شعیب بهمن در گفتوگو با ایلنا تشریح کرد:
پشتپرده سفر رئیس سازمان سیا به مسکو/ابعاد نگرانیهای امنیتی آمریکا درباره تحولات شرق اروپا
کارشناس مسائل روسیه گفت: صرفنظر از اهدافی که رئیس سیا در این سفر دنبال کرده، قاعدتاً نمیتوان انتظار داشت که سفر او به مسکو با دستاوردهای قابلملاحظهای برای همراه باشد.
شعیب بهمن، کارشناس مسائل روسیه در تشریح دلایل سفر رییس سازمان سیا به روسیه در گفتوگو با ایلنا اظهار کرد: سفر جان راتکلیف، رئیس سازمان سیا، به مسکو از چند جنبه حائز اهمیت است. در وهله نخست، این سفر مبین نخستین سفر علنی یک مقام ارشد اطلاعاتی آمریکا به روسیه از زمان آغاز جنگ اوکراین محسوب میشود و به همین دلیل، در نوع خود طی سالهای اخیر کمسابقه بوده است. این مسئله بیانگر آن است که سفر مذکور حامل پیام مهمی بوده که به هر حال، یکی از مهمترین مقامات امنیتی آمریکا ناگزیر به انتقال آن شده است. در عین حال، این سفر از جنبههای دیگری نیز اهمیت دارد. نخستین جنبه، مسئله جنگ اوکراین است و در واقع، ناکامی آمریکا و شخص دونالد ترامپ در پایان بخشیدن به جنگی که تاکنون ادامه یافته است. ترامپ در جریان مبارزات انتخاباتی مدعی بود که این جنگ را در مدتزمانی کوتاه، حتی در برخی اظهارات در کمتر از ۴۸ ساعت، به پایان خواهد رساند؛ اما واقعیتهای میدانی نشان میدهد که ترامپ، با وجود دیدار مستقیم با ولادیمیر پوتین در آلاسکا، نتوانسته است به موفقیتی در این زمینه دست پیدا کند.
وی ادامه داد: نکته مهم درباره درگیری روسیه و اوکراین و ابعاد مختلف آن، احتمال گسترش این درگیری به سایر کشورهای اروپایی و دیگر کشورهای عضو پیمان آتلانتیک شمالی، یا همان ناتو، است. به نظر میرسد ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا در این زمینه به نوعی اطمینان رسیدهاند که ممکن است مسکو با یک حمله کوچک و محدود به یکی از کشورهای حوزه بالتیک، بخواهد عزم پیمان ناتو را در برابر خود مورد آزمون قرار دهد. بنابراین، از حیث تحولات مرتبط با جنگ اوکراین، آنچه در شرق اروپا در حال وقوع است و گمانهزنیهای مختلفی که در این زمینه مطرح میشود، سفر راتکلیف به مسکو سفری حائز اهمیت محسوب میشود. در عین حال، از جنبه مناقشه آمریکا با ایران و جنگی که از حدود شش ماه پیش آمریکاییها علیه ایران آغاز کردهاند نیز این سفر اهمیت دارد. این اهمیت را میتوان از دو منظر مورد توجه قرار داد. نخست، همکاریهای اطلاعاتی، امنیتی و نظامی میان ایران و روسیه است. آمریکاییها در طول جنگ معتقد بودند که این همکاریها افزایش پیدا کرده است. حتی در برخی مقاطع، مقامهای آمریکایی مدعی شدند که روسها اطلاعات دقیق مربوط به مکانها و پایگاههای نظامی آمریکا را در اختیار ایرانیها قرار میدهند تا ایران بتواند اهداف دقیقتری را مورد حمله قرار دهد؛ البته این موضوع، ادعای طرف آمریکایی بوده است.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: در زمینه تبادل تسلیحات و تجهیزات نظامی نیز آمریکاییها بارها نسبت به همکاریهای ایران و روسیه ابراز نگرانی کردهاند. نکته دیگر، بحث طرح جدید آمریکا در برابر ایران و آنچه میتوان آن را طرح اقتصادی یا فشار اقتصادی علیه ایران دانست، است. با توجه به اینکه آمریکاییها جنوب ایران را تحت محاصره دریایی قرار دادهاند، این تصور وجود دارد که اگر بتوانند با روسها نیز به نوعی تفاهم دست پیدا کنند، از ناحیه شمالی نیز فشار بر ایران را افزایش دهند. بنابراین، میتوان گفت رئیس سازمان سیا اهداف متنوعی را در ارتباط با ایران در سفر خود به روسیه دنبال کرده است. با این حال، به نظر میرسد با توجه به تنشها و چالشهای موجود در روابط روسیه و آمریکا، پیوندهای عمیقی که طی سالهای اخیر میان ایران و روسیه شکل گرفته و همچنین شرایط و تحولات جهانی، دستکم در مورد ایران، توفیق چندانی برای رئیس سازمان سیا در این سفر حاصل نشده است.
وی افزود: در کنار این مسائل، باید به این نکته نیز توجه داشت که سفر پیشین رئیس سازمان سیا به مسکو در نوامبر ۲۰۲۱، تنها چند هفته پیش از آغاز جنگ اوکراین انجام شد. همین مسئله بار دیگر این گمانهزنی را مطرح کرده است که احتمالاً آمریکاییها بار دیگر با نگرانی بسیار جدی در حوزه شرق اروپا مواجه شدهاند و به همین دلیل، رئیس سازمان سیا را مأمور سفر به مسکو کردهاند. بنابراین، احتمال اینکه نگرانیهای امنیتی و اطلاعاتی درباره تحولات شرق اروپا یکی از دلایل اصلی این سفر بوده باشد، بسیار زیاد است. بر این اساس، سفر راتکلیف در شرایط فعلی قاعدتاً در بستر تشدید تنشها در اوکراین، شرق اروپا و منطقه غرب آسیا رخ داده است. روسها تمایل دارند همچنان کانالهای ارتباطی سطح بالای خود با آمریکاییها را در حوزههای مختلف، از جمله حوزههای اطلاعاتی و نظامی، حفظ کنند؛ اما حفظ این کانالهای ارتباطی به معنای نزدیک شدن دیدگاههای دو طرف به یکدیگر نیست.
بهمن در پایان خاطرنشان کرد: دلیل این مسئله آن است که از یک سو، عمق اختلافات، چالشها و بحرانهای موجود میان مسکو و واشنگتن بسیار زیاد است و از سوی دیگر، تحولات جهانی و بینالمللی، روسیه و آمریکا را در دو طیف متضاد قرار داده است. بنابراین، صرفنظر از اهدافی که رئیس سازمان سیا در این سفر دنبال کرده، قاعدتاً نمیتوان انتظار داشت که سفر راتکلیف به مسکو با دستاوردهای قابلملاحظهای برای آمریکاییها همراه باشد.
