مروری بر زندگی نامه مرحوم آیت الله سید عزالدین حسینی زنجانی

ایلنا: مرجع عالی قدر حضرت آیت الله العظمی حاج سید محمدعزالدین حسینی موسوی مجتهد­ زنجانی(دامت بركاته) در سال 1300ه.ش درخاندان علم و فقاهت،خاندان امام جمعه زنجان، در شهر زنجان دیده به جهان گشودند.

به گزارش ایلنا از مشهد، جد اعلای معظم له، آیت الله العظمی سید محمد مجتهد سردانی (رحمه الله علیه) فقیه متبع و مورد احترام مردم زنجان در عصر قاجار بودند كه در طرد و دفع بابیت از زنجان نقش بسیار مهمی داشته‌­اند.
والد ایشان فقیه عارف مرحوم حضرت آیت الله العظمی سید محمود حسینی زنجانی (رحمه الله علیه)،مشهور به امام جمعه زنجان، از علمای پارسا و مورد احترام بزرگان حوزه بودند. ایشان سال­‌های متمادی در نجف اشرف از محضر بزرگان آن حوزه مقدسه استفاده كرده و از دروس آیات عظام نائینی،آقا ضیاء عراقی،شیخ الشریعه اصفهانی،سید محمد كاظم یزدی (صاحب عروه) و به خصوص از درس آیت الله العظمی حاج شیخ محمدحسین غروی اصفهانی (كمپانی) بهره برده و جزء خصیصین و دوستان نزدیك آیت الله العظمی غروی اصفهانی محسوب می­شدند به طوری كه ما بین این دو بزرگوار نامه­هایی در سیر و سلوك مبادله شده است.
آیت الله العظمی سید محمود حسینی زنجانی(اعلی الله مقامه الشریف) در زنجان،تهران و قم حوزه درسی داشته و جمعی از بزرگان از دروس معظم له استفاده كرده­اند. از مشهورترین شاگردان ایشان می­توان به فرزند بزرگوارشان آیت الله العظمی سید عزالدین حسینی زنجانی(دامت بركاته)، مرحوم آیت الله سید محمود طالقانی، مرحوم استاد رضا روزبه زنجانی و آیت الله سید حجت هاشمی خراسانی(دامت بركاته) اشاره كرد.

تحصیل و فعالیت های سیاسی
معظم له تحت نظارت و سرپرستی والد بزرگوار خود، مقدمات و سطح و كمی از خارج را در زنجان فرا گرفته و در این حوزه از دروس والد معظم خود و دروس مرحوم آیت الله شیخ حسین دین محمدی(قدس سره)،از شاگردان آخوند خراسانی(رحمه الله علیه)، استفاده بردند.معظم له سپس به شهر مقدس قم عزیمت كردند و در شهرعلم و فقاهت قم، در فقه و اصول از محضر درس آیات عظام: آیت الله العظمی سید محمد حجت كوه كمری(رحمه الله علیه) [به مدت چهارده سال]، آیت الله العظمی سید حسین طباطبایی بروجردی(رحمه الله علیه)[ به مدت ده سال]، آیت الله العظمی سید صدرالدین صدر(رحمه الله علیه)،آیت الله العظمی سید احمد خوانساری(رحمه الله علیه) و آیت الله العظمی میرزا رضی زنوزی تبریزی(رحمه الله علیه) تلمذ فرمودند.

ایشان همچنین دوره كامل حكمت متعالیه را در محضر آیت الله العظمی امام خمینی[1](قدس سره)،علامه سیدمحمد حسین طباطبایی تبریزی(قدس سره) و آیت الله شیخ مهدی مازندرانی(قدس سره) تحصیل كرده و در دروس اسفار هر سه حكیم متاله حضور یافتند. لازم به ذكر است كه درس اسفار مرحوم علامه طباطبایی در قم با درخواست معظم له و حضور ایشان و جمعی از همدوره ای­‌های معظم له تشكیل شده است و مرحوم علامه نخستین حواشی خود را بر اسفار بر چاپ سنگی اسفار متعلق به معظم له مرقوم كرده‌­اند كه این نسخه در گنجینه مخطوطات بیت معظم له نگهداری می­‌شود. همچنین سلسله جلسات مباحثات شبانه با حضور علامه طباطبایی،كه بعدا به جلسات اصول فلسفه و روش رئالیسم منتهی می­شود، به درخواست معظم له و در منزل ایشان در قم بنا گذاشته شده است.

معظم له جهت استفاده از حوزه درسی بزرگان حوزه مقدسه نجف مدت كوتاهی نیز به این حوزه مشرف شده و از درس آیت الله العظمی سید عبدالهادی شیرازی(قدس سره)، آیت الله العظمی سید ابوالقاسم خویی(قدس سره) و آیت الله العظمی سید محسن حكیم(قدس سره) استفاده كردند.

آیت الله العظمی حسینی زنجانی(دامت بركاته) در بین اساتید فقه و اصول خود بیش از همه از مشرب فقهی حضرت آیت الله العظمی حجت كوه كمری(قدس سره) متاثر شده­اند و همانند استادشان در جمع بین روایات متعارض تبحر و برجستگی خاصی دارند.

معظم له بنا به درخواست حضرت والدشان از سال 1334 در زنجان مستقر شدند و در اداره حوزه علمیه و رسیدگی به امور شرعی و اجتماعی به مرحوم والد خود كمك می­‌كردند.در سال 1342 با نهضت حضرت امام خمینی(قدس سره) همراه شدند و در منبر صراحتا از ایشان نام می­‌بردند و به ترویج مرجعیت معظم له می­‌پرداختند و سخنرانی­‌های تندی بر علیه دستگاه حاكمه و قوانین طاغوتی ایراد می­‌كردند كه بالاخره دستگیر شدند و مدتی در تهران همراه با برخی اعاظم (از جمله شهید مطهری، مرحوم محمد تقی فلسفی،مرحوم شیخ حسین لنكرانی،شهید هاشمی نژاد و دیگر بزرگان و روحانیون) زندانی شدند.

در اثر تداوم فعالیت ها و سخنرانی­‌های معظم له بر علیه رژیم شاه، از سال 1351 از طرف ساواك مجبور به اقامت اجباری در شهر مقدس مشهد شدند و در این شهر به فعالیت های علمی و سیاسی خود ادامه دادند و همراه با دیگر اركان این حوزه مقدسه به مناسبت­ های مختلف اعلامیه می­دادند و در تظاهرات مردم و علمای مشهد پیشاپیش مردم حركت می­‌كردند.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی به درخواست حضرت امام خمینی(قدس سره) به زنجان برگشته و رهبری و هدایت مردم زنجان را در انقلاب اسلامی عهده دار شده و به حكم بنیانگذار جمهوری به امامت جمعه شهر زنجان منصوب شدند و مدت دو سال در دوره تثبیت جمهوری اسلامی ایران در استان زنجان نقش موثر داشتند و سپس به مشهد مقدس برگشته و فعالیت­های علمی خود را در جوار بارگاه ملكوتی ثامن الحجج حضرت علی بن موسی الرضا(علیه السلام) از سر گرفتند.

تدریس

معظم له سطوح عالی دروس حوزوی را در حوزه های علمیه قم، زنجان و مشهد تدریس كرده اند و بیش از سی سال است كه در حوزه علمیه مشهد به تدریس خارج فقه و اصول،تفسیر،كلام و عقاید و فلسفه مشغول هستند و بسیاری از افاضل حوزه و دانشگاه از دروس معظم له بهره مند بوده اند و تعدادی نیز به اخذ درجه اجتهاد از محضر ایشان نائل شده‌­اند.
از شاگردان برجسته معظم له می توان به فرزند بزرگوارشان فقیه عالی قدر حضرت آیت الله سید محمد حسینی زنجانی، مدرس خارج فقه و اصول حوزه علمیه زنجان و مسئول بخش استفتاءات معظم له، اشاره كرد.

مرجعیت

معظم له بنا به درخواست جمعی از مومنین و فضلاء حوزه در سال 1354 رساله عملیه خود را با عنوان رساله جامع الاحكام در مشهد مقدس منتشر كردند و جمعی از مومنین در تقلید به ایشان رجوع كردند.پس از رحلت حضرت آیت الله العظمی اراكی(رحمه الله علیه)، رساله فعلی معظم له با عنوان رساله توضیح المسائل در سال 1373 منتشر شد و جمع دیگری از مومنین در تقلید به ایشان رجوع كردند. فعلا دفاتر معظم له در شهرهای مشهد، زنجان و تبریز فعال هستند و در ایام حج بعثه معظم له به منظور پاسخ گویی به استفتاءات مقلدین و سایر امور شرعی در مدینه منوره و مكه مكرمه مستقر است.

تالیفات

از حضرت آیه الله العظمی حسینی زنجانی تاکنون چند اثر منتشر شده است که عبارتند از:

1- رساله جامع الاحكام(چاپ اول،مشهد،1354)

2- رساله توضیح المسائل

3-منتخب رساله توضیح المسائل[با تجدید نظر و اضافات،به ضمیمه منتخب استفتاءات] (چاپ اول،زنجان،1391)

4- مناسك حج و عمره مفرده

5- شرح خطبه حضرت زهرا (سلام الله علیها)

6- حکمت فاطمی،تلخیص«شرح خطبه حضرت زهرا (س)»

7- تفسیر سوره مبارکه حمد

8- راه رستگاری، جستاری در باب اسلام و ایمان

9- مطارحات حول معیار الشرک فی القرآن

10- معیار شرک در قرآن

11- شرح زیارت عاشورا

12- صد و ده پرسش و پاسخ [بخشی از استفتاء­ات معظم له]

برخی آثار فقهی و اصولی ایشان از جمله تقریرات دروس اصول و فقه آیات عظام حجت و بروجردی و نیز تعلیقه بر وسیله النجاه آیه الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی(قدس سره) هنوز به زیور طبع آراسته نشده است.

برخی از ویژگی­های علمی و روحی

از ویژگی­های علمی و روحی این مرجع عالی قدر می­توان به نکات زیر اشاره کرد:

- معظم له بسیار خلیق، مهربان، متواضع، گشاده رو و با حوصله هستند و به خصوص با دقت و حوصله به پرسش‌­های جوانان پاسخ می‌­دهند و از این رو بیشتر نمازگزاران و مراجعان مسجد امام صادق(علیه السلام) مشهد مقدس و دفتر ایشان را دانشجویان و طلاب تشكیل می­‌دهند.

- ایشان نسبت به خاندان اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السلام) و به خصوص به جده بزرگوارشان (سلام الله علیها) محبت و علاقه فوق العاده­ای دارند و جنبه ولایت در ایشان بسیار قوی است.

- معظم له علاقه و توجه فراوانی به مجلس روضه حضرت ابا عبدالله الحسین (علیه السلام) و تعظیم شعائر حسینی(علیه السلام) دارند به طوری كه بیش از 35 سال است كه به طور مرتب در بیت خود در مشهد مقدس روضه هفتگی برگزار می­‌كنند و بر مصائب حضرت سید الشهداء (علیه السلام) اشك می­‌ریزند.

- معظم له انس مخصوصی با ادعیه مأثور از اهل بیت(علیهم السلام) و به خصوص صحیفه سجادیه دارند به طوری که اکثر ادعیه مأثور را از حفظ هستند و همیشه در سخنان خود به جنبه های معرفتی این ادعیه اشاره می­‌کنند و معتقدند كه بسیاری از ادعیه ماثور از اهل بیت(علیهم السلام) مهجور واقع شده اند و كمتر به دقایق و ظرایف و محتوای عمیق این ادعیه توجه شده است.

- به دروس اعتقادی و تفسیر قرآن کریم اهمیت خاصی قائل هستند به طوری که درس­های عقاید و تفسیر معظم له تقریباً هیچ گاه تعطیل نشده است.

- معظم له یکی از معدود مراجع فعلی است که در کنار فقه و اصول و تفسیر در عرفان و فلسفه نیز صاحب نظر و دارای مطالعات عمیق هستند و معتقدند که هر چند برخی آراء و عقاید فلاسفه و عرفا با مکتب اهل بیت (ع) سازگار نیست اما موارد سازگاری نیز کم نیست و نکات قابل استفاده در آثار ایشان وجود دارد.