چتر امنیتی اسلامآباد برای ریاض؛ استقرار هزاران نیروی پاکستانی در عربستان چه پیامی دارد؟
گزارشها از استقرار گسترده نیروهای نظامی پاکستان در خاک عربستان سعودی و فعال شدن ابعاد عملی توافق دفاعی دو کشور، نشانههایی از شکلگیری یک آرایش امنیتی جدید در خلیج فارس را آشکار کرده است؛ آرایشی که میتواند معادلات منطقه را وارد مرحلهای تازه و پیچیده کند.
به گزارش ایلنا، روزنامه فرامنطقهای «رای الیوم» در تحلیلی نوشت:به نظر میرسد عربستان سعودی خود را در چارچوب یک چتر دفاعی جدید با پاکستان قرار داده است؛ تحولی که ابتدا در قالب یک توافق دوجانبه اعلام شد و هر دو کشور را متعهد به حمایت دفاعی از یکدیگر میکند، اما اکنون ابعاد عملی آن در حال آشکار شدن است؛ از جمله استقرار حدود ۸ هزار نیروی نظامی پاکستان در خاک عربستان و همچنین استقرار سامانههای پدافند هوایی.
در حالی که جزئیات رسمی این توافق از سوی ریاض و اسلامآباد منتشر نشده، همچنان مشخص نیست در صورت بروز درگیری نظامی، هر یک از طرفین دقیقا در چه سناریویی و علیه چه طرفی وارد عمل خواهند شد. این ابهام در شرایطی مطرح میشود که برخی گزارشها از تلاشهای دیپلماتیک اسلامآباد برای کاهش تنشها در منطقه و پایان دادن به درگیریها با ایران خبر میدهند.
بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، علاوه بر نیروهای زمینی، یک اسکادران متشکل از حدود ۱۶ جنگنده نیز در چارچوب این همکاری در منطقه مستقر شده است؛ جنگندههایی عمدتا از نوع «JF-17» که با همکاری چین تولید میشوند. این موضوع پرسشهای جدی درباره واکنش ایالات متحده و نگرانی واشنگتن از گسترش حضور تسلیحات چینی در عربستان سعودی ایجاد کرده است؛ بهویژه در شرایطی که گفته میشود سامانه پدافند هوایی چینی «HQ-9» نیز در این کشور بهکار گرفته شده است.
برخی منابع همچنین تأکید میکنند که اگرچه مدیریت عملیاتی این نیروها بر عهده پاکستان است، اما هزینههای مالی آن را عربستان سعودی تأمین میکند؛ موضوعی که نشاندهنده تقسیم نقش میان «تأمین مالی» و «اجرای نظامی» در این همکاری امنیتی است.
با وجود محرمانه بودن متن توافق، گزارشها حاکی است که این چارچوب امکان استقرار تا سقف ۸۰ هزار نیروی پاکستانی برای کمک به حفاظت از مرزهای عربستان در کنار نیروهای سعودی را فراهم میکند؛ رقمی قابل توجه که اهمیت و ابعاد راهبردی این همکاری را برجسته میسازد.
این موضوع این پرسش را مطرح میکند که عربستان سعودی با توجه به گستردگی جغرافیایی و طول مرزهای خود، تا چه اندازه با تهدیدات امنیتی چندلایه مواجه است و چرا به چنین حجم گستردهای از نیروی خارجی برای تقویت توان دفاعی خود نیاز پیدا کرده است.
برخی گزارشهای امنیتی از جمله تحلیلهای «مؤسسه مطالعات امنیت ملی» اسرائیل (INSS) نیز اشاره دارند که ارتش عربستان با وجود برخورداری از تجهیزات پیشرفته هوایی و دفاعی، در حوزه نیروهای زمینی و تجربه جنگهای نامنظم با محدودیتهایی مواجه است؛ موضوعی که میتواند در سناریوهای درگیری چندجبههای، چالشبرانگیز باشد.
در همین حال، گزارشهایی از حملات پهپادی به برخی مناطق عربستان از خاک عراق منتشر شده که ادعا میشود توسط گروههای همسو با ایران انجام شده است.
از سوی دیگر، مقامهای پاکستانی بارها به نوعی «چتر بازدارنده هستهای» برای عربستان اشاره کردهاند. در همین زمینه، وزیر دفاع پاکستان تصریح کرده است که توانمندی هستهای این کشور میتواند در چارچوب توافق دفاعی مشترک، در صورت لزوم برای حفاظت از امنیت عربستان نیز مورد استفاده قرار گیرد.
همزمان، گزارشها از حمایت مالی عربستان از اقتصاد پاکستان نیز حکایت دارد؛ بهطوری که بانک مرکزی پاکستان دریافت دو میلیارد دلار از ریاض را در چارچوب توافقات مالی تأیید کرده است؛ در حالی که اسلامآباد همچنان با فشار شدید بدهیها و چالشهای ارزی مواجه است.
در رسانههای اسرائیلی نیز پیشتر به این توافق پرداخته شده است. روزنامه «معاریو» در تحلیلی نوشته است که پاکستان نهتنها یک قدرت نظامی قابل توجه، بلکه تنها قدرت هستهای جهان اسلام به شمار میرود و همین مسئله، اهمیت این همکاری دفاعی را از نگاه تلآویو افزایش داده است؛ بهویژه در شرایطی که اسلامآباد به دلیل بحران اقتصادی، به حمایتهای مالی عربستان وابسته است.
در پایان این گزارش آمده است که امضای توافق دفاعی میان عربستان و پاکستان پس از حملات اسرائیل به دوحه صورت گرفته؛ موضوعی که برخی تحلیلگران آن را حامل پیامهای بازدارنده مستقیم به تلآویو ارزیابی کردهاند.
