جهان در سال ۲۰۲۵/ پرونده نهم: شرق آسیا
ساداتیان: جنگ تعرفهای پکن و واشنگتن/جدال بر سر تایوان/نفوذ چین از آمریکای لاتین تا آفریقا/تعویض قدرت در توکیو
کارشناس مسائل بینالملل گفت: واشنگتن اساساً بستن راه چین در کارائیب و منطقه و همچنین جلوگیری از دسترسی آن به بازارها و منابع انرژی را دنبال میکند.
سیدجلال ساداتیان، کارشناس مسائل بینالملل در تشریح مهمترین تحولات شرق آسیا در سال ۲۰۲۵ در گفتوگو با ایلنا اظهار کرد: شرق آسیا بهجز تحرکاتی که خود چین انجام داده، تحول بسیار چشمگیری در سال گذشته نداشت. در دوره ترامپ، او تلاش کرد فعلاً نسبت به شرق آسیا و خصوصاً چین تحرک خاصی نداشته باشد، مگر در مواردی که بخواهد مسیرهایی را که منجر به قدرتمندتر شدن چین میشود، مسدود کند. یکی از نمونههای اخیر آن، مسئله ونزوئلاست که در آن به نقش چین نیز اشاره میشود. در این راستا چین در سال ۲۰۲۵ دو بار رزمایش بزرگ نظامی در اطراف تایوان برگزار کرد که آخرین مورد آن، دقیقاً در روزهای پایانی سال میلادی و چند روز قبل از پایان سال انجام شد. این اقدام واکنشهایی را هم از سوی تایوان و هم از سوی آمریکا به دنبال داشت. واقعیت این است که چین همچنان در مسیر خود حرکت میکند و هنوز به این جمعبندی نرسیده که زمان درگیری مستقیم با آمریکا فرا رسیده است.
وی ادامه داد: در کنار این مسائل باید مسئله جنگ تعرفهها را نیز اضافه کرد که عمدتاً در سال ۲۰۲۵ رخ داد؛ زمانی که آمریکا تعرفه ۲۵ درصدی بر کالاهای چینی اعمال کرد، چین نیز تعرفهها را افزایش داد، آمریکا مجدداً واکنش نشان داد و در نهایت، دو طرف دوباره به همان سطح ۲۵ درصد بازگشتند. این یک منازعه اقتصادی بود، اما در سطحی عمیقتر، تحولات استراتژیک مهمتری در حال وقوع است. یکی از این تحولات، پروژه «کمربند و جاده» چین است که بهصورت منطقهبهمنطقه در حال پیگیری است و از آفریقا و خاورمیانه گرفته تا آسیای مرکزی را در بر میگیرد. چین در همه این مناطق تلاش میکند نفوذ خود را گسترش دهد. در همین چارچوب، روابطش با روسیه نیز اهمیت دارد؛ بهویژه در زمینه خرید نفت. با وجود تحریمها و سقف قیمتی که غرب برای نفت روسیه تعیین کرده بود، چین همچنان از روسیه نفت خریداری میکند. این شرایط برای چین یک فرصت طلایی است تا هم نفت ایران، هم نفت روسیه و پیشتر نفت ونزوئلا را با شرایط مناسب تأمین کند.
این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: علاوه بر انرژی، چین به دنبال منابع اولیه معادن مختلف در آمریکای لاتین، از جمله طلا، نیکل، کبالت و سایر فلزات پایه بوده است. در ونزوئلا نیز هم طلا و هم نفت برای چین اهمیت داشته است. اکنون آمریکا تلاش میکند این مسیرها را مسدود کند. حتی وزیر خارجه آمریکا بهصراحت اعلام کرده که پس از ونزوئلا، نوبت کوبا است. هدف این برنامهها هم روشن است و واشنگتن اساساً بستن راه چین در منطقه، جلوگیری از دسترسی آن به بازارها و منابع انرژی را دنبال میکند. در این چارچوب، آمریکا تلاش کرده بدون ایجاد مقاومت جدی، کنترل ونزوئلا را به دست بگیرد. پذیرش معاون مادورو بهعنوان رهبر موقت و کنار گذاشتن چهرههای اپوزیسیون، اقدامی تاکتیکی برای عبور کمهزینه از این مرحله است. شرکتهای نفتی وارد میشوند، کارها انجام میشود و اگر فرد مورد نظر آمریکا در انتخابات آینده مطیع باشد، از او حمایت میشود؛ در غیر این صورت، گزینه دیگری جایگزین خواهد شد. پس از آن نیز نوبت به سایر کشورها میرسد تا هم نفوذ چین قطع شود و هم بازارهایش از دست برود. این همان راهبرد کلانی است که آمریکا در پیش گرفته تا مسیر رشد چین را سد کند. حتی تحلیلهایی مطرح شده که آمریکا و روسیه به یک نوع سازش رسیدهاند که واگذاری بخشی از اوکراین به روسیه، به رسمیت شناختن مناطق اشغالی در آن مطرح شده و در مقابل، تمرکز آمریکا بر تصفیه کامل حیاط خلوت خود در حوزه کارائیب خواهد بود.
وی در پایان افزود: در این چارچوب، نوعی سکوت نسبی نیز در قبال چین دیده میشود؛ گویی توافق نانوشتهای میان سه قدرت بزرگ در حال شکلگیری است. البته خاورمیانه هنوز وضعیتی خاکستری دارد و محل تلاقی منافع آمریکا، اروپا، چین و روسیه است. ترامپ در تلاش است ابتدا دست خود را در سایر مناطق تقویت کند تا بعداً بتواند با قدرت بیشتری وارد این میدان شود. اسرائیل نیز در پی آن است که در منطقه بیرقیب بماند و آمریکا را به درگیری بکشاند، اما واشنگتن فعلاً از ورود به یک جنگ فرسایشی پرهیز میکند؛ زیرا چنین جنگی میتواند فرصت طلایی برای چین و روسیه فراهم کند. در نهایت، تحولات استراتژیک اصلی که بر چین اثر میگذارد، همین اقدامات کلان آمریکا است؛ حتی اگر از منظر حقوق بینالملل، رسانهها و معیارهای پس از جنگ جهانی دوم، این اقدامات غیرقانونی و برخلاف ارزشهای اعلامی آمریکا دانسته شوند. ترامپ عملاً همه آن اصول را کنار گذاشته و هر اقدامی را که برای برتری آمریکا لازم بداند، انجام میدهد. این در حالیست که انتخاب نخستوزیر جدید در ژاپن با جدال میان توکیو و پکن همزمان شد که این موضوع هم برای پکن چالش برانگیز است. در مورد کره شمالی هم اوضاع همانند قبل خواهد بود و این کشور همچنان مشغول اقدامات نظامی و موشکی خود است.
