گزارش ایلنا از تداوم بحران سیاسی در بیروت؛
لبنان رئیس ندارد
کشور کوچک اما راهبردی لبنان از ماه می۲۰۱۴ تا کنون درگیر بحران سیاسی برای انتخاب رئیسجمهوری است.
بیش از یک سال است که کشور کوچک لبنان رئیسجمهوری ندارد؛ کشوری کوچک که خلاف مقیاس جغرافیایی، در بسیاری از مسائل بزرگ منطقه تاثیرگذار است. کشور لبنان بهرغم وسعت محدود، از حیث تعدد و تنوع مذاهب موجود در آن، یکی از متنوعترین کشورهای دنیا بوده و به این لحاظ، از وضعیت پیچیدهای برخوردار است به گونهای که بیش از ١٨ مذهب رسمی در لبنان وجود داشته و این مذاهب با مسائل طایفهای نیز پیوندی تنگاتنگ دارند و تفکیک طوایف مختلف از یکدیگر به واسطهٔ نوع وابستگی دینی مذهب آنهاست. درصد جمعیت مذاهب لبنان به شرح ذیل است: شیعه ٣٢ درصد، مارونی ٢۴ درصد، سنی ٢١ درصد، دروزی هفت درصد و ۱۶ درصد دیگر را نیز دیگر مذاهب تشکیل میدهند. تمام این گروههای مذهبی دارای گروههای سیاسی مختص به خود هستند و در فرایند سیاسی لبنان مشارکت میکنند.
صندلی خالی رئیسجمهوری
بر اساس قانون اساسی لبنان، ریاستجمهوری لبنان در اختیار مسیحیان، نخستوزیری در اختیار اهل سنت و ریاست پارلمان برای شیعیان است. بحران سیاسی و عدم انتخاب رئیس حکومت در این کشور کوچک پیش از این نیز سابقه داشته است. از زمان استقلال لبنان در سال ۱۹۴۳ میلادی تا امروز، صندلی ریاستجمهوری این کشور چهار مرتبه خالی مانده است. پس از پایان یافتن دوره ریاستجمهوری «میشل سلیمان» که از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴ میلادی عهدهدار این مسئولیت بود تا امروز نمایندگان پارلمان لبنان که از طیفهای مختلف سیاسی و مذهبی هستند، موفق به انتخاب رئیس حکومت نشدهاند. گفتوگوهایی نیز میان جریان المستقبل و حزبالله برای حل این مشکل برگزار شد که تا امروز نتیجهای در بر نداشته است.
این نکته جالب توجه است که آخرین رئیسجمهوری لبنان نیز پس از یک دوره بحران بر کرسی ریاست تکیه زد. پس از پایان یافتن دوره ریاست «امیل لحود» در سال ۲۰۰۷ میلادی، لبنان تا ماه می ۲۰۰۸ رئیسجمهوری نداشت. پس از پایان یافتن دوره ریاستجمهوری سلیمان و عدم موفقیت پارلمان در انتخاب جایگزین وی، «تمام سلام» نخستوزیر این کشور عهدهدار کفالت ریاستجمهوری شد.
تقابل ۸ مارس و ۱۴ مارس
پارلمان لبنان ۱۲۸ کرسی دارد که از این تعداد، ۶۸ کرسی به جریان ۸ مارس و ۶۰ کرسی به ائتلاف ۱۴ مارس تعلق دارد. حزب «المستقبل» به رهبری «سعد الحریری» با در اختیار داشتن ۲۶ کرسی شاخصترین گروه سیاسی و سردمدار جریان ۱۴ مارس است که رقیب اصلی «حزب الله» نیز محسوب میشود. ائتلاف ۱۴ مارس از کنار هم قرار گرفتن احزاب سکولار لبنان به وجود آمده و رهبری آن بر عهده حریری، «سیمر جعجع» و «ولید جنبلاط» است. این جریان فکری از مخالفان قدرت حزبالله و مقاومت اسلامی بوده و عامل اجرای برنامههای عربستان در این سرزمین به شمار میروند.
در مقابل جریان سکولار ۱۴ مارس، ائتلاف ۸ مارس با محوریت حزبالله و جنبش امل و جنبش میهنی آزاد به رهبری «میشل عون» وجود دارد. این جریان که از ائتلاف چند حزب اسلامگرا و سکولار تشکیل شده، معتقد به مقاومت و مبارزه با اسرائیل بوده و با رویکرد جریان مخالف که به شدت تحت تاثیر عربستان قرار دارد، مخالف است.
دو طیف اصلی سیاسی در لبنان اختلافهای ریشهای با یکدیگر دارند که در این میان باید به نقش عربستان سعودی اشاره کرد. حریری به عنوان رهبر جریان المستقبل وابستگی زیادی به ریاض و سیاستهای آل سعود دارد. به عقیده برخی کارشناسان، خلاء سیاسی و بحران ریاستجمهوری در لبنان اهرم فشار ریاض بر جریان مقاومت اسلامی است.
این بحران به حدی رسیده است که «نبیه بری» رهبر جنبش امل و رئیس پارلمان لبنان نمایندگان مجلس را بر اساس قانون اساسی، تهدید به انحلال پارلمان کرد. نمایندگان احزاب مختلف با شرکت نکردن یا ترک جلسات مانع به حد نصاب رسیدن پارلمان برای انتخاب رئیسجمهوری میشوند زیرا بر اساس قانون اساسی لبنان، حضور تمام ۱۲۸ نماینده در جلسه انتخاب رئیسجمهوری الزامی است. تا کنون هیچ یک از نامهای مطرح نتوانستهاند اکثریت مطلق مورد نیاز برای کسب کرسی ریاستجمهوری را به دست بیاورند.
گزینههای روی میز
دو چهره آشنا یعنی میشل عون و سمیر جعجع نامزدهای اصلی ریاستجمهوری لبنان از دو طیف اصلی ۸ و ۱۴ مارس هستند.
![]()
میشل عون
عون که زمانی فرمانده ارتش لبنان و نخستوزیر این کشور بود، رهبر اصلی مسیحیان لبنان به شمار میرود که دارای پایگاه و جایگاه مردمی قدرتمند در میان این گروه است. در حال حاضر وی تنها نامزد جریان ٨ مارس است که بر انتخاب رئیسجمهوری جدید تاکید دارد. وی خواستار برقراری رقابت با دیگر چهرهها است و این را قبول ندارد که سمیر جعجع تنها رقیب وی در این رقابت باشد.
حزبالله با قدرت از نامزدی ژنرال عون حمایت میکند، این درحالی است که عون از حمایت مسیحیهای لبنان هم بهرهمند است که پایگاه قدرتمند دیگری را نیز در اختیار وی قرار میدهد. نکته جالب در مورد این نظامی سابق لبنانی، اعلام رضایت ضمنی ریاض از وی است. روزنامه عربستانی «ریاض» درباره وی نوشته است که عربستان به عون به عنوان بخشی از راه حل بحران سیاسی لبنان مینگرد. همچنین مطرح شدن نام این چهره مشهور لبنانی موافقت پاریس و واشنگتن را نیز به دنبال داشته است. اگرچه برخی به ائتلاف عون با حزبالله و امل معترض هستند اما خدشهای به پایگاه مردمی وی وارد نشده است.
![]()
سمیر جعجع
سمیر جعجع رهبر سابق فالانژها نیز گزینه اصلی طیف ۱۴ مارس است. جعجع، رئیس هیأت اجرایی حزب «القوات» لبنان (حزب نیروهای لبنانی) به شمار میرود و برای شرکت در این رقابت نامزد شده است. وی درحالی وارد این بازی شد که اغلب اعضای ۱۴ مارس از نامزدی وی ناراضی بودند؛ به ویژه سعد الحریری که تا آخرین ساعات هنوز موضع خود در قبال نامزدی جعجع را اعلام نکرد. ناظران معتقدند که جعجع جدیترین رقیب میشل عون به شمار میرود. این چهره سیاسی لبنانی درحالی به حضور خود در انتخابات ریاستجمهوری ادامه میدهد که کارشناسان سیاسی موفقیتی برای وی متصور نیستند.
خطری به نام تروریسم
موجوداتی عجیب و غریب از چهار سال قبل تا امروز خاورمیانه را تبدیل به زمین بازی کردند که بخش اصلی آن در همسایگی لبنان قرار دارد. لبنان تا سال ۱۹۲۶ میلادی بخشی از خاک سوریه و تحت قیومیت فرانسه بود. در این سال، فرانسه کشور کوچک لبنان را از سوریه جدا کرده و یک نظام سیاسی مستقل برای آن تشکیل داد اما همچنان تا زمان استقلال در سال ۱۹۴۳، قیّم این کشور کوچک بود. بنابراین، اشتراکات زیادی بین دو کشور همسایه امروز وجود دارد و لبنان میتواند نق زیادی در کمک به برقراری ثبات در سوریه داشته باشد.
ادامه بحران سیاسی در لبنان میتواند این کشور کوچک را به مقصدی برای تروریستهای تکفیری تبدیل کند؛ هرچند نیروهای مقاومت اسلامی در کنار ارتش و نیروهای مردمی سوریه مشغول مبارزه با داعش و النصره هستند اما فقدان قدرت در بالاترین سطح تشکیلات سیاسی لبنان کنار خطر تروریسم احتمال ناامنی داخلی را نیز فراهم میکند که مشکلات آینده را رقم میزند.
گزارش از: محسن صالحی خواه