پایان همکاری؛ کارگر از کارفرما چه طلبی دارد؟
سنوات، عیدی، مانده‌مرخصی و اضافه‌کاری از مطالباتی هستند که در پایان همکاری اغلب از قلم می‌افتند. این گزارش نرخ‌ها و قواعد قانون کار را مرور می‌کند و مسیر شکایت در اداره کار را توضیح می‌دهد.
پایان همکاری، چه با استعفا باشد، چه با تمام شدن مدت قرارداد و چه با اخراج، برای بسیاری از کارگران با یک برگهٔ تسویه‌حساب همراه است. برگه‌ای که گاهی بدون بررسی امضا می‌شود و بخشی از مطالبات قانونی کارگر را از قلم می‌اندازد. دانستن این‌که قانون کار چه حقوقی را برای کارگر به رسمیت شناخته، نخستین قدم برای دریافت کامل آن‌هاست.
سنوات؛ یک ماه حقوق برای هر سال
طبق مادهٔ ۲۴ قانون کار، در پایان قرارداد کار، کارفرما باید برای هر سال سابقهٔ کار، معادل یک ماه آخرین حقوق را به‌عنوان «مزایای پایان کار» یا همان سنوات به کارگر بپردازد. مبنای محاسبه آخرین حقوق است، نه میانگین حقوق سال‌های کار؛ و نوع قرارداد، موقت یا دائم، در اصل این حق تفاوتی ایجاد نمی‌کند. برای سابقهٔ کمتر از یک سال هم سنوات به نسبت مدت کار محاسبه می‌شود.
عیدی و پاداش سالانه
طبق قانون مربوط به تعیین عیدی و پاداش سالانهٔ کارگران، عیدی سالانه معادل ۶۰ روز آخرین مزد است، به شرط آن‌که از ۹۰ روز حداقل مزد قانونی بیشتر نشود. کارگری که کمتر از یک سال کار کرده، به نسبت ماه‌های کار عیدی می‌گیرد. اگر همکاری در میانهٔ سال تمام شود، عیدی همان ماه‌ها هم جزو مطالبات تسویه‌حساب است.
مرخصی استفاده‌نشده
مرخصی استحقاقی سالانهٔ کارگر طبق مادهٔ ۶۴ قانون کار یک ماه است. کارگر می‌تواند بخشی از آن را ذخیره کند و در پایان کار، مزد مرخصی استفاده‌نشده باید به او پرداخت شود. این قلم در بسیاری از تسویه‌حساب‌ها فراموش می‌شود.
اضافه‌کاری و شب‌کاری
قانون کار برای کار خارج از ساعات عادی، مزد بیشتری در نظر گرفته است. طبق مادهٔ ۵۹، برای هر ساعت اضافه‌کاری ۴۰ درصد بیش از مزد هر ساعت کار عادی پرداخت می‌شود و طبق مادهٔ ۵۸، کار در شب ۳۵ درصد فوق‌العاده دارد. اگر این مبالغ در طول همکاری پرداخت نشده باشد، در پایان کار قابل مطالبه است؛ به شرط آن‌که با فیش حقوقی، دفتر حضور و غیاب، پیام‌های کاری یا شهادت همکاران قابل اثبات باشد.
اخراج غیرموجه
اگر هیئت حل اختلاف اخراج کارگر را غیرموجه تشخیص دهد، طبق مادهٔ ۱۶۵ قانون کار حکم بازگشت او به کار و پرداخت حقوق از تاریخ اخراج صادر می‌شود. تبصرهٔ همین ماده می‌گوید اگر کارگر نخواهد به کار برگردد، کارفرما باید برای هر سال سابقه ۴۵ روز مزد و حقوق به او بپردازد.
بیمه از روز اول
طبق مادهٔ ۱۴۸ قانون کار، کارفرما مکلف است کارگر را بیمه کند. سوابق بیمه‌ای که پرداخت نشده، از مسیر هیئت‌های کار و سازمان تأمین اجتماعی قابل پیگیری است و نداشتن قرارداد کتبی هم مانع اثبات رابطهٔ کاری نیست.
پیش از امضای تسویه‌حساب
برگه‌ای را امضا کنید که اقلام و مبالغ در آن به‌طور دقیق نوشته شده باشد. متن کلی مانند «هیچ طلبی ندارم» یا برگهٔ سفید، می‌تواند بعداً علیه کارگر استفاده شود. پیش از امضا، فهرست مطالبات را کامل کنید؛ راهنمای حقوق کارگر از کارفرما این فهرست را به زبان ساده و با ارجاع به مواد قانون کار آورده است. برای برآورد سریع مبلغ سنوات هم ابزار رایگان محاسبه سنوات پایان کار در دسترس است که با وارد کردن آخرین حقوق و مدت سابقه، عدد تقریبی را نشان می‌دهد.
مسیر شکایت در اداره کار
دعاوی کارگر و کارفرما در صلاحیت هیئت‌های اداره کار است، نه دادگاه دادگستری. مسیر رسیدگی چهار مرحله دارد:
۱. ثبت دادخواست در سامانهٔ جامع روابط کار، با فهرست کامل و دقیق مطالبات.
۲. هیئت تشخیص: جلسه با حضور طرفین؛ ارائهٔ قرارداد، فیش حقوقی، پیام‌ها و معرفی شهود در این مرحله اهمیت زیادی دارد.
۳. هیئت حل اختلاف: طبق مادهٔ ۱۵۹ قانون کار، به رأی هیئت تشخیص ظرف ۱۵ روز از ابلاغ می‌توان اعتراض کرد.
۴. اجرای رأی: رأی قطعی از طریق اجرای احکام دادگستری اجرا می‌شود.
نوشتن دادخواست با فهرست کامل مطالبات، از دوباره‌کاری جلوگیری می‌کند. راهنمای شکایت از کارفرما مراحل، مدارک لازم و نکته‌های جلسهٔ هیئت تشخیص را توضیح می‌دهد و امکان تنظیم متن دادخواست با هوش مصنوعی پارسی وکیل را هم دارد.
جمع‌بندی
قانون کار برای پایان همکاری قواعد روشنی دارد؛ اما این حقوق زمانی به دست کارگر می‌رسد که آن‌ها را بشناسد و پیش از امضای تسویه‌حساب مطالبه کند. فهرست کامل مطالبات، مدارک مرتب و آشنایی با مسیر اداره کار، سه پشتوانهٔ اصلی کارگر در این مرحله است.
