بهترین شربت خواب کودکان کدام است ؟

بی خوابی یا بدخوابی کودک، از آن دغدغه های شبانه روزی و طاقت فرسایی است که آرامش را از تمام اعضای خانواده می گیرد. در این میان، شربت های خواب کودکان که این روزها نامشان را زیاد می شنویم، شاید مثل یک راه حل جادویی به نظر برسند؛ اما آیا واقعاً بی خطر و مؤثرند؟

پیش از هر چیز، دانستن این نکته ضروری است: هیچ سازمان معتبر دارویی مانند سازمان غذا و داروی آمریکا، هیچ دارویی را به طور اختصاصی برای درمان بی خوابی کودکان تأیید نکرده است. این یعنی تمام داروها و مکمل هایی که با عنوان «شربت خواب کودک» می شناسیم، یا مکمل های غذایی هستند یا داروهایی که برای مصارف دیگری ساخته شده اند و خواب آلودگی، یکی از عوارض جانبی آن ها محسوب می شود.

سه گروه اصلی شربت خواب کودکان

به طور کلی، فرآورده هایی که در داروخانه ها به عنوان کمک خواب کودک عرضه می شوند، در یکی از این سه دسته قرار می گیرند:

محصولات حاوی ملاتونین: مانند شربت پدیابست اسلیپ، ملاتونین رویال اسلیپ و قطره ملاتونین

شربت های ضدحساسیت با خاصیت خواب آوری: مانند دیفن هیدرامین و کتوتیفن

شربت های کاملاً گیاهی: مانند بی بی سد، اهورا اسلیپ و سیموسد

در ادامه، هر یک از این گروه ها را دقیق تر بررسی می کنیم.

۱. ملاتونین؛ هورمون خواب

ملاتونین یک هورمون طبیعی در بدن است که به تنظیم چرخه خواب و بیداری کمک می کند. نسخه های ساخته شده آن در داروخانه ها، معمولاً اولین گزینه ای است که والدین با آن مواجه می شوند.

مزایا:

تأثیر نسبتاً سریع: ملاتونین به طور میانگین مدت زمان به خواب رفتن را در کودکان حدود ۱۸ دقیقه کاهش می دهد.

ایمنی نسبی در کوتاه مدت: مطالعات نشان داده اند که مصرف کوتاه مدت ملاتونین زیر نظر پزشک، در کودکان دارای اختلالات عصبی رشدی مانند اوتیسم و ADHD با عوارض جانبی کمی همراه است. همچنین این هورمون در این گروه از کودکان، به طور محسوسی زمان به خواب رفتن را کاهش می دهد.

چند محصول رایج در ایران: شربت پدیابست اسلیپ (مناسب بالای ۳ سال)، و قطره یا شربت های ملاتونین رویال اسلیپ (با دوزهای مختلف) از جمله محصولات موجود در ایران هستند.

معایب:

تأیید نشدن اثربخشی در کودکان سالم: مهم ترین نکته این است که شواهد علمی قوی برای اثربخشی ملاتونین در کودکانی که از رشد طبیعی برخوردارند و صرفاً بدخواب هستند، وجود ندارد و مطالعات در این زمینه بسیار محدود است.

عوارض جانبی: اگرچه معمولاً شدید نیستند، اما می توانند شامل سردرد، سرگیجه، شب ادراری، گیجی و خواب آلودگی در طول روز باشند. برخی مطالعات نیز به نگرانی هایی درباره تأثیر بلندمدت آن بر روند بلوغ اشاره دارند.

خطر مسمومیت: به طرز نگران کننده ای، ملاتونین شایع ترین عامل مسمومیت دارویی ناشی از مصرف سرخود در کودکان زیر ۶ سال در ایالات متحده گزارش شده است.

توصیه مهم: به دلیل نبودن اطلاعات کافی در مورد ایمنی بلندمدت، متخصصان توصیه می کنند ملاتونین تنها با مشورت پزشک و برای دوره های کوتاه (برای مثال، ۳ تا ۶ ماه) مصرف شود و پس از آن، نیاز به ادامه مصرف مجدداً ارزیابی گردد.

۲. شربت های ضدحساسیت؛ خواب آلودگی ناخواسته!

داروهایی مانند دیفن هیدرامین که با نام تجاری دیفن هیدرامین کامپاند نیز شناخته می شود یا کتوتیفن (مانند شربت زادیتن یا کتوتیفن) در اصل برای درمان آلرژی و خارش ساخته شده اند. خواب آلودگی، یک عارضه جانبی شناخته شده این داروهاست و برخی والدین به اشتباه از آن برای خواباندن کودک استفاده می کنند.

معایب:

هشدار رسمی و جدی سازمان های بهداشتی: برچسب رسمی تمام محصولات حاوی دیفن هیدرامین، صریحاً هشدار می دهد برای خواب آلود کردن کودک استفاده نشود.

محدودیت سنی: این داروها به هیچ وجه برای کودکان زیر ۲ سال توصیه نمی شوند مگر با دستور پزشک، و برای کودکان ۶ تا ۱۱ سال نیز باید با احتیاط فراوان مصرف شوند. سازمان نظام سلامت بریتانیا حتی مصرف آن را برای مشکلات خواب در افراد زیر ۱۶ سال مناسب نمی داند.

عارضه تحریک متناقض: جالب است بدانید که در برخی کودکان، این داروها نه تنها خواب آور نیستند، بلکه باعث تحریک پذیری، بی قراری، عصبانیت و دقیقاً بدتر شدن بی خوابی می شوند! این وضعیت که تحریک متناقض نام دارد، در کودکان بسیار شایع تر از بزرگسالان است.

عوارض جانبی آزاردهنده: خشکی دهان، سرگیجه، یبوست، تاری دید و اختلال در تمرکز از دیگر عوارض شایع این داروها هستند.

۳. شربت های گیاهی؛ مسیر ملایم تر طبیعت

شربت های گیاهی مانند بی بی سد، اهورا اسلیپ و سیموسد، معمولاً ترکیبی از چندین عصاره گیاهی آرام بخش هستند. از رایج ترین ترکیبات آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

مزایا:

عملکرد چندجانبه و ملایم: این شربت ها معمولاً یک شبه اثر نمی کنند، بلکه با ایجاد یک حالت آرامش عمومی، کودک را برای خواب آماده می سازند. اثر آن ها ملایم تر و تدریجی تر از داروهای شیمیایی است.

پشتوانه علمی برای برخی ترکیبات:

سنبل الطیب (والرین): یک مطالعه نشان داد که عصاره سنبل الطیب در کودکان دارای ناتوانی های ذهنی، مدت زمان به خواب رفتن را به طور معناداری کاهش داده و کیفیت خواب را بهبود بخشید. با این حال، برای تأیید این نتایج به تحقیقات بیشتری نیاز است. مصرف آن برای کودکان زیر ۳ سال توصیه نمی شود.

بابونه: یک کارآزمایی بالینی تصادفی سازی شده نشان داد که بابونه می تواند در بهبود کیفیت خواب کودکان مؤثر و بی خطر باشد.

گل ساعتی: مطالعات نشان می دهد که گل ساعتی به طور کلی در کودکان و نوجوانان به خوبی تحمل می شود و می تواند از خواب و کاهش استرس حمایت کند.

معایب:

تأثیر نه چندان فوری: برخلاف آنتی هیستامین ها، اثر این شربت ها فوری نیست و ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشد تا نتیجه مطلوب حاصل شود.

خطر بروز حساسیت: به دلیل گیاهی بودن، احتمال بروز واکنش های آلرژیک در برخی کودکان وجود دارد.

احتمال اثر معکوس: به ندرت، برخی گیاهان مثل سنبل الطیب می توانند باعث ایجاد اضطراب و بی قراری شوند.

منع مصرف در نوزادان: بسیاری از این شربت ها برای نوزادان و کودکان بسیار کم سن (مثلاً زیر ۳ ماه یا ۳ سال) مناسب نیستند. همیشه بروشور محصول را به دقت مطالعه کنید.

یک اصل طلایی: بهداشت خواب را جدی بگیریم

تمام متخصصان و مقالات علمی بر این باورند که حتی اگر پزشک استفاده از شربت خواب را برای کودک شما ضروری بداند، این داروها هرگز نباید جایگزین بهداشت خواب شوند. رعایت نکات زیر، سنگ بنای درمان هرگونه اختلال خواب است:

• ساعت خواب و بیداری منظم: حتی در روزهای تعطیل.

• محیط خواب ایده آل: اتاقی تاریک، ساکت و با دمای خنک.

• دوری از صفحات نمایش: حداقل یک تا دو ساعت قبل از خواب، تلویزیون، تبلت و موبایل را خاموش کنید.

• پرهیز از وعده های غذایی سنگین و شیرینی: نزدیک به زمان خواب.

• داشتن یک روتین آرامش بخش پیش از خواب: مثل کتاب خواندن، تعریف کردن داستان یا نوازش و ماساژ ملایم.