قائممقامی در گفتوگو با ایلنا تشریح کرد:
پشتپرده به رسمیت شناختن نسلکشی ارامنه توسط کابینه اسرائیل/ آینده تشدید تنش تلآویو و آنکارا
کارشناس مسائل منطقه گفت: اگرچه اردوغان مواضع تندی علیه اسرائیل اتخاذ کرد، اما منتقدان داخلی دولت ترکیه معتقدند که آنکارا در عمل اقدامات مؤثری علیه اسرائیل انجام نداده است.
علی قائممقامی، کارشناس مسائل ترکیه در تشریح دلایل به رسمیت شناختن نسلکشی ارامنه توسط کابینه اسرائیل در گفتوگو با ایلنا اظهار کرد: قبل از هر چیز باید توجه داشت که کشورهای غربی، بهویژه کشورهای اروپایی، ایالات متحده و برخی کشورهای آمریکای لاتین، تاکنون نسلکشی ارامنه را به رسمیت شناختهاند. در مجموع، ۳۲ کشور این موضوع را یا از طریق دولتهای خود و یا از طریق مجالس و پارلمانهایشان به رسمیت شناختهاند. افزون بر این، برخی نهادها و سازمانهای بینالمللی نیز این موضوع را به رسمیت شناختهاند که از جمله میتوان به پارلمان اروپا، شورای اروپا، شورای جهانی کلیساها، کمیسیون رفع تبعیض نژادی و حمایت از اقلیتهای سازمان ملل، اتحادیه اروپا، پارلمان مرکوسور و تعدادی دیگر از سازمانهای حقوق بشری اشاره کرد. همچنین تمامی ۵۰ ایالت آمریکا نیز بهطور جداگانه این موضوع را به رسمیت شناختهاند. از نگاه برخی تحلیلگران، کشورهای اروپایی و آمریکا با برجسته کردن این مسئله، همواره تلاش کردهاند ترکیه را تحت فشار سیاسی قرار دهند و از این پرونده برای کسب امتیازات مختلف سیاسی، اطلاعاتی، امنیتی و دیپلماتیک استفاده کنند.
وی ادامه داد: بر اساس گزارشهایی که در مجلس ترکیه مطرح شده است، دولت ترکیه طی سالهای گذشته میلیونها دلار در آمریکا هزینه کرده تا از طریق لابیهای یهودی، مانع از گسترش نفوذ لابی ارامنه و به رسمیت شناخته شدن نسلکشی ارامنه در آمریکا و کشورهای غربی شود. با این حال، طبق همین گزارشها، برخی سازمانهای یهودی و صهیونیستی آمریکا، از جمله اتحادیه ضد افترا (ADL) و کمیته یهودیان آمریکا (AJC)، در سال ۲۰۰۷ نسلکشی ارامنه را به رسمیت شناختند. در اسرائیل نیز این موضوع طی سالهای گذشته بارها مطرح شده بود، اما به دلیل روابط نزدیک سیاسی و امنیتی تلآویو و آنکارا، دولتهای اسرائیل از به رسمیت شناختن رسمی آن خودداری میکردند. با این حال، کابینه اسرائیل اخیراً این موضوع را پذیرفته و اعلام شده است که این تصمیم در مراحل بعدی نیز مورد تأیید قرار خواهد گرفت و در بیانیه منتشرشده، این اقدام یک وظیفه اخلاقی توصیف شده است.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: وزیر امور خارجه اسرائیل نیز در اظهاراتی مدعی شد که مردان ارمنی کشته شدند و زنان، کودکان و سالمندان به سوی سوریه رانده شدند و در جریان کوچ اجباری، بسیاری از آنها بر اثر گرسنگی، تشنگی، بیماری و خشونت جان خود را از دست دادند. در مقابل، دولت ترکیه همواره تأکید کرده است که این جابهجاییها در شرایط جنگی و در قالب «کوچ اجباری» صورت گرفته و ادعای نسلکشی را رد میکند. از سوی دیگر، دیدگاه دیگری نیز در این زمینه مطرح است. بر اساس برخی پژوهشها، از جمله مقالاتی درباره «لژیون ارامنه»، گفته میشود که نیروهای این لژیون تحت حمایت ارتش روسیه در جریان جنگ جهانی اول وارد مناطق شرق و جنوبشرق ترکیه شدند و در برخی مناطق مسلمانان را قتلعام کردند. همچنین گفته میشود گورهای دستهجمعی مسلمانان در شهرهای مختلف کشف شده است. بر اساس همین روایت، حتی ارامنهای که با اقدامات لژیون ارامنه مخالفت میکردند نیز هدف خشونت این گروه قرار میگرفتند. این روایت همچنین به وقایع شمالغرب ایران اشاره دارد و مدعی است که نیروهای لژیون ارامنه در مناطقی مانند ارومیه، خوی و سلماس نیز وارد درگیری شدند. بر اساس این گزارشها، در یکی از نبردها، فرمانده لژیون ارامنه و کشیش همراه او کشته شدند و نیروهای این لژیون ناچار به عقبنشینی از مناطق مرزی آذربایجان غربی و شرقی شدند.
وی افزود: در مجموع، این پرونده از منظر تاریخی و سیاسی، موضوعی بسیار پیچیده و چندوجهی است و همچنان روایتهای متفاوت و گاه متضادی درباره آن مطرح میشود. در شرایط کنونی، ترکیه مدعی است که اسرائیل با طرح دوباره مسئله نسلکشی ارامنه، درصدد منحرف کردن افکار عمومی جهان از جنگ غزه، کرانه باختری و لبنان است. در مقابل، وزارت امور خارجه ترکیه نیز اعلام کرده است که این اقدام با هدف سرپوش گذاشتن بر تحولات جاری منطقه و تحت فشار قرار دادن آنکارا انجام میشود؛ بهویژه پس از آنکه رجب طیب اردوغان، اسرائیل را پس از عملیات «طوفان الاقصی» بهعنوان دولتی اشغالگر، تروریستی و توسعهطلب معرفی کرد. نکته قابل توجه در بیانیه اخیر اسرائیل این است که در متن آن به جای استفاده از عنوان «اسرائیل»، از عبارت «دولت یهود» استفاده شده و تأکید شده است که این دولت، بر اساس اصول اخلاقی خود، باید سالها پیش نسلکشی ارامنه را به رسمیت میشناخت و اکنون این اقدام را انجام داده است.
قائممقامی گفت: در مقابل، رجب طیب اردوغان در سخنرانی خود در نشست رؤسای مجالس کشورهای عضو ناتو در استانبول، اسرائیل را متهم کرد که بهطور مستمر موجب بیثباتی منطقه میشود و با اقدامات خود مانع شکلگیری صلح، از جمله میان ایران و آمریکا، است. وی همچنین گفت اسرائیل با حمله به لبنان، سوریه و دیگر کشورهای منطقه، سیاست اشغالگری و توسعهطلبی خود را دنبال میکند. اردوغان همچنین اظهار داشت که اسرائیل با ادامه اقدامات خود، منطقه را به سمت ناامنی و آشوب سوق میدهد و کشورهای منطقه باید در برابر این سیاستها موضعگیری کنند. به گفته وی، ریشه اصلی تنشهای خاورمیانه مسئله فلسطین است و تا زمانی که اشغال سرزمینهای فلسطینی پایان نیابد و سیاست توسعهطلبی اسرائیل متوقف نشود، صلح پایدار در منطقه برقرار نخواهد شد.
وی تصریح کرد: رئیسجمهور ترکیه بار دیگر بر حمایت آنکارا از راهکار تشکیل دو دولت بر اساس مرزهای سال ۱۹۶۷ تأکید کرد و گفت تشکیل کشوری مستقل، دارای حاکمیت ملی و تمامیت ارضی برای فلسطین، لازمه برقراری صلح است. وی همچنین از مجالس کشورهای عضو ناتو خواست در این زمینه مسئولیتپذیر باشند. در خصوص افزایش تنش میان ترکیه و اسرائیل نیز این پرسش مطرح است که آیا این اختلافات صرفاً در سطح سیاسی باقی خواهد ماند یا احتمال تقابل نظامی نیز وجود دارد؟ واقعیت این است که اگرچه اردوغان مواضع تندی علیه اسرائیل اتخاذ کرده است، اما منتقدان داخلی دولت ترکیه معتقدند که آنکارا در عمل اقدامات مؤثر و مستقیمی علیه اسرائیل انجام نداده است. از جمله اینکه ترکیه در سازوکارهای مرتبط با طرحهای پیشنهادی آمریکا درباره غزه مشارکت داشته و حتی وزیر امور خارجه این کشور نیز در نشستهای مربوط به این طرح حضور یافته است که مخالفان دولت ترکیه آن را در راستای منافع اسرائیل ارزیابی میکنند.
این پژوهشگر حوزه قفقاز در پایان خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، اسرائیل طی ماههای اخیر همکاریهای نظامی خود با قبرس جنوبی و یونان را گسترش داده، سامانههای پدافندی در قبرس مستقر کرده و رزمایشهای مشترکی با مشارکت نیروهای سه کشور برگزار کرده است. برخی کارشناسان و احزاب ترکیه این تحرکات را بخشی از راهبرد مهار ترکیه در شرق مدیترانه میدانند. در مقابل، اسرائیل نیز ترکیه را به اشغال بخش شمالی قبرس متهم کرده و موضوع برخورد با کردها را نیز مطرح میکند. در پاسخ، وزارت امور خارجه ترکیه و سخنگوی حزب عدالت و توسعه تأکید کردهاند که بنیامین نتانیاهو و دیگر مقامات اسرائیل به دلیل اتهامات مربوط به جنایت جنگی و نسلکشی تحت پیگرد مراجع قضایی بینالمللی قرار دارند و تلآویو با طرح پروندههایی مانند نسلکشی ارامنه، تلاش میکند افکار عمومی جهان را از اقدامات خود در غزه و دیگر مناطق منحرف کرده و تمرکز رسانهها را متوجه ترکیه کند.
