در گفتوگو با ایلنا عنوان شد:
مناطق بیابانی و کویری استان مرکزی در معرض گسترش قرار دارد/زور اعتبارات به چالشهای زیستمحیطی نمیرسد
شناسایی یکششم مساحت استان به عنوان مناطق بیابانی و کویری
رئیس اداره امور بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی گفت: در شرایطی که تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای پیدرپی و فشارهای انسانی بر منابع طبیعی شدت گرفته، پدیده بیابانزایی به یکی از چالشهای اصلی زیستمحیطی استان مرکزی تبدیل شده است. در این راستا مناطق کویری و بیابانی جدید به مثابه کارخانههای تولید ریزگرد، هر روز بیشتر از دیروز دامنه فعالیت خود را افزایش میدهند.
رسول کمرهای در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، افزود: از مجموع حدود 2 میلیون و 900 هزار هکتار مساحت استان مرکزی، نزدیک به 480 هزار هکتار از اراضی ملی معادل حدود یکششم کل مساحت این استان هماکنون به عنوان مناطق بیابانی و کویری شناسایی شده و در معرض گسترش بیشتر قرار دارد. این وضعیت نه تنها تنوع زیستی و پوشش گیاهی منطقه را تهدید میکند، بلکه منشأ اصلی تولید ریزگردها و گردوغبارهای محلی است که کیفیت هوا و سلامت شهروندان را به مخاطره میاندازد.
وی ادامه داد: این اراضی عمدتاً در 7 شهرستان از 12 شهرستان استان پراکنده شدهاند. در این راستا شهرستان زرندیه با حدود 234 هزار هکتار بیشترین مساحت بیابانی را به خود اختصاص داده و در رتبه نخست قرار دارد. پس از آن، شهرستان ساوه با 83 هزار هکتار، کویر میقان در شهرستان اراک با حدود 50 هزار هکتار، شهرستان محلات با 43 هزار هکتار، شهرستان دلیجان با 40 هزار هکتار و شهرستانهای خنداب و کمیجان هر کدام با حدود 15 هزار هکتار در رتبههای بعدی قرار دارند.
تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای ممتد از مهمترین عوامل بیابانزایی
رئیس اداره امور بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی عوامل اصلی تشدید پدیده بیابانزایی در این استان را برشمرد و اظهار داشت: تغییرات اقلیمی و وقوع خشکسالیهای ممتد در چند دهه اخیر کاهش بارندگی و افزایش دما را در پی داشته است. کمبود علوفه در دسترس دامداران، منجر به وابستگی بیش از حد آنها به مراتع طبیعی شده و چرای دام به میزان چندین برابر ظرفیت تحمل مراتع رسیده است. اینها از مهمترین عوامل بیابانزایی و گسترش مناطق کویری در استان است.
کمرهای به موضوع برداشتهای بیرویه از منابع آبهای زیرزمینی و دشوار بودن استقرار گونههای گیاهی به دلیل شوری خاک اشاره داشته و تصریح کرد: برداشتهای بیرویه و حداکثری از سفرههای آب زیرزمینی که سبب خشک شدن چاهها، قناتها و چشمهها شده و سطح آب را به شدت پایین آورده، از دیگر عوامل تشدید این بحران است. همچنین شور شدن تدریجی خاک در مناطق بیابانی، استقرار گونههای گیاهی را دشوار کرده و به کاهش چشمگیر تنوع گونهای منجر شده است.
وی به ناکافی بودن اعتبارات تخصیصی اشاره کرده و بیان داشت: کمبود شدید تخصیص اعتبارات استانی و ملی برای اجرای پروژههای مقابلهای با بیابانزایی، امکان اقدامات مؤثر و گسترده را محدود کرده است. هر ساله مبالغی از محل اعتبارات استانی و ملی برای مقابله با بیابانزایی اختصاص مییابد، اما این میزان در مقایسه با حجم عظیم چالشهای زیستمحیطی از جمله پدیده ریزگردها و گردوغبار، بسیار ناچیز و ناکافی است و عملاً پاسخگوی نیازهای واقعی مقابله با این بحران نیست.
زور اعتبارات به چالشهای زیستمحیطی نمیرسد
رئیس اداره امور بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی با اشاره به اینکه زور اعتبارات به چالشهای زیستمحیطی نمیرسد، تأکید کرد: با همین اعتبارات محدود، فعالیتهای اجرایی متعددی در سطح اراضی بیابانی این استان انجام میشود تا از بیابانزایی جلوگیری شود. اقداماتی نظیر نهالکاری و بوتهکاری، مراقبت و آبیاری سنواتی، مدیریت روانآبها، احداث بادشکنهای زنده و غیرزنده و همچنین حفاظت و قرق مناطق حساس، به طور مستمر در دستور کار قرار دارد.
کمرهای به اقداماتی که سال گذشته در راستای مقابله با بیابانزایی در استان مرکزی اجرایی شده است اشاره کرده و در این خصوص ابراز داشت: در سال 1403 موفق شدیم در شهرستانهای زرندیه، اراک، محلات و دلیجان عملیات نهالکاری، مراقبت و آبیاری را در سطح 350 هکتار اجرا کنیم. همچنین 18 کیلومتر بادشکن زنده و غیرزنده در حاشیه کویر میقان اراک و مناطق بیابانی شهرستان محلات احداث شد که نقش مهمی در تثبیت شنهای روان و کاهش گردوغبار ایفا میکند.
وی اضافه کرد: آموزش مستمر و ترویج فرهنگ صحیح استفاده از مراتع در میان دامداران و بهرهبرداران مراتع برای رعایت فصل مناسب چرا، کاهش تعداد دام و حفظ تعادل دام و مرتع، تقویت حفاظت و اجرای قرق طولانیمدت در عرصههای مرتعی و بیابانی حساس به منظور احیای طبیعی پوشش گیاهی و تخصیص اعتبارات کافی و پایدار از محل بودجههای ملی و استانی برای اجرای پروژههای جامع مقابله با بیابانزایی، از جمله راهکارهای عملی و بلندمدت برای مهار بیابانزایی است.
امیدواریم بتوان روند گسترش بیابانزایی استان را مهار و معکوس کرد
رئیس اداره امور بیابان ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی در پایان گفت: تشویق و حمایت از کشاورزان حاشیه مناطق بیابانی و کویری به منظور جلوگیری از شخم بیرویه اراضی و اصلاح الگوی کشت با تأکید بر محصولات کمآببر و سازگار با شرایط خشک، از دیگر راهکارهایی است که میتواند در این حوزه گرهگشا باشد. امیدواریم با همکاری دستگاههای اجرایی، جوامع محلی و افزایش آگاهی عمومی، بتوان روند گسترش بیابانزایی در این استان را مهار و حتی معکوس کرد.
