایندگان، پیامی روشن به دشمن و مردم دارد: حتی اگر موشک بیاید، چرخ پشتیبانی از معیشت نمیایستد.
از منظر نظریه تابآوری دولتی، افزایش مبلغ کالابرگ در شرایط جنگی سه اثر متمایز بر فضای روانی جامعه میگذارد. نخست، در فضایی که هر روز خبر بد میرسد، افزایش یارانه مانند یک داروی آرامبخش جمعی عمل میکند و ذهن مردم را از نگرانی دائمی خرید به سمت اطمینان نسبی سوق میدهد. دوم، جنگ یعنی جهش قیمت و نوسانات بیسابقه؛ کالابرگ با مبلغ بیشتر به یک لنگر معیشتی تبدیل میشود که به خانوار میگوید حداقلِ خوراک، تضمین است. سوم، یکی از محورهای اصلی عملیات روانی دشمن القای تنهایی مردم در برابر گرانی است؛ افزایش کالابرگ از سوی نهادی مثل مجلس، تصویر حاکمیت پشتیبان را بازسازی میکند و گسل مورد نظر دشمن بین مردم و نظام را از بین میبرد.
مجلس شورای اسلامی در هفتههای اخیر نشان داده است که مفهوم تعطیلی را بازتعریف کرده است. تعطیلی ساختمان به معنای تعطیلی حمایت نیست. جلسه مجازی با حضور ۲۲۶ نماینده برای پیگیری کالابرگ، یک اقدام تشریفاتی نبود، بلکه مصداق عملی تابآوری دولتی در تراز یک نظام مردمی است. آنچه امروز در مجلس میگذرد، نهادینهسازی یک رویکرد جدید است: در بحران، اولویت اول امنیت معیشتی است، نه تشریفات سیاسی. توصیه نهایی نگارنده این است که هر چه سریعتر نسبت به افزایش چشمگیر مبلغ کالابرگ اقدام شود؛ زیرا هزینه تابآوری جمعی همواره کمتر از هزینه فروپاشی اعتماد عمومی است.
کبری آجربندیان
