از پروندهسازی علیه ایران تا فشار بر متحدانش؛ آیا زمینهچینی برای جنگی بزرگ در منطقه آغاز شده است؟
یک رسانه لبنانی با اشاره به افزایش اتهامزنیها علیه ایران در کشورهای غربی، تشدید فشارها بر متحدان منطقهای تهران و بالا گرفتن تنشها در خلیج فارس، این تحولات را نشانههایی از احتمال زمینهچینی برای جنگی گسترده در منطقه دانست؛ سناریویی که ممکن است با وقوع یک حادثه بزرگ و متهم شدن ایران به دست داشتن در آن، وارد مرحله تازهای شود.
به گزارش ایلنا، روزنامه «النشره» در گزارشی نوشت: از مدتها پیش و حتی پیش از انتخابات در اسرائیل و آمریکا، گمانهزنیهایی درباره احتمال ازسرگیری جنگ علیه ایران مطرح شده بود. با این حال، بسیاری از ناظران در روزهای اخیر، با توجه به نتایج انتخابات در این دو کشور و ازسرگیری تلاشهای دیپلماتیک بازیگران منطقهای، احتمال وقوع چنین جنگی را بعید دانستهاند.
در مقابل، برخی تحولات بینالمللی از افزایش تنشها حکایت دارد؛ از تشدید اتهامزنیها علیه ایران در چند کشور گرفته تا افزایش فشارها بر متحدان منطقهای تهران. این روند این پرسش را مطرح میکند که آیا تحولات اخیر مقدمهای برای جنگی گسترده در منطقه است؟ بهویژه آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در جریان جنگ گذشته تلاش میکرد متحدان واشنگتن را نیز به مشارکت در آن بکشاند.
هفتههای تنشآفرینی
برای درک بهتر شرایط کنونی باید به برخی رویدادهای هفتههای گذشته توجه کرد؛ تحولاتی که ممکن است به یکدیگر مرتبط باشند و در صورت اراده قدرتهای مؤثر بینالمللی، در قالب یک روند واحد به کار گرفته شوند.
چندی پیش، مقامهای فرانسوی سپاه پاسداران را به دست داشتن در حملات سایبری متهم کردند که به ادعای آنها، موجب از کار افتادن سامانههای سرمایشی و یخچالهای تجاری در نقاط مختلف فرانسه شده است. پیش از آن نیز مقامهای انگلیسی ایران را به دست داشتن در طرحهای خرابکارانه و فعالیتهای جاسوسی در خاک این کشور متهم کرده بودند؛ از جمله در ماجرای نفوذ به پایگاه هوایی «فیرفورد» که نیروهای آمریکایی نیز از آن استفاده میکنند.
در همین راستا، مقامهای مقدونیه شمالی دو روز پیش مدعی شدند یک طرح ترور را خنثی و شبکهای گسترده از عوامل مرتبط با ایران را متلاشی کردهاند؛ شبکهای که به گفته آنها، برای اجرای حملهای در یونان آماده میشد.
همزمان، یک دادگاه فدرال در بروکلین آمریکا، آصف مرچنت، شهروند پاکستانی را به اتهام توطئه برای ترور ترامپ و شماری از مقامهای آمریکایی و تلاش برای استخدام افراد اجیرشده، به ۲۷ سال و نیم زندان محکوم کرد.
پیش از این نیز گزارشهایی به نقل از مقامهای آگاه از ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا منتشر شده بود که مدعی بودند ایران طرحهایی احتمالی برای هدف قرار دادن مقامهای ارشد واشنگتن با استفاده از «بمب کثیف» یا سلاح شیمیایی در دست بررسی دارد. گزارشهای دیگری نیز از انتقال شماری از مقامهای ارشد آمریکایی به پایگاههای نظامی و اقامتگاههای دولتی حفاظتشده در واشنگتن، به دلیل نگرانیهای امنیتی، حکایت داشت.
در سطح منطقه نیز حملات به برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس، بهویژه بحرین و کویت، و همچنین نفتکشها بار دیگر افزایش یافته است؛ تحولاتی که همزمان با تشدید درگیریها میان عربستان سعودی و جنبش انصارالله یمن رخ میدهد.
اتهامها علیه گردانهای حزبالله عراق در پرونده جرفالصخر و ادعاهای اسرائیل درباره تحرکات حزبالله در لبنان نیز از دیگر تحولات این دوره است. این ادعاها بهانه ازسرگیری حملات اسرائیل به منطقه بقاع را فراهم کرده است. در کنار این مسائل، اختلافات داخلی در بیروت، از جمله پروندههای قضایی مرتبط با حزبالله و چالشهای لبنان در آستانه پایان مأموریت نیروهای یونیفل، بر پیچیدگی اوضاع افزوده است.
چشمانداز مبهم پیشرو
از زمان امضای تفاهمنامه ایران و آمریکا در ژوئن گذشته، منطقه در وضعیتی میان جنگ و صلح قرار گرفته است. در این مدت، دو طرف حملات نظامی متقابلی انجام دادهاند، اما درگیریها به ازسرگیری جنگ منجر نشده است. با این حال، ترامپ چندین بار از پایان تفاهمنامه سخن گفته و مقامهای ایرانی نیز با اشاره به هزینههای سنگین وضعیت «نه جنگ، نه صلح»، بر ضرورت پایان دادن به آن تأکید کردهاند.
از سوی دیگر، شروط سنگین دو طرف برای دستیابی به توافقی جدید، عبور از وضعیت کنونی را دشوار کرده است؛ هرچند تلاشهای دیپلماتیک همچنان ادامه دارد. در این میان، تهران با توجه به نتایج انتخابات در واشنگتن و تلآویو و اظهارات برخی مقامهای آمریکایی پس از آن، خود را در موقعیت مقاومتری میبیند و معتقد است ترامپ برای توسل به گزینه نظامی با محدودیتهایی روبهرو است.
در چنین شرایطی، رویدادهای هفتههای اخیر میتواند نشانه روندی فراتر از تکرار جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، مشابه دو جنگ گذشته باشد؛ روندی که احتمال دارد در صورت وقوع درگیری، پای بازیگران منطقهای و بینالمللی بیشتری را به آن باز کند. این همان سناریویی است که ترامپ در جنگ گذشته خواهان تحقق آن بود و به همین دلیل بارها از متحدان واشنگتن در سراسر جهان انتقاد کرد؛ هرچند چنین سناریویی با موانع و ملاحظات جدی روبهرو است.
با این حال، تحولات اخیر لزوما به معنای وقوع جنگی گسترده علیه ایران و متحدان منطقهای آن نیست؛ چراکه بازیگران متعددی خواهان جلوگیری از چنین رویاروییای هستند. اما این احتمال را نیز نمیتوان کاملا منتفی دانست. به نوشته النشره، ممکن است مجموعه این تحولات زمینهای فراهم کند که در صورت وقوع یک رویداد بزرگ و متهم شدن ایران به دست داشتن در آن، برای شعلهور کردن جنگی گسترده مورد استفاده قرار گیرد.