آیا هوش مصنوعی جایگزین کارمندان اخراجی میشود؟
صدها هزار کارگر بخش فناوری با واقعیتی تلخ روبرو هستند: مشاغل پردرآمد آنها دیگر امن نیست. در حالی که شرکتها سرمایهگذاری بر روی هوش مصنوعی (AI) را به شدت افزایش دادهاند، همزمان موج بیسابقهای از اخراجها را به راه انداختهاند. متخصصان هشدار میدهند که ما در میانه یک «آزمایش بزرگ» هستیم؛ آزمایشی که ممکن است مدل کار را برای همیشه تغییر دهد، اما موفقیت آن به هیچ وجه تضمین شده نیست.
صدها هزار کارمند بخش تکنولوژی با واقعیتی بیرحمانه روبرو شدهاند. مشاغل با دستمزد بالای آنها دیگر در امان نیست. اکنون که هوش مصنوعی وارد میدان شده، آینده آنها به درخشانیِ یک دهه پیش به نظر نمیرسد. همزمان با افزایش سرمایهگذاری شرکتهای فناوری آمریکایی در حوزه هوش مصنوعی، تعداد خیرهکنندهای از مشاغل حذف شدهاند. مایکروسافت سال گذشته ۱۵,۰۰۰ نفر را تعدیل کرد. آمازون در شش ماه گذشته ۳۰,۰۰۰ کارمند را اخراج کرده است. شرکت خدمات مالی Block در ماه فوریه بیش از ۴,۰۰۰ نفر (معادل ۴۰٪ از نیروی کار خود) را حذف کرد. متا نیز در شش ماه اخیر بیش از ۱,۰۰۰ نفر را اخراج کرده و گزارشها حاکی از احتمال تعدیل ۲۰٪ دیگر از کارکنان این شرکت در آینده نزدیک است.
تنها در هفته جاری، شرکت غولآسای نرمافزاری «اوراکل» هزاران کارگر را اخراج کرد. بازیگران کوچکتری مانند پینترست و اتلسیان نیز اخیراً به ترتیب ۱۵٪ و ۱۰٪ از نیروی کار خود را کاهش دادهاند. طبق دادههای ردیاب Layoffs.fyi، مجموع اخراجها در بخش فناوری طی سال گذشته به بیش از ۱۶۵,۰۰۰ نفر رسیده است. یکی از کارکنان باسابقه که دههها در شرکتهای بزرگ فناوری کار کرده، میگوید: «در تمام طول دوران حرفهایام، هرگز تا این حد نسبت به آینده شغلی در حوزه تکنولوژی بدبین نبودهام؛ و این واقعاً غمانگیز است چون من عاشق تکنولوژی هستم.»
این اضطراب به فراتر از سیلیکون ولی گسترش یافته است. از آنجایی که شرکتهای فناوری به عنوان نوآوران دنیای شرکتها شناخته میشوند، کاهش نیروی انسانی آنها به بهانه بهرهوری هوش مصنوعی، میتواند الگویی برای سایر صنایع شود تا دست به حذفهای مشابه بزنند. اما با وجود اینکه هوش مصنوعی به سرعت بخشیدن به کدنویسی، تحلیل دادههای حجیم و تحقیق کمک کرده است، بسیاری از کارشناسان میگویند هنوز راه درازی تا جایگزینی بخشهای بزرگی از نیروی کار توسط هوش مصنوعی باقی مانده است.
محققان، اقتصاددانان و کارگران در مصاحبهها تأکید کردهاند که ما عملاً در حال گذراندن یک آزمایش هستیم. آزمایش شرکتهای فناوری با هوش مصنوعی احتمالاً به نتایج بحرانی منجر خواهد شد: اخراجهای بیشتر در صنایع مختلف، پیامدهای پیشبینی نشده ناشی از اتکای بیش از حد به هوش مصنوعی و یک مدل کاملاً متفاوت از کار. اتان مولیک، دانشیار دانشکده وارتون، میگوید: «این ادعای اغراقآمیز که هوش مصنوعی در حال جایگزینی انسانهاست، در حال حاضر درست نیست؛ اما این هم که هوش مصنوعی هرگز مشاغل را تهدید نخواهد کرد، واقعیت ندارد. اوضاع پیچیده خواهد بود.»
در خط مقدم، کارگران بخش فنی با فاز اول این آزمایش روبرو هستند و تحت فشارند تا بیشتر از این فناوری استفاده کنند. اما نتایج همیشه با انتظارات مدیران همخوانی ندارد. یک ناظر مهندسی در شرکت Block که اخراج شده است، میگوید استفاده از هوش مصنوعی اکنون به یک انتظار پایه برای کارفرمایان تبدیل شده است. هوش مصنوعی به تولید سریعتر کد کمک میکند، اما این موضوع بررسی کدها (Code Review) را دشوارتر کرده است. او میگوید: «اکنون به دلیل سرعت بالای تولید، حجم کدها سه برابر شده و ما در بررسی آنها عقب افتادهایم.»
برخی شرکتها از همین حالا از دستاوردهای هوش مصنوعی تمجید میکنند. برای مثال، گوگل در آخرین گزارش سود خود، ۵۰٪ از کدهای خود را به هوش مصنوعی نسبت داد. با این حال، استفان رابنسر، محقق دانشگاه پرینستون، میگوید هوش مصنوعی در شکل فعلی خود به اندازه تبلیغات پیرامونش توانمند نیست. مشکل اصلی «قابلیت اطمینان» است؛ ابزارهای مولد هنوز در تولید پاسخهای صحیحِ یکسان (حتی با دستورهای مشابه) دچار مشکل هستند. علاوه بر این، سیستمهای هوش مصنوعی برای یادگیری به حجم عظیمی از دادههای باکیفیت نیاز دارند که اکنون کمیاب شدهاند. استوارت راسل، استاد دانشگاه برکلی، هشدار میدهد که وقتی یک چتبات داده کافی ندارد، باز هم با اطمینان پاسخ میدهد که میتواند منجر به تراکنشهای اشتباه یا حذف پایگاههای داده شود.
کارشناسان معتقدند برخی شرکتها در حال «هوشمصنوعیشویی» (AI-washing) اخراجهای خود هستند؛ یعنی از این فناوری به عنوان بهانهای مناسب برای توجیه کاهش تقاضا یا هزینههای بالا استفاده میکنند. مارک اندریسن، سرمایهگذار خطرپذیر و حامی بزرگ هوش مصنوعی، اخیراً گفت که شرکتهای بزرگ به دلیل تورم نیروی انسانی در حال تعدیل هستند و «اکنون همه یک بهانه عالی دارند: آه، تقصیر هوش مصنوعی است.»
اگرچه بازارهای مالی در ابتدا به اخراجها با افزایش قیمت سهام واکنش مثبت نشان میدهند (مانند جهش ۲۰ درصدی سهام Block پس از اعلام اخراجها)، اما این صعودها اغلب کوتاهمدت هستند. تحلیلگران میگویند بازار نسبت به پایداری این مدل و خطر حذف «بافتهای حیاتی» شرکت (مانند مهندسان خبره) تردید دارد. در نهایت، در حالی که هوش مصنوعی در حال تغییر دادن برخی مشاغل است، تأثیرات گستردهتر آن بر اقتصاد و اشتغال سالها طول خواهد کشید تا به طور کامل نمایان شود.
