ایلنا از خشکسالی در استان فارس گزارش میدهد؛
کشاورزی نادرست، نان آور را بیآب کرده است
در شرایطی که به اعتقاد کارشناسان 95 درصد مصرف آب در بخش کشاورزی نسبت به 10 میلیارد متر مکعب کل مصرف آب حجم بسیار بالایی است ، مدیر کل محیط زیست استان فارس معتقد است که باید تغییر الگوی کشت و آبیاری مورد توجه ویژه مسوولان ذیربط قرار گیرد.
کاهش منابع آبی در جهان تا آنجا نگران کننده شده که بسیاری از کارشناسان، چالش سالهای آتی دنیا را جنگ بر سر آب میدانند. در چنین شرایطی کشور ما نیز که به لحاظ تقسیم بندی آب و هوایی در منطقه نیمه خشک قرار گرفته از مضرات این پدیده زیست محیطی در امان نمانده است.
به گزارش خبرنگار ایلنا، در این میان استان فارس با ۱۲۲ هزار و ۶۰۸ کیلومتر مربع وسعت، حدود ۵ میلیون نفر جمعیت و ۳/۴ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی را به خود اختصاص داده است و این در حالی است که یک از بحرانیترین استانها در موضوع کم آبی عمومی در کشور است.
استان نان آور
درست در سالهایی که کشاورزان فارس ترغیب میشدند تا با کشت گندم در اراضی کشاورزی خود، کشور را از نظر تولید این کالای نیمه استراتژیک خودکفا کنند، غول خشکسالی بدون سرو صدا به سراغ سرزمین پارس آمده بود، تا مسئولان این استان پهناور که در باد غرور تناژ بالای تولید گندم به خواب رفته بودند، از بین رفتن سفرهها و منابع مختلف آبی این منطقه از کشور را احساس نکنند.
در شرایطی که براساس آمارها ۹۵ درصد آب استان در صنعت کشاورزی مصرف میشود، عدم بازبینی در وسایل وتجهیزات استفاده شده درصنعت کشاورزی وهمچنین عدم تغییر در شیوههای سنتی آبیاری از هدررفت آب جلوگیری نکرد تا استانی که در بیش از یک دهه، استان نان آور کشور لقب گرفته بود، در شرایطی آب رفتن منابع آبی خود را متوجه شودکه دیگر کار از کار گذشته بود.
در واقع خشک شدن تالابها، دریاچهها و برکهها و افت شدید سطح آبهای زیر زمینی حاصل بیتدبیری در مدیریت منابع آب استان دردو دهه قبل است. بیتدبیرهایی که اندک اندک میرود تا این استان پهناور را با بحرانی جدی روبرو سازد.
هشدار کارشناسان
اکنون سالانه حدود ۱۰ میلیارد متر مکعب آب در استان فارس مصرف میشود که از این میزان ۷۵. ۵ میلیارد متر مکعب یعنی ۷۵ درصد از منابع زیر زمینی تامین میشود و از این حجم ۹۵ درصد در بخش کشاورزی، ۴ درصد در شرب و یک درصد در صنعت استفاده میشود.
در شرایطی که به اعتقاد کارشناسان ۹۵ درصد مصرف آب در بخش کشاورزی نسبت به ۱۰ میلیارد متر مکعب کل مصرف آب حجم بسیار بالایی است، مدیر کل محیط زیست استان فارس معتقد است که باید تغییر الگوی کشت و آبیاری مورد توجه ویژه مسوولان ذیربط قرار گیرد.
حسینعلی ابراهیمی کارنامی، با اشاره به اینکه موضوع آب مساله مهمی است که به بزرگترین و مهمترین چالش استان در حوزه محیط زیست تبدیل شده است، میافزاید: این چالش به گونهای است که ۱۰ تالاب طبیعی مهم در این استان را در معرض خشک شدن کامل قرار داده است.
این در حالی است که تعدادی از در یاچه و تالابهای استان نظیر بختگان، طشک، پریشان، ارژن، کافتر، مهارلو هیرم، برم شورو هفت برم در سالهای گذشته به طور کامل خشک شدهاند.
مدیریت ناصحیح منابع آب
مدیریت مصرف شامل مجموعهای از فعالیتهای به هم پیوسته بین صنعت آب و مشترکین آن با هدف حفظ منابع آبی کشور و به منظور توزیع عادلانه آب با فشار و دبی متناسب به مشترکین تحت پوشش شرکتهای آب منطقهای است تا بتوان با کارآیی بیشتر و هزینه کمتر به مطلوبیت یکسانی در زمینه مصرف دست یافت. مقولههایی مانند افزایش بازده آبیاری، تکنولوژیهای جدید و خدمات مشاورهای در کنار کنترل مصرف آب، نرخهای چند تعرفةای و کنترل برداشت از منابع آب زیرزمینی در حیطه مدیریت مصرف قرار میگیرند. اما به اعتقاد برخی کارشناسان در بحبوبه بحران کم آبی در استان توجه به این مقوله مغفول مانده است.
ابراهیمی کارنامه، با اشاره به اینکه حدود ۴ درصد از آب مصرفی برای شرب است، معتقد است از لحاظ تصفیه فاضلاب نیزاستان فارس بسیار عقب است.
وی ادامه میدهد: بیشترین جمعیت استان فارس در شهر شیراز و شهرستان شیراز مستقر هستند ودر شرایطی که جمعیت این شهر حدود یک میلیون و نیم است، ظرفیت تصفیه برای ۴۰۰ هزار نفر مهیا است.
مدیر کل محیط زیست استان میافزاید: اکنون به علت مدیریت ناصحیح منابع آب، دریاچه بزرگی مانند بختگان که بعد از ارومیه بزرگترین دریاچه کشور است، کاملا خشک شده است. کل آورد این دریاچه سالانه حدود ۱ میلیارد متر مکعب بوده در حالی که میتوان از طریق تصفیه فاضلاب سالانه ۲ میلیارد متر مکعب آب را به این دریاچه اختصاص داد. وی که معتقد است با مدیریت صحیح میتوان آب مورد نیاز این دریاچه را تامین کرد، در خصوص وضعیت کنونی استان فارس به لحاظ بیآبی هشدار میدهد و میافزاید: با توجه به وضعیت کنونی و خشکسالیهای پیاپی همچنان شاهد کاهش آبهای زیرزمینی هستیم. به اعتقاد وی این کاهش منابع به حدی زیاد است که سالانه به اندازه ۲ تالاب بختگان در زیر زمین خشک میشود این در حالی است که این اتفاق ناگوار به ظاهر قابل رویت نیست.
البته وی این نوید را نیز میدهد که با تصویب اعتبار تصفیه خانه شماره ۲ استان وآغاز عملیات تکمیلی این تصفیه خانه از اول اردیبهشت ماه، در آیندهای نه چندان دور شاهد استفاده بهینه از منابع آبی قابل بازیافت باشیم.
در هر حال باید پذیرفت که روند استمرار خشکسالی چند ساله در استان فارس اثرات منفی بر سفرهای زیرزمینی آب در این استان به جای گذاشته و علاوه بر مشهود شدن کم آبی، برخی از آبهای موجود هم دچار شوری و غیر قابل استفاده کرده است.
لذا باید با برنامه ریزیهای دقیق ضمن پیشگیری از پیامدهای ناگوار کم آبی و بحران آب در این استان و همچنین نظارتهای جدی و سخت گیرانهتر توام با نهادینه شدن فرهنگ مصرف اصولی در سایه گسترده کردن و فراگیری بحث آموزش، بحران کم آبی را درفارس مدیریت کرد.
گزارش: محمد جواد شلتوک کار