هشدار به خانوادهها؛ دود سیگار و قلیان میتواند از راه شیر مادر به بدن نوزاد منتقل شود
تحقیقات جدید نشان میدهد، قرار گرفتن مادران شیرده در معرض دود سیگار و قلیان حتی بدون مصرف مستقیم میتواند موجب انتقال فلزات سنگین و ترکیبات سرطانزا از طریق شیر به بدن نوزاد شود؛ کارشناسان تأکید دارند ایجاد خانههای بدون دود، تنها راه محافظت از کودکان شیرخوار در برابر این آلودگی پنهان است.
از روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، نتایج تحقیقات جدید نشان می دهد دود سیگار تنها سلامت مصرفکننده را تحتتأثیر قرار نمیدهد، بلکه از مسیرهای مستقیم و غیرمستقیم میتواند گروههای آسیبپذیر، بهویژه نوزادان را در معرض خطر قرار دهد.
یکی از مهمترین این مسیرها، انتقال آلایندههای شیمیایی از طریق شیر مادر است؛ موضوعی که در یک مطالعه علمی با عنوان «بررسی محتوای شیمیایی شیر مادران مواجههیافته با دودهای محیطی تنباکو» مورد بررسی قرار گرفته است.
دکتر فرشید سلیمانی، عضو هیات علمی و مجری این طرح در مرکز تحقیقات دخانیات و سلامت، با اشاره به اهداف این پژوهش گفت: هدف اصلی مطالعه، بررسی امکان ورود آلایندههای ناشی از دود سیگار و قلیان به بدن مادر و انتقال آنها از طریق شیر به نوزاد بوده است؛ مسئلهای که در مواجهههای غیرمستقیم با دخانیات کمتر مورد توجه قرار گرفته، در حالی که مادران و نوزادان از آسیبپذیرترین گروهها محسوب میشوند.
این پژوهش بهصورت مرور سیستماتیک و با تحلیل جامع معتبرترین مطالعات جهانی انجام شده و نتایج آن نشان میدهد ترکیبات شیمیایی متعددی در شیر مادران در معرض دود تنباکو شناسایی شده است.
بر اساس این یافتهها، فلزات سنگین مانند سرب، کادمیوم، کروم و آرسنیک و همچنین هیدروکربنهای آروماتیک چندحلقهای (PAHs) از جمله بنزو پایرن، بیشترین فراوانی را در این مطالعات داشتهاند؛ ترکیباتی که برخی از آنها دارای خاصیت سرطانزایی اثباتشده هستند.
دکتر سلیمانی با اشاره به نقش شاخصهای زیستی توضیح داد: کوتینین، که یکی از متابولیتهای نیکوتین است، بهعنوان نشانگر معتبر مواجهه با دود تنباکو شناخته میشود و وجود آن در شیر مادر، حتی در مادران غیرسیگاری، نشاندهنده تماس غیرمستقیم با دود دخانیات است.
فلزات سنگین نیز به دلیل خاصیت تجمعی، میتوانند در بدن نوزاد باقی مانده و در بلندمدت منجر به اختلالات رشدی، عصبی و افزایش خطر بیماریهای مزمن شوند.
یافتههای این مطالعه همچنین نشان میدهد میزان برخی از این ترکیبات شیمیایی در شیر آغوز با شیر بالغ متفاوت است؛ موضوعی که حاکی از تفاوت مکانیسمهای انتقال آلایندهها در مراحل مختلف شیردهی بوده و نیازمند انجام تحقیقات تکمیلی است.
به گفته این عضو هیئت علمی، حتی در شرایطی که مادر و نوزاد مصرفکننده دخانیات نباشند، مواجهه غیرمستقیم با دودهای دست دوم و سوم میتواند سلامت کودک را به خطر اندازد و در آینده زمینهساز مشکلات تنفسی، اختلالات رشد و سایر پیامدهای منفی شود.
با این حال، دکتر سلیمانی تأکید کرد: شیر مادر همچنان بهترین و کاملترین غذای نوزاد است و تغذیه با شیر مادر قویاً توصیه میشود، اما شرط اساسی آن، فراهم کردن محیطی کاملاً عاری از دود برای مادر و نوزاد است. وجود فرد مصرفکننده دخانیات در منزل، تهویه نامناسب و تجمع دود در فضاهای بسته، از عوامل تشدیدکننده این خطر به شمار میروند.
وی در پایان با تأکید بر نقش خانوادهها گفت: هیچ سطح ایمنی برای مواجهه با دود تنباکو وجود ندارد و ایجاد «خانه بدون دود» و پرهیز کامل از مصرف دخانیات در محیطهای بسته، تصمیمی ساده اما حیاتی برای حفظ سلامت نوزادان است؛ تصمیمی که بهویژه پدران و اطرافیان مادران شیرده باید آن را جدی بگیرند.
