حفظ تاب‌آوری اولویت پژوهش در شرایط جنگی
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تشریح سناریوهای پیش‌روی نظام علمی کشور در شرایط جنگی، حفظ سرمایه انسانی، افزایش اثربخشی پژوهش‌ها و تاب‌آوری زیرساخت‌های پژوهشی را از مهم‌ترین اولویت‌های این معاونت در شرایط کنونی عنوان کرد و از رشد ۱.۶ درصدی برونداد پژوهشی ایران در سال ۲۰۲۵ خبر داد.
درمان و آموزش پزشکی، شاهین آخوندزاده در نشست هم‌اندیشی راهبردی با پیشکسوتان پژوهش‌های علوم پزشکی کشور، با اشاره به نامشخص بودن چشم‌انداز شرایط جنگی، چهار سناریوی احتمالی برای آینده نظام علمی کشور شامل «نوآوری تحت فشار»، «شکوفایی و نوآوری»، «رکود علمی» و «فروپاشی نظام علمی» را تشریح کرد و گفت: امیدواریم با عبور از شرایط دشوار کنونی، از ظرفیت‌های علمی کشور برای حفظ و تقویت جایگاه پژوهش استفاده کنیم.
وی با اشاره به رشد ۱.۶ درصدی برونداد پژوهشی کشور در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل، اظهار کرد: این میزان رشد در مقایسه با کشورهای رقیب، از جمله ترکیه با رشد ۲۰ درصدی و عربستان سعودی با رشد ۱۲.۸ درصدی، قابل رقابت نیست؛ هرچند پس از دو سال رکود علمی، همین میزان رشد نیز نشان‌دهنده حرکت رو به جلو در عرصه پژوهش است.
آخوندزاده با تأکید بر ضرورت تعیین اولویت‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت تحقیقات و فناوری افزود: در شرایط فعلی، سه محور اثربخشی پژوهش، تاب‌آوری و حفظ زیرساخت‌ها و حمایت از نیروی انسانی باید مورد توجه قرار گیرد. به اعتقاد من، در شرایط دشوار کنونی شاید نتوانیم زیرساخت‌های از دست‌رفته را به‌سرعت بازسازی کنیم، اما می‌توانیم با حمایت از نیروی انسانی، سرمایه اصلی نظام علمی کشور را حفظ کنیم.
بازآرایی ساختار مراکز تحقیقاتی به جای توسعه کمی
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، بازآرایی ساختار پژوهشی کشور را از برنامه‌های مهم این دوره برشمرد و گفت: در برنامه‌های پنجم و ششم توسعه، توسعه کمی زیرساخت‌های پژوهشی مورد توجه قرار گرفت و در نتیجه، تعداد مراکز تحقیقاتی کشور به حدود ۸۴۹ مرکز با موافقت اصولی، قطعی و خصوصی رسید.
وی با اشاره به تغییر رویکرد نسبت به توسعه کمی مراکز تحقیقاتی اظهار کرد: در شرایط کنونی، به جای انحلال گسترده مراکز، به دنبال بازآرایی و تغییر مأموریت مراکزی هستیم که فعالیت مناسبی ندارند تا متناسب با نیازهای جدید علمی کشور، در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و فناوری‌های کوانتومی فعالیت کنند.
آخوندزاده ادامه داد: در تکالیف برنامه‌ای، کاهش ۵۰ درصدی تعداد مراکز تحقیقاتی پیش‌بینی شده بود که اجرای آن می‌توانست بر برونداد پژوهشی کشور تأثیر منفی بگذارد. از این رو، تلاش کردیم رویکرد را به سمت ساماندهی و بازآرایی مراکز کم‌فعالیت سوق دهیم تا ضمن اصلاح ساختار، ظرفیت‌های علمی کشور حفظ شود.
وی همچنین از تصویب ۱۲ مرکز تحقیقاتی خصوصی در یک سال گذشته و قرار گرفتن پنج مرکز دیگر در مراحل تصویب خبر داد و گفت: توسعه مراکز تحقیقاتی خصوصی محدود به تهران نیست و در استان‌های مختلف کشور، از جمله زاهدان و بوشهر نیز این مراکز به تصویب رسیده‌اند.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت با اشاره به وجود ۸۹ پژوهشکده در کشور، ابراز امیدواری کرد امسال برای ۱۰ پژوهشکده، ساختار و تشکیلات سازمانی مصوب شود.
تأکید بر اثربخشی پژوهش در ارزشیابی دانشگاه‌ها
آخوندزاده با اشاره به نظام رتبه‌بندی پژوهشی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور گفت: این نظام رتبه‌بندی که بیش از دو دهه از آغاز آن می‌گذرد، متناسب با شرایط و نیازهای نظام سلامت کشور طراحی شده و با نظام‌های بین‌المللی مانند تایمز و شانگهای تفاوت‌هایی دارد.
وی افزود: این نظام دارای چهار هزار امتیاز است که ۱۱۵۰ امتیاز آن به فناوری، ۵۰۰ امتیاز به طرح‌های تحقیقاتی اثرگذار و ۱۵۰ امتیاز به کمیته‌های تحقیقات دانشجویی اختصاص دارد. شاخص‌های مرتبط با مقالات علمی و استنادات نیز در این نظام لحاظ شده‌اند.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، توجه به فناوری و اثربخشی پژوهش را از ویژگی‌های مهم این نظام ارزیابی دانست و اظهار کرد: هدف این است که علاوه بر کمیت مقالات و میزان استنادات، اثرگذاری واقعی فعالیت‌های پژوهشی نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به پایان فرایند ارزشیابی پژوهشی دانشگاه‌ها گفت: با وجود شرایط جنگی و فشارهای موجود، تصمیم گرفتیم این فرایند متوقف نشود؛ چراکه تعطیلی ارزشیابی می‌توانست این پیام را منتقل کند که نظام پژوهشی کشور در شرایط بحران از فعالیت بازمانده است. نتایج ارزشیابی نیز آماده شده و قرار است روز شنبه اعلام شود.
آخوندزاده با بیان اینکه توزیع مراکز تحقیقاتی برتر در کشور نسبت به گذشته متوازن‌تر شده است، افزود: در سال‌های گذشته بخش عمده مراکز تحقیقاتی برگزیده به دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، شهید بهشتی و ایران اختصاص داشت، اما اکنون مراکز و دانشگاه‌های سایر استان‌ها نیز در این رقابت حضور مؤثری دارند.
وی با تأکید بر اینکه ظرفیت پژوهش در دانشگاه‌های کوچک و دور از مرکز نیز قابل توجه است، به نمونه‌هایی از فعالیت‌های موفق پژوهشگران در دانشگاه‌های مناطق مختلف کشور اشاره کرد و گفت: امکان انجام پژوهش‌های باکیفیت در دانشگاه‌های کوچک نیز وجود دارد و نباید تصور کرد که فعالیت علمی اثربخش صرفاً در دانشگاه‌های بزرگ و برخوردار امکان‌پذیر است.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت همچنین با اشاره به تخصیص اعتبارات پژوهشی به دانشگاه‌های مختلف گفت: در حال حاضر، دانشگاه‌های کوچک نیز با استفاده از ظرفیت‌های قانونی و اعتبارات پیش‌بینی‌شده، امکان جذب منابع برای توسعه فعالیت‌های پژوهشی خود را دارند.
وی در پایان با تأکید بر افزایش توجه دانشگاه‌ها به اثربخشی پژوهش‌ها، از ثبت ۱۴۶۰ طرح تحقیقاتی اثرگذار در سال جاری خبر داد و بر ضرورت تقویت رویکرد مسئله‌محور و اثرگذار در فعالیت‌های تحقیقاتی نظام سلامت تأکید کرد.
