قطعهسازان بزرگ چگونه میتوانند موتور اشتغال، فناوری و تابآوری شوند؟
اشتغال صنعتی، پرورش نیروی متخصص، ایجاد شبکهای از تأمینکنندگان کوچک و متوسط، توسعه آزمایشگاهها، ساخت تجهیزات تولید، داخلیسازی فناوری و حرکت به سوی تولید کمکربن، حلقههایی هستند که میتوانند یک شرکت قطعهسازی را به بخشی از زیرساخت توسعه کشور تبدیل کنند.
به گزارش ایلنا، اهمیت چنین ظرفیتی هنگامی روشنتر میشود که جایگاه صنعت در اقتصاد ملی را در نظر بگیریم. سازمان توسعه صنعتی ملل متحد برآورد کرده است که ایجاد هر شغل در بخش تولید میتواند بیش از دو شغل دیگر در سایر بخشهای اقتصاد به وجود آورد؛ این سازمان همچنین شرکتهای صنعتی را دارنده حدود ۶۰ درصد اختراعات سبز جهان میداند.
از سوی دیگر، آمار سازمان بینالمللی سازندگان وسایل نقلیه موتوری نشان میدهد تولید خودرو ایران در سال ۲۰۲۴ همچنان در مقیاس بیش از یک میلیون دستگاه قرار داشته است. بنابراین، توان فنی و سازمانی قطعهسازان بزرگ، مستقیماً با اشتغال، ایمنی حملونقل، بهرهوری صنعتی و تابآوری اقتصادی کشور پیوند میخورد. به عنوان مثال، بررسی گزارش سال ۱۴۰۳ شرکت صنایع تولیدی کروز نشان میدهد این شرکت، دستکم از نظر مقیاس و تنوع قابلیتها، ظرفیتی فراتر از یک تأمینکننده معمولی صنعت خودرو در اختیار دارد.
این گزارش سالانه کروز، تصویری از ابعاد این بنگاه ارائه میکند: ۱۴ هزار و ۵۷ همکار، ۲۷۳ هزار و ۳۰۰ مترمربع زیربنای کارخانهای، تولید ۵۳ میلیون محصول نهایی، تنوع یکهزار و ۳۶۵ محصول و ارسال بیش از ۸۷ هزار محموله در سال ۱۴۰۳. شرکت همچنین تولید روزانه ۴.۵ میلیون قطعه نهایی و نیمهساخته و خرید ۵۰۰ میلیون قلم از تأمینکنندگان داخلی را گزارش کرده است. این ارقام، نشان میدهند کروز در سطح یک «سامانه صنعتی» فعالیت میکند؛ سامانهای که توقف یا توسعه آن میتواند بر صدها خط تولید و بنگاه همکار اثر بگذارد.
نخستین وجه توسعهای کروز، انباشت قابلیت مهندسی است. گزارش شرکت از فعالیت همزمان مراکز تحقیق و نوآوری مکانیک، مواد و الکترونیک خبر میدهد. مرکز مکانیک در طراحی و داخلیسازی دستهسیم، فیوزباکس، کانکتور، قطعات کنترل بدنه، سوئیچها، نمایشگرها، چراغ، کاکپیت دیجیتال و سیستمهای چندرسانهای مشارکت دارد و از شبیهسازی ارتعاش، خستگی و انتقال حرارت تا شناخت آلیاژها و پوششهای متالورژیکی را پوشش میدهد. این دامنه فعالیت مهم است؛ زیرا توسعه صنعتی هنگامی رخ میدهد که بنگاه از «ساخت براساس نقشه» به توان طراحی، آزمون، اصلاح و مالکیت دانش فرایند برسد.
در بخش تحقیقات الکترونیک نیز این شرکت در حوزههایی چون برقیسازی، ایمنی، آسایش، قوای محرکه، اینفوتینمنت، کنترل بدنه و سنسورها، بیش از 45 محصول مختلف را توسعه داده یا برای اولین بار در ایران طراحی و تولید کرده است. در نتیجه فعالیتهای این مرکز، انواع بردهای جلوآمپر، برد کنترل کیسه هوا، برد رادار نقاط کور، بر آنتن باله کوسهای، برد مجمتع شده سنسور دنده عقب، برد کنترل محفظه موتور و بسیاری دیگر از موارد مشابه در کشور داخلی سازی شدهاند.
در کنار این زیرساخت، وجود 11 آزمایشگاه تخصصی دارای گواهی ISO/IEC 17025، امکان آزمون پلیمر، نور، الکترونیک، ایربگ، ارتعاش و شرایط محیطی را فراهم میکند. این مجموعه میتواند علاوه بر نیاز کروز، به بخشی از «زیرساخت ملی کیفیت» صنعت خودرو تبدیل شود؛ مشروط به آنکه خدمات آزمایشگاهی آن با سازوکارهای شفاف در اختیار شرکتهای کوچکتر و پروژههای دانشگاهی نیز قرار گیرد. کروز برای تحقیق چنین نیازی، اقدام به توسعه آزمایشگاههای مراکز دانشگاهی کشور کرده است که از جمله آن میتوان به اقدام این شرکت در توسعه و تجیهز آزمایشگاه ذخیره انرژی در دانشگاه تهران اشاره کرد.
دومین حلقه، شبکه تأمین است. کروز از همکاری با بیش از ۳۰۰ تأمینکننده فعال، خرید بیش از ۵۰۰ میلیون قطعه داخلی و ایجاد حدود ۲۰ هزار فرصت شغلی غیرمستقیم سخن میگوید. چنین شبکهای زمانی به توسعه ملی منجر میشود که بنگاه بزرگ تنها خریدار محصول نباشد، بلکه دانش کنترل کیفیت، برنامهریزی تولید، طراحی قالب، استانداردسازی و مدیریت هزینه را نیز به تأمینکنندگان منتقل کند. تجربه برنامه توسعه قطعهسازان در هند نیز نشان داده است آموزش مستمر و مشاوره فنی میتواند بهرهوری، کیفیت و قابلیت مقیاسپذیری شرکتهای کوچک را افزایش دهد.
با این حال، داخلیسازی نباید با خودکفایی مطلق اشتباه گرفته شود. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی هشدار میدهد انتقال همه زنجیره تولید به داخل مرزها الزاماً تابآوری را افزایش نمیدهد و حتی میتواند رشد و بهرهوری را کاهش دهد. راهبرد مناسبتر برای کروز و سیاستگذار، «داخلیسازی هوشمند» است: بومیکردن قطعات و فناوریهای راهبردی، در کنار تنوعبخشی به منابع خارجی، توسعه صادرات و مدیریت علمی ریسک تأمین. گزارش کروز نیز ترکیبی از مواد و قطعات داخلی و خارجی را نشان میدهد؛ واقعیتی که ضرورت چنین تعادلی را تأیید میکند.
سومین سرمایه کروز، نیروی انسانی آن است. حدود ۶۳ درصد کل کارکنان و ۸۷ درصد نیروهای بخش تولید را زنان تشکیل میدهند؛ نسبتی کمسابقه در محیطهای صنعتی ایران.
این شرکت همچنین برگزاری ۷۰۰ دوره در یکهزار و ۹۷۳ جلسه و بیش از ۱۰۸ هزار نفر-ساعت آموزش را گزارش کرده است. این ظرفیت، در صورت اتصال نظاممند به دانشگاهها، هنرستانها و مراکز آموزش فنی، میتواند به مدرسهای عملی برای تربیت تکنسین، قالبساز، برنامهنویس سامانههای خودرویی و متخصص کنترل کیفیت تبدیل شود.
لجستیک، محیطزیست و اقتصاد چرخشی نیز بخشی از این تصویرند. بیش از ۷۵ درصد تجهیزات لجستیکی انبارهای کروز، برقی و کمآلاینده معرفی شده و استفاده مجدد از بستهبندیها و بهینهسازی مسیرهای حمل داخلی در دستور کار قرار گرفته است. شرکت همچنین خروج ماهانه ۶۷۰ تن ضایعات تفکیکشده برای بازیافت و اجرای استانداردهای ISO 14001 و ISO 45001 را گزارش میکند.
این اقدامات آغاز یک مسیرند؛ اما برای تبدیلشدن به شاخص توسعه ملی، باید با انتشار منظم دادههای مصرف انرژی، آب، انتشار کربن، شدت ضایعات و حوادث شغلی تکمیل شوند. اگرچه که انتشار گزارش سالیانه از سوی شرکت کروز، یکی از اولین و مفصلترین گزارشهای سالیانه شرکتهای سهامی خاص بخش تولید صنعتی در کشور است که نشان میدهد این شرکت در مسیر شفافیت گام برداشته است.
بنابراین، ظرفیت ملی قطعه سازانی مانند کروز، نه در بزرگبودن صرف، بلکه در امکان تکثیر توانمندیهای آن نهفته است. حمایت توسعهای از چنین شرکت هایی نیز نباید به حفاظت بدون شرط یا انحصار منجر شود؛ بلکه باید به تعهدات قابلاندازهگیری در زمینه ارتقای تأمینکنندگان، سرمایهگذاری تحقیقاتی، استانداردهای ایمنی، کاهش مصرف منابع، صادرات و انتشار شفاف اطلاعات گره بخورد. در این صورت، قطعه ساز میتواند از یک تولیدکننده بزرگ قطعه، به سکویی برای توسعه فناوری، اشتغال زنان، رشد بنگاههای کوچک و افزایش تابآوری صنعتی کشور تبدیل شود.
