جوانان خشمگین هندی، مودی را به چالش می‌کشیدند

به گزارش ایلنا، دهلی‌نو روز شنبه شاهد برخورد نیروهای پلیس با معترضان جوانی بود که در مخالفت با حذف گسترده نام شهروندان از فهرست رای‌دهندگان به خیابان‌ها آمده بودند؛ اقدامی که مخالفان آن را تلاشی سازمان‌یافته به سود حزب حاکم «نارندرا مودی»، نخست‌وزیر هند، ارزیابی می‌کنند.

«کاشیش راوات»، دانشجوی ۲۲ ساله رشته اقتصاد، از جمله جوانانی بود که بدون اطلاع خانواده‌، خود را به پایتخت هند رساند. او هنگام ورود به دهلی‌نو با شهری امنیتی روبه‌رو شد که خیابان‌هایش با موانع فلزی مسدود شده بود و مأموران پلیس با ضرب‌وشتم و انتقال اجباری تجمع‌کنندگان به اتوبوس‌ها، مانع از شکل‌گیری تظاهرات می‌شدند. این برخوردها بلافاصله توسط حاضران ثبت شد و ویدئوهای آن به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی بازتاب پیدا کرد.

با وجود تدابیر سخت‌گیرانه امنیتی، راوات تا ساعت‌های پایانی شب در خیابان‌ها ماند و توانست از بازداشت دور بماند. او با تأکید بر تداوم این مسیر گفت: «ما جایی نمی‌رویم، دوباره بازخواهیم گشت و صدایمان را به گوش همه خواهیم رساند.»

این موج اعتراضی که با محوریت جنبش جوانان موسوم به «سوسک» هدایت می‌شود، در پی اجرای طرح بازنگری در فهرست رأی‌دهندگان اوج گرفته است، فرآیندی که از سال گذشته تاکنون به حذف نام بیش از ۱۳۰ میلیون نفر منجر شده است. منتقدان این اقدام را دارای انگیزه‌های سیاسی می‌دانند و هشدار می‌دهند که این روند میلیون‌ها شهروند دیگر را از حق رأی محروم خواهد کرد. بر همین اساس معترضان در این تجمعات خواستار کناره‌گیری «گیانش کومار»، رئیس کمیسیون انتخابات هند، شدند.

کمیسیون انتخابات هند اعلام کرده است که انجام این کار برای حذف موارد تکراری و نامعتبر ضروری است.

مودی تاکنون به طور علنی درباره این اعتراضات اظهارنظری نکرده است. برخی از رهبران حزب او، معترضان را آنارشیست خوانده و بدون ارائه مدرک، مدعی شده‌اند که آن‌ها از سوی قدرت‌های خارجی حمایت می‌شوند.

این اعتراضات، قلب دموکراسی هند، یعنی حق رأی را هدف قرار داده است. همچنین این ماجرا محک می‌زند که آیا نسلی که در دوران رهبری مودی، که بیش از ۱۲ سال نخست‌وزیر بوده است، پرورش یافته، می‌تواند سرخوردگی خود را که روزبه روز رو به افزایش است را به چالشی پایدار علیه دولت ملی‌گرای هندو او تبدیل کند یا خیر.

راوات با اشاره به جایگاه نخست‌وزیر هند تأکید کرد که مودی را غیرقابل نقد نمی‌داند: «من او را فردی قادر مطلق نمی‌بینم، بلکه او رهبری است که خود ما با رأی‌مان به قدرت رسانده‌ایم. بنابراین درک نمی‌کنم چرا باید از به چالش کشیدن و بازخواست او هراسی داشته باشیم».

این رویکرد معترضان جوان، اعتراض بر سر فهرست‌های انتخاباتی را به آزمونی جدی برای کارآمدی و استقلال نهادهای دموکراتیک در هند تبدیل کرده است.

نهادهای دموکراتیک هند در دوران رهبری مودی تحت فشاری فزاینده قرار گرفته‌اند؛ منتقدان، دولت او را به تضعیف سازوکارهای نظارتی بر قدرت اجرایی، سرکوب مخالفان و هدف قرار دادن اقلیت‌های مذهبی، به‌ویژه مسلمانان، متهم می‌کنند. همچنین گروه‌های مدافع آزادی مطبوعات نسبت به اعمال فشار بر رسانه‌های مستقل ابراز نگرانی کرده‌اند.

دولت این اتهامات را رد می‌کند و می‌گوید که نهادهایش همچنان مستحکم هستند و اقدامات قانونی تنها متوجه موارد نقض قانون است، نه ابراز مخالفت.

اما برای بسیاری از جوانان هندی، نهادهایی که با اعتماد به آن‌ها بزرگ شده‌اند، در عمل به وعده‌های خود ناکام مانده‌اند. آن‌ها شاهد فرهنگی سیاسی هستند که با مخالفت دشمنی دارد و در آن، به چالش کشیدن صاحبان قدرت می‌تواند پیامدهای زیانباری به همراه داشته باشد. اعتراض بر سر فهرست رأی‌دهندگان، این سرخوردگی‌ها را تشدید کرده و به نارضایتی یک نسل، وجهه‌ای مشترک بخشیده است.

این نخستین بار نیست که اعتراضات خیابانی نسل جوان هند، دولت این کشور را وادار به عقب‌نشینی می‌کند؛ اوایل تابستان امسال، معترضان موجب استعفای وزیر آموزش کابینه مودی شدند؛ رویدادی که نمونه‌ای نادر از تبدیل اعتراضات خیابانی به تغییر سیاسی به شمار می‌رود. بسیج و تحرکات آن‌ها از آن زمان تاکنون، بازتاب‌دهنده موج گسترده‌تری از اعتراضات جوانان در سایر کشورها، به‌ویژه در جنوب آسیا بوده است؛ جایی که تظاهرکنندگان متعلق به نسل زد نخبگان سیاسی را به چالش کشیده‌اند.

در کانون این اعتراضات، نگرانی از سلب حقوق اساسی شهروندی قرار دارد. «مایا ریبیرو»، دانشجوی ۱۹ ساله‌ای که به همراه دو تن از دوستانش در راهپیمایی روز شنبه شرکت کرده بود، این بحران را زنگ خطری برای یکی از بدیهی‌ترین اصول دموکراسی می‌داند.

او که پیش‌تر ثبت‌نام در انتخابات را ادای هم‌زمان یک حق و مسئولیت شهروندی در قبال کشور می‌دید، اکنون از احتمال حذف نام رای دهندگان است و همین مسئله را دلیلی بر اضطراری شدن ایستادگی در برابر دستکاری سازوکارهای دموکراتیک می‌داند. ریبیرو در توصیف وضعیت موجود تأکید کرد: «صندوق رأی نهادی تعیین‌کننده و محوری است، اما امروز دقیقاً همین نهاد به پاکسازی و بازنگری اساسی نیاز دارد».

ریبیرو اظهار داشت: «وقتی از نهاد رأی‌گیری صحبت می‌کنیم، با نهاد مهمی روبرو هستیم؛ اما نهادی که نیازمند پاکسازی است.»

سرکوب‌های پلیس خشم جوانان را تشدید کرده است

برخورد تند پلیس با تجمعات اخیر، انگیزه تازه‌ای به جوانان هندی داده است تا نارضایتی خود را به خیابان‌ها بکشانند. معترضان واکنش نهادهای امنیتی به یک تظاهرات برنامه‌ریزی‌شده را نامتناسب و مغایر با اصول یک نظام دموکراتیک می‌دانند و معتقدند این رویکرد، به تشدید بحران دامن زده است.

در این میان، سرخوردگی نسل جوان از ساختار سیاسی حاکم بیش از گذشته نمایان شده است. «آریان کاجانیا»، دانشجوی ۲۱ ساله فلسفه، این تقابل را بازتابی از یأس عمیق‌تر جوانان هندی از نظام سیاسی کشور توصیف می‌کند. به گفته او، در شرایطی که حکومت تجمعات را محدود کرده و دست به بازداشت تظاهرکنندگان می‌زند، امکان بهره‌مندی از حق آزادی بیان زیر سوال رفته است.

کاجانیا با اشاره به گسترش دامنه اعتراضات تأکید کرد: «مردم فعالانه در تلاش‌اند تا اطلاعات بیشتری درباره وقایع پایتخت کسب کنند و از شهرهای مختلف به این جریان می‌پیوندند، اما سیستم فعالانه سعی در سرکوب ما دارد.»

دامنه این جنبش فراتر از جمعیت حاضر در خیابان‌هاست. بسیاری از معترضان می‌گویند که خود را وابسته به هیچ گروه یا حزب سیاسی خاصی نمی‌دانند، بلکه دغدغه‌های مشترک آن‌ها را به حرکت واداشته است.

گفت‌وگوهای روزمره میان دوستان، بحث‌های درون خانواده و تبادل نظر در شبکه‌های اجتماعی، نقشی تعیین‌کننده در تبدیل سرخوردگی‌های فردی به یک کنش جمعی ایفا کرده است. به باور معترضان، این روند پس از سال‌ها انفعال و ناامیدی، حس تازه‌ای از عاملیت و کنشگری سیاسی را در میان جوانان زنده کرده است. این دگرگونی روانی و رفتاری، پیش‌تر در جریان اعتراضات موسوم به «سوسک» در اوایل تابستان امسال نمایان شد؛ رویدادی که در آن تظاهرکنندگان با تمسخر علنی مودی، یکی از تابوهای سیاسی دیرینه در این کشور را شکستند.

ریبیرو با توصیف این فضای روانی جدید می‌گوید: «معتقدم ما به نقطه‌ای رسیده‌ایم که شدت سرخوردگی، ما را بیش از هر زمان دیگری تاب‌آور و سرسخت کرده است».

با این حال، به نظر می‌رسد به چالش کشیدن مودی با جایگاهی تثبیت‌شده، فراتر از برپایی اعتراضات خیابانی است. او بیش از یک دهه است که بر صحنه سیاسی هند تسلط دارد و حزب ملی‌گرای هندوی «بهاراتیا جاناتا» به رهبری او به ماشین انتخاباتی قدرتمندی تبدیل شده است. در چنین فضایی، احزاب مخالف نیز همواره در تبدیل  کردن نارضایتی‌های عمومی به یک جنبش پایدار در سطح ملی، با دشواری‌ها و موانع ساختاری جدی روبه‌رو بوده‌اند.

گرچه خیزش اعتراضی جوانان هنوز به ظهور یک آلترناتیو سیاسی منسجم منجر نشده، اما ایجاد بستری برای به چالش کشیدن قدرت حاکم، خود به مبارزه‌ای مستقل و البته پرهزینه تبدیل شده است.

راوات از جمله معترضانی است که سیاست را عامل تنش‌های مستمر در فضای خانوادگی خود می‌داند. او باور دارد رویکرد والدینش تحت تأثیر رسانه‌های تلویزیونی همسو با حزب مودی شکل گرفته است؛ شکافی که در مواردی حتی به قطع ارتباط او با برخی از اعضای خانواده انجامیده است. راوات با اشاره به این چالش فردی می‌گوید: «من همچنان تمام تلاشم را می‌کنم تا با آن‌ها وارد گفت‌وگو شوم، اما تاکنون موفقیتی به دست نیاورده‌ام».

در این میان، ریبیرو افق بلندمدت‌تری را مد نظر قرار می‌دهد و این سوال را مطرح می‌کند که آیا جوانان هندی می‌توانند خشم خود را به جنبشی پایدار برای شفافیت و پاسخگویی تبدیل کنند یا خیر. به گفته او، این اعتراضات به جوانان کمک کرده است تا دریابند که صدایشان می‌تواند مؤثر و تعیین‌کننده باشد.

وی در پایان تاکید کرد: «فکر می‌کنم برای نخستین بار پس از دوره‌ای طولانی، نوعی باور تازه نسبت به کارکردهای واقعی دموکراسی در درونم جوانه زده است».