480 هزار هکتار اراضی ملی استان مرکزی در سیطره عرصه‌های بیابانی و کویری

به گزارش ایلنا، عبدالحسین محمدی در نشست با خبرنگاران و اصحاب رسانه‌های استان مرکزی به مناسبت روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی و خشکسالی، افزود: شهرستان زرندیه با 234 هزار هکتار، بزرگترین شهرستان بیابانی استان است و پس از آن شهرستان ساوه با 84 هزار، کویر میقان شهرستان اراک با 49 هزار، شهرستان محلات با 43 هزار، شهرستان دلیجان با 39 هزار و شهرستان‌های خنداب و کمیجان هرکدام با 15 هزار هکتار در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

وی به فعالیت‌های اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی برای مقابله با بیابان‌زایی اشاره کرده و در این خصوص ادامه داد: تاکنون طرح‌های مطالعاتی و اجرایی در 229 هزار هکتار از اراضی این استان تهیه شده است. در این راستا 15 هزار و 200 هکتار نهال‌کاری، مدیریت جنگل‌های دست‌کاشت در سطح 8850 هکتار، کنترل روان‌آب در 1.5 هزار هکتار و همچنین حفاظت از عرصه‌های ملی از طریق قرق‌بانی به صورت مستمر در حال اجرا است.

کویر میقان اراک مهم‌ترین کانون بحرانی فرسایش بادی استان است

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی به در اولویت قرار داشتن منطقه میقان اراک برای اجرای طرح‌های بیابان‌زدایی اشاره کرده و اظهار داشت: کویر میقان اراک به دلیل مجاورت با مراکز جمعیتی و زیرساخت‌های حیاتی، مهم‌ترین کانون بحرانی فرسایش بادی استان است. بنابراین اولویت نخست فعالیت‌های بیابان‌زدایی این استان محسوب می‌شود. با وجود چالش‌های متعدد طرح‌های مختلفی برای مقابله با بیابان‌زدایی در این محدوده انجام شده است.

محمدی به ویژگی‌های منحصربه‌فرد کویر میقان اراک اشاره داشته و در این رابطه تصریح کرد: این منطقه کویری با وسعت 49 هزار هکتار در 20 کیلومتری در شمال شهر اراک واقع شده و حوزه آبخیز آن 540 هزار هکتار است. این منطقه کویری که به لحاظ ارتفاعی پست‌ترین نقطه حوزه آبخیز محسوب می‌شود، با وجود بارندگی اندک به حجم 200 میلی‌متر و نوسانات شدید دمایی، دارای تنوع زیستی ارزشمندی شامل 14 تیپ و 280 گونه گیاهی است.

وی به موقعیت قرارگیری کویر میقان در محدوده شهرستان اراک و ضرورت اجرای طرح‌های بیابان‌زدایی و کنترل فرسایش بادی اشاره کرده و بیان داشت: کویر میقان در مجاورت شهر اراک و شهرهای اقماری اطراف آن، فرودگاه، قطب‌های صنعتی، اراضی کشاورزی و فعالیت‌های معدنی مانند شرکت معدنی املاح ایران، قرار گرفته است. به همین دلیل و بر این اساس کنترل فرسایش بادی در این منطقه از اهمیت و اولویت بسیار بالایی برخوردار است.

چالش‌های پیش روی کویر میقان موجب تشدید گردوغبار شده است

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی تأکید کرد: چالش‌های بسیاری از جمله نبود عوارض طبیعی یا ارتفاعات جهت سد کردن باد، ماهیت ماسه‌ای خاک، کاهش بارندگی و پس‌روی تالاب میقان اراک پیش روی این منطقه کویری قرار دارد و موجب تشدید گردوغبار شده است. در بازه زمانی 3 دهه اخیر اقدامات گسترده‌ای از جمله نهال‌کاری گیاهات قره‌داغ، تاغ و آتریپلکس، قرق، بذرپاشی و احداث 92 کیلومتر بادشکن غیرزنده انجام شده است.

محمدی به تشریح طرح‌های مشارکتی و جامعه‌محور در کویر میقان پرداخته و ابراز داشت: اجرای پروژه نهال‌کاری با مشارکت شرکت معدنی املاح ایران در راستای مسئولیت اجتماعی و در قالب تفاهم‌نامه، از سال 1395 تاکنون به صورت سالانه در سطح 55 هکتار در حال انجام است. نظارت و ملاحظات فنی این اقدامات بر عهده منابع طبیعی استان مرکزی است و هزینه‌های مربوط به نهال‌کاری، مراقبت و آبیاری نیز توسط شرکت مذکور تأمین می‌شود.

وی اضافه کرد: بهره‌برداری از قابلیت‌های اکوتوریستی کویر میقان و برج حفاظتی و گردشگری موجود در منطقه، از دیگر راهکارها برای ایجاد ارزش افزوده و حفاظت پایدار از این زیست‌بوم است. کاهش تبخیر و تعرق و حفظ رطوبت خاک، بهبود کلی وضعیت اکوسیستم‌های بیابانی و کویری شامل گیاهی و جانوری، ایجاد زمینه‌های گردشگری و تقویت مشارکت بهره‌برداران و واگذاری مدیریت مناطق بیابانی به آنان از دیگر نتایج این طرح‌ها به شمار می‌رود.

احیای مناطق بیابانی منطقه طراز ناهید شهرستان ساوه

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی به پروژه احیای مناطق بیابانی جامعه‌محور منطقه طراز ناهید شهرستان ساوه اشاره کرده و گفت: این پروژه در قالب توافق‌نامه سه‌جانبه میان کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و اداره امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور اجرایی شده است. منطقه طراز ناهید در فاصله 20 کیلومتری شمال‌شرقی شهرستان ساوه و در زیرحوزه قره‌چای قرار دارد.

محمدی به وسعت اجرای طرح‌های بیابان‌زایی در منطقه طراز ناهید ساوه اشاره داشته و افزود: مساحت اجرای طرح در این محدوده 31 هزار و 750 هکتار است. هدف این پروژه توقف بیابان‌زایی و جلوگیری از تخریب منابع طبیعی است. نهالکاری، اصلاح پوشش گیاهی، توسعه منابع اقتصادی چرای دام، آموزش و ترویج برای اتباع، بهره‌گیری از دانش بومی و تجربیات موفق و همچنین استفاده از روش‌های نوین از جمله محورهای اصلی این طرح به شمار می‌رود.

وی ادامه داد: همچنین احداث بادشکن غیرزنده با استفاده از سرشاخه‌های بوته‌های هرس‌شده از دیگر اقدامات مؤثر در منطقه طراز ناهید شهرستان ساوه است. این روش علاوه بر کاهش هزینه‌ها، در کنترل فرسایش بادی و تثبیت عرصه‌های بیابانی نقش بسیار قابل توجهی دارد. پناهندگان خارجی در سال 1367 در این منطقه اسکان یافتند و در سال 1373 حدود 2000 نفر به صورت دائم در آن مستقر شدند. اکنون حدود 4800 نفر در این منطقه زندگی می‌کنند.

احاله اراضی بیابانی به بهره‌برداران محلی

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی همچنین به دیگر الگوهای مشارکتی که در سطح این استان در دست اجرا است اشاره کرده و در این خصوص اظهار داشت: با هدف بهره‌گیری از توان جوامع محلی، مدیریت 30 هزار هکتار از اراضی بیابانی در شهرستان‌های ساوه، زرندیه و دلیجان در بازه زمانی 3 دهه گذشته به بهره‌برداران محلی احاله شده است. اجرایی شدن این مدل، نقش مؤثری در حفظ و احیای عرصه‌های مذکور ایفا کرده است.

محمدی به اجرای طرح ترسیب کربن در شهرستان محلات از سال 1392 تاکنون اشاره داشته و در این رابطه تصریح کرد: این طرح با هدف ارتقاء وضعیت اقتصادی و اجتماعی جوامع محلی و مشارکت بهره‌برداران در فعالیت‌های حوزه منابع طبیعی و آبخیزداری از طریق تشکیل مجموعه تعاونی‌ها و صندوق‌های خرد روستایی اجرا شده است. اجرای این طرح‌ها در حوزه بیابان‌زدایی و حفاظ و احیای اراضی ملی و طبیعی نتایج قابل ملاحظه‌ای به همراه داشته است.

وی بیان داشت: همچنین کنترل سرعت بادهای فرساینده در اراضی بیابانی و کویری و در نتیجه کاهش فرسایش بادی خاک، حفظ، احیا و توسعه پوشش گیاهی بومی مقاوم و سازگار، تثبیت شن و ماسه‌های روان، جلوگیری از آلودگی هوا و کاهش ذرات گردوغبار از جمله دستاوردهای این اقدامات بوده است. در این راستا تکیه صرف بر روش‌های دولتی کافی نیست و مشارکت ارگان‌های دولتی، بخش خصوصی و جوامع محلی برای تداوم این مسیر ضروری است.