کانبان چیست و چگونه در مدیریت چابک از آن استفاده کنیم؟
چهارچوب کانبان یکی از چهارچوبهای مشهور و محبوب مدیریت چابک است.
در دنیای امروز، مدیران از متدهای مختلفی برای مدیریت پروژهها پیروی میکنند که مهمترین آنها عبارتند از مدیریت چابک (Agile) و مدیریت به روش واترفال (Waterfall). برای اجرای مدیریت چابک چهارچوبهای مختلفی وجود دارد از جمله مدیریت به روش اسکرام (Scrum)، مدیریت به سبک کانبان (Kanban)، مدیریت به روش لین (Lean) و .... ما در این نوشتار سعی خواهیم کرد تا بطور گذرا، درمورد مدیریت چابک و چهارچوبهای معروف آن به خصوص کانبان توضیح دهیم. مدیریت واترفال (آبشاری، کلاسیک یا سنتی) مقولهای کاملاً متفاوت میباشد. بدیهی است در فرصتی مناسب، توضیحاتی پیرامون سبکهای دیگر نیز ارائه خواهند گردید.
در ادامه همراه ما باشید تا بیشتر درمورد مدیریت پروژه، مدیریت چابک و به خصوص چارچوب کانبان صحبت کنیم.
مدیریت پروژه
پروژه به مجموعه فعالیتهایی اطلاق میشود که با هدف مشخصی در یک بازه زمانی محدود و بودجهبندی معین انجام میشوند. بعنوان مثال پروژه ساخت یک بیمارستان، پروژه طراحی یک سایت، پروژه تحقیقاتی و غیره نمونههایی از انواع پروژهها هستند. هر پروژه، تحت مدیریت یک یا چند فرد متخصص انجام میشود که اصطلاحاً مدیر یا مدیران پروژه نامیده میشوند. مدیر یا مدیران پروژه موظف هستند تا با الگوی مدیریتی مشخصی، منابع، نیروها و امکانات موجود را بگونه ای برنامهریزی، نظارت، سازماندهی، هماهنگی، و بکارگیری نمایند که اهداف از پیش تعیین شده پروژه حاصل آیند. به تعبیری بسیار ساده، مدیریت پروژه وظیفه دارد تا بالاترین کیفیت با توجه به زمان مشخص و بودجه معین را برای پروژه رقم بزند.

مدیریت پروژه چابک
مدیریت پروژه چابک روشی از مدیریت است که امکان سازگاری سریع با تغییرات و شرایط جدید را فراهم میسازد. در تعبیری دقیق، باید اذعان داشت که مدیریت پروژه چابک بیشتر یک رویکرد جدید در مدیریت است تا یک متدولوژی مشخص. در این رویکرد، مدیریت چابک همواره خود را در برابر تجارب جدید، نتایج بازخوردها، تغییر تمایلات مشتریان و یا ... منعطف نگهمیدارد. این ویژگی باعث میشود تا مدیران پروژه قادر به اتخاذ تصمیمات صحیح در شرایط جدید باشند و تمایلات مشتریان را تحت هر شرایطی تامین نمایند و نتیجتاً، در فضای رقابتی، بهبود و رشد قابل توجهی در پروژههای خود داشته باشند. مدیریت چابک در اوایل در بین تیمهای نرم افزاری بکار گرفته میشد. در پروژههای نرم افزاری معمولاً تعریف دقیق محصول نهایی میسر نیست. نرم افزارها غالباً در طول مسیر طراحی و حتی بعد از اجرا، تکمیل میشوند. بنابراین، چابک بودن مدیریت به تیمها این امکان را میدهد تا پروژه را براحتی با اقتضائات جدید منطبق نمایند.
ارزشهای اصلی مدیریت چابک
1. افراد و تعاملات بین آنها مهمتر از ابزارها و فرایندها هستند.
2. نرم افزاری که کار میکند، بهتر از طرح و برنامه جامع است.
3. همکاری با مشتری بالاتر از مذاکرات و قراردادهاست.
4. همنوائی با تغییر برتر از تبعیت از یک برنامه است.
اصول 12 گانه مدیریت چابک
1. رضایت مشتری
2. استقابل از تغییر
3. ارتباط تعاملی با مشتری به این معنی که پروژه به چندین بخش تقسیم شود و هر بخش بمحض آماده شدن، به مشتری جهت اخذ نظرات او تسلیم شود.
4. همکاری بین ذینفعان
5. ایجاد انگیزه در تیم
6. گفتگوی رو در رو بین ذینفعان
7. کاربردی بودن محصول نهایی
8. توسعه پایدار پروژهها
9. توجه و نظارت مستمر بر فرایند کار
10. سادگی و حذف زائدات
11. خود-سازماندهی
12. ارزیابی منظم پروژه جهت رفع مشکلات
اسکرام
و اما اسکرام چیست؟ اسکرام مانند کانبان یکی از متدهای اجرائی مدیریت چابک است که به افراد، تیمها و سازمانها کمک میکند تا از طریق راه حلهای تطبیقی و تجربی برای مشکلات پیچیده، محصولات یا پاسخهای ارزشمندی تولید نمایند. با استناد به اسکرام تیمها جهت نیل به هدفی مشترک، خود را سازماندهی میکنند و مجموعهای از جلسات، ابزارها و نقشها را برای تحویل کارآمد پروژه توصیف مینمایند. همانند یک تیم ورزشی که برای یک مسابقه تمرین میکند، اسکرام به تیمها اجازه میدهد تا خود را مدیریت کنند، نقاط قوت و ضعف خود را شناسایی کنند، از تجربیات گذشته بیاموزند، با تغییرات سازگار شوند و مستمراً فرایند کاری خود را بهبود ببخشند. اسکرام بر اساس هوش جمعی اعضای تیم ساخته شده است. شاید به عبارتی دقیقتر بتوان گفت که قوانین اسکرام به جای ارائه دستورالعملهای دقیق به افراد، روابط و تعاملات آنها را هدایت میکند.
با وجود اینکه اسکرام از کانبان مشهورتر است، اما بهرحال کانبان نیز در جایگاه خود بسیار مورد استفاده و پذیرش مدیران چابک قرار میگیرد.
کانبان چیست؟
کانبان یکی دیگر از متدهای اجرائی مدیریت چابک است که در عین تشابه با روش اسکرام، تفاوتهایی نیز با آن دارد. این روش ابتدا در خط تولید شرکت خودروسازی تویوتا توسعه یافت و بعهدا به صنایع و حوزه های دیگری تسری پیدا کرد. کانبان در حقیقت یک روش بصری است که سعی دارد تا تمام مراحل و فرایندهای پروژه را به شکل تصویری به نمایش بگذارد. بر این اساس، 6 قاعده بشرح زیر در دستور کار کانبان قرار میگیرد:
1. کانبان را در کل فرایند کار پیادهسازی نمائید
2. از تغییرات کوچک چشمپوشی نکنید و به آنها در زمان مشاهده، پاسخ دهید. تغییرات بزرگ و ناگهانی میتوانند کل پروژه را به چالش بکشند.
3. هیچ نقش پیشفرضی وجود ندارد. نقشها در طول فرایند خود بخود شکل میگیرند
4. رهبری و هدایت متمرکزی وجود ندارد. در کانبان هر کسی در سطح خود میتواند دیدگاه مثبتی ارائه و آنرا به بحث و نظر گذارد.
متدولوژی کانبان
برای اجرای مدیریت کانبان 6 بهروش باید مد نظر قرار داده شود:
1. جریان های کاری را تصویرسازی کنید
2. فرایندهای کاری را محدود (یعنی کوتاه) کنید.
3. در کانبان باید فرایندهای کاری را مدیریت کنید.
4. خط مشیها را شفاف کنید.
5. برای هر چرخه یا جریان کاری، بازخوردها را بررسی کنید.
6. با استفاده از تجارب آموخته ناشی از همکاری، فرایندهای خود را ارتقاء دهید.
بورد کانبان چیست؟
بورد کانبان یک ابزار مدیریتی است که به تصویرسازی و تجسم فرایندها کمک شایان توجهی مینماید. بورد کانبان متشکل از کارتهای رنگی مخصوصی است که هر کدام به یک وظیفه معین تعلق دارند. پس از انجام فعالیتی مشخص، کارتها بین ستونها جابجا میشوند و اینگونه، جریان فعالیتها مشخص میشوند. بورد کانبان، دارای ستونهایی هست که هر ستون اشاره به مرحله یا وضعیت خاصی دارد. عنوان ستونها غالباً شامل، "لازم الاجرا"، "در دست اجرا"، و "پایان یافته" هستند. بعضی از ستونها به تشخیص تیم، محدودیت دارند به این معنی که در آن ستون نباید بیش از تعداد معین وظیفهای تعریف کرد. علاوه بر این، در بورد کانبان ستون دیگری نیز وجود دارد که تحت عنوان بلکلاگ مشخص میشود. در این ستون، نیازهای کارفرمایان لیست شده است. هرگاه در ستونهای اصلی کانبان، وظیفهای به اتمام رسید و فضایی باز شد، میتوان از این ستون، کار جدیدی را وارد فرایند اجرایی کرد.

جمع بندی
مدیریت چابک یکی از محبوبترین و کارآمدترین رویکردهایست که با استقبال چشمگیری از سوی مدیران مواجه شده است. در پی این رویکرد، دو چهارچوب متفاوت تحت عناوین اسکرام و کانبان توسعه پیدا کردند که در عین شباهتهای زیاد، تفاوتهایی جزئی با هم داشتند. اسکرام عمدتاً تعاملات رو در روی کلامی بین ذینفعان پروژه برقرار میکند در صورتیکه برای کانبان، علاوه بر تعاملات رو در رو، مصورسازی پروژه و مراحل آن، بخش مهمی از فرایند کار تلقی میشود. همچنین، اسکرام روی اسپرینتهای 2 تا 4 هفتهای متمرکز است در حالیکه فرایندهای تکراری در کانبان کوتاهتر هستند.
شرکت پیشرو مدیریت پیران (PMPiran) با بیش از 19 سال تجربه در زمینه اجرا و نیز راهبری و مشاوره مدیریتی پروژه در ایران و در خارج از کشور، خدمات آموزش و مشاوره مدیریت چابک ارائه میدهد.