پس از ۶۰ سال؛
سیا به دست داشتن در کودتای ۲۸ مرداد اذعان کرد
كودتای نظامی كه منجر به سرنگونی مصدق و كابینه جبهه نجات ملی وی شد، تحت هدایت سیا و به عنوان اقدامی در چارچوب سیاست خارجی آمریكا صورت گرفت. خطر رها كردن ایران دراختیار اتحاد جماهیر شوروی آمریكا را به طرحریزی و اجرای عملیات تیپی آژاكس واداشت.
سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا پس از گذشت شصت سال از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، با انتشار اسنادی به طور رسمی به مداخله واشنگتن در این کودتا اذعان کرد.
به گزارش ایلنا، پایگاه خبری فارین پالسی گزارش داد که ۶۰ سال پیش در تاریخ ۱۹ آگوست سال ۱۹۵۳ زمانی که کودتایی که توسط آمریکا و انگلیس حمایت میشد منجر به برکناری نخستوزیر وقت ایران شد، تاریخ معاصر این کشور شاهد چرخشی چشمگیر بود. این رویداد در شکلگیری احساسات ضدآمریکایی که در نهایت به برکناری شاه در سال ۱۹۷۹ میلادی منجر شد نقشی اساسی داشته و حتی در حادثه تسخیر سفارت آمریکا در تهران در اواخر همین سال نیز تاثیرگذار بود.
با این وجود حدود شش دهه طول کشید تا سازمان اطلاعات آمریکا به وضوح نقش داشتن در این کودتا را تائید کند.
اسنادی که اکنون در پایگاه اینترنتی آرشیو اطلاعات ملی آمریکا قرار گرفته است، چگیدهای از گزارشی تحت عنوان «مبارزه برای ایران» است که در اواسط دهه ۷۰ میلادی توسط یک مورخ سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا تهیه شده بود.
این سند نخستین بار در سال ۱۹۸۱ میلادی منتشر شد اما بخش عمده آن حذف شد که شامل بخش سوم گزارش تحت عنوان «اقدام پنهان» بود؛ بخشی که به تشریح خود کودتا میپردازد. بخش عمده این گزارش مخفی ماند ولی نسخه جدید برای نخستین بار واقعیت دست داشتن سیا در کودتای ۲۸ مرداد را علنی میکند.
در این سند آمده است: «کودتای نظامی که منجر به سرنگونی مصدق و کابینه جبهه نجات ملی وی شد، تحت هدایت سیا و به عنوان اقدامی در چارچوب سیاست خارجی آمریکا صورت گرفت. خطر رها کردن ایران دراختیار اتحاد جماهیر شوروی آمریکا را به طرحریزی و اجرای عملیات تیپی آژاکس واداشت.»
تی پی آژاکس اسم رمز سیا برای توطئه براندازی (مصدق) بود که که در تمام مراحل اجرای آن به همپیمانان محلی وابسته بود. در این طرح چندین گام در نظر گرفته شده بود: استفاده از تبلیغات برای تضعیف مصدق به لحاظ سیاسی، واداشتن شاه به همکاری، رشوه دادن به اعضای پارلمان، سازماندهی نیروهای امنیتی و راه انداختن تظاهرات عمومی. تلاش اولیه در عمل شکست خورد اما بعد از تلاشهای بیشتر نیروهای کودتا گردهم آمده و برای دومین بار در تاریخ ۱۹ آگوست تلاش جدیدی انجام دادند.
بر اساس این گزارش، اینکه چرا سیا تصمیم گرفت به نقش خود در کودتای ۲۸ مرداد اذعان کند، به اندازه دلایلی که مدتهای طولانی از این اقدام خودداری کرده بود، نامشخص است.